جزایر ایرانی خلیج فارس: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''جزایر ایرانی خلیج فارس؛'''</big> بخشی از قلمرو سرزیمنی حاکمیت ملی ایران در جنوب کشور.

جزایر ایرانی خلیج فارس، مجموعه‌ای از چند قطعه خشکی مسکونی و غیرمسکونی در داخل خلیج فارس با کارکردهای اقتصادی، نظامی، زیست‌محیطی و تمدنی هستند که در مجاورت سه استان خوزستان، بوشهر و هرمزگان قرار گرفته‌اند. جزیره قشم به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و جزیره خارک به‌عنوان پایانۀ اصلی صادرات نفت ایران، نقشی محوری در اقتصاد کشور ایفا می‌کنند. جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک به‌دلیل موقعیت در تنگه هرمز، از منظر امنیتی و ژئوپلیتیک دارای اهمیت راهبردی هستند. امارات متحدۀ عربی از زمان تأسیس خود ادعای مالکیت بر این سه جزیره را مطرح کرده، اما ایران با استناد به اسناد تاریخی و حقوقی از جمله نقشه لرد کرزن در ۱۹۰۳م و توافقات پیشین با شیوخ قواسم، حاکمیت خود را اثبات‌شده می‌داند. در جریان جنگ رمضان، تهدید به اشغال برخی از این جزایر توسط آمریکا مطرح شد که به اعتقاد کارشناسان، اشغال آنها به‌دلیل آسیب‌پذیری نیروهای مهاجم در برابر حملات مستمر و پیامدهای ناشی از سیاست مقابله به مثل، راهبردی پرهزینه و بحران‌زا ارزیابی شده است.  

در خلیج فارس 130 جزیره با مساحت‌های مختلف وجود دارد که حدود 31 و بر اساس روایت برخی منابع 45<ref>[https://lastsecond.ir/blog/9829-travel-to-iranian-islands «جزایر ایرانی خلیج فارس؛ سفر به جزایر مهم و کمتر شناخته شده»، وب‌سایت لست سکند.]</ref> جزیرۀ آن مربوط به ایران بوده و 12 جزیره آن مسکونی است که بیشتر آنها در شمال خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref> مجموع جزایر ایرانی خلیج فارس مساحتی بالغ بر حدود ۱۸۸۸ کیلومتر مربع را شامل می‌شود که در این میان جزیره قشم با ۱۴۹۱ کیلومتر مربع، بزرگ‌ترین جزیره خلیج فارس و با فاصله ۱۸۰۰ متر از خشکی، نزدیک‌ترین جزیره به خاک ایران است. این جزیره به‌عنوان بزرگ‌ترین جزیره غیر مستقل جهان، از ۲۲ کشور جهان بزرگ‌تر و حدود 2/5 برابر کشور بحرین مساحت دارد. در مقابل، جزیره فارسی کوچک‌ترین جزیره ایران محسوب می‌شود که در همسایگی عربستان واقع شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»، 1387ش، ص42-45.]</ref>

|خارک، کیش، قشم

|تنب بزرگ، ابوموسی، تنب کوچک

|هرمز، لارک، قشم، هنگام، تنب بزرگ، ابوموسی

|قشم، هرمز

جزایر ایرانی خلیج فارسی بین سه استان ساحلی تقسیم شده‌اند که استان هرمزگان با دارا بودن ۱۴ جزیره شامل قشم، کیش، هرمز، ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک، لاوان، شتور، هندورابی، فرور بزرگ و کوچک، سیری، هنگام و لارک، بیشترین سهم و متنوع‌ترین کاربری‌ها را دارد. پس از آن، استان بوشهر قرار دارد که جزایری همچون خارک، خارکو، عباسک، میرمهنا، فارسی، تهمادو، نخیلو و گُرم را در بر می‌گیرد؛ همچنین جزایر کوچکی مانند ام‌الکرم و مطاف نیز در حوزه این استان ذکر شده‌اند. استان خوزستان نیز دارای جزایر مهمی در شمال غربی خلیج فارس است که شامل جزیره مسکونی مینو و جزایر راهبردی و زیست‌محیطی پیرامون خور موسی یعنی بونه، دارا و قبر ناخدا می‌شود. این پراکندگی نشان‌دهندۀ گستردگی نفوذ حاکمیتی و نظارت زیست‌محیطی ایران بر سراسر طول کرانه‌های شمالی خلیج فارس است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1069577/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3 بابایی، «معرفی جزایر ایرانی خلیج فارس»،  1393ش، ص95-114؛][https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1012642/%D9%85%D9%88%D9%82%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%DA%98%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DA%98%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=1 اکبر، «موقعیت ژئواستراتژیک جزائر ایرانی خلیج فارس»،  1387ش، ص42-43.]</ref>

به اعتقاد پژوهشگران، در صورت نبود این جزایر، ایران ناگزیر از استفاده از خط مبدأ عادی می‌شد که در آن صورت مساحت قابل توجهی از قلمروهای دریایی کشور به نفع کشورهای جنوبی خلیج فارس کاهش می‌یافت. از میان جزایر ایران، هفت جزیره دارای دریای سرزمینی هستند که دریای سرزمینی شش جزیره با دریای سرزمینی سرزمین ساحلی پیوستگی دارد. این پیوستگی حاکمیت متصل را فراهم می‌آورد که برای اعمال حقوق در سایر مناطق حقوقی دریایی ضروری است. این جزایر علاوه‌بر گسترش حاکمیت دریایی، صلاحیت دریایی ایران را نیز توسعه داده‌اند، در حالی که جزیره فارسی تنها گسترش حاکمیت را به همراه داشته است. اگرچه به‌دلیل عرض کم خلیج فارس، این جزایر تأثیر کاملی بر سایر قلمروهای دریایی نداشته‌اند اما از نظر پژوهشگران، حذف نقش این جزایر در تعیین خط مبدأ یا دریای سرزمینی، به‌شدت بر منابع ژئواکونومیکی و ژئواستراتژیکی ایران در خلیج فارس و تنگه هرمز به نفع کشورهای منطقه و قدرت‌های فرامنطقه‌ای تأثیر خواهد گذاشت. جزیره فارسی به‌دلیل دوری از ساحل ایران و نزدیکی به عربستان سعودی فاقد این پیوستگی است و برای تعیین دریای سرزمینی آن از خط منصف استفاده شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2305949/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AB%DB%8C%D8%B1-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D9%88-%D8%AA%D9%86%DA%AF%D9%87-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC%20%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3&score=274877907000.0&rownumber=4 امیری و نادری، «بررسی تأثیر جزایر ایرانی خلیج فارس و تنگه هرمز در قلمروسازی دریایی ایران»،  1404ش، ص53.]</ref>

در جریان جنگ آمریکا و اسراییل علیه ایران در رمضان 1404ش، جزایر ایرانی خلیج فارس به‌عنوان یکی از کانون‌های اصلی حساسیت ژئوپلیتیکی و نظامی مطرح بوده‌اند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/306371/%D9%87%D8%B0%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%BE-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%B5%D8%B1%D9%81-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «هذیان‌گویی جدید ترامپ درباره تصرف جزایر ایران»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> تهدیدات مقامات آمریکایی برای اشغال جزیره خارک، مرکز اصلی صادرات نفت ایران و جزایر سه‌گانه ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک، این مناطق را در خط مقدم تنش‌ها قرار داد. بر اساس تحلیل‍‌های موجود، اشغال جزایر سه‌گانه با وجود سادگی نسبی عملیات تصرف، به‌دلیل وسعت محدود و محصور بودن در دریا، نیروهای مهاجم را در معرض حملات مستمر موشکی و پهپادی قرار داده و تلفات سنگینی به همراه خواهد داشت. در مورد جزیره خارک، آسیب به تأسیسات نفتی به‌معنای از دست‌رفتن حدود نود درصد ظرفیت صادرات نفت ایران ارزیابی شده که در چارچوب سیاست مقابله به مثل، ایران نیز تأسیسات نفتی کشورهای همپیمان آمریکا و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد. جزیره قشم نیز به‌دلیل وسعت، جمعیت و نزدیکی به ساحل، اشغال دشوارتر و پرهزینه‌تری پیش رو خواهد داشت. کارشناسان معتقدند اشغال جزایر نه‌تنها به بازگشایی تنگه هرمز کمک نمی‌کند، بلکه عاملی برای تشدید بحران، توقف کامل ترانزیت دریایی و واردآمدن تلفات جبران‌ناپذیر به نیروهای آمریکایی و کشورهای حامی آنها خواهد بود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/958742/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%B3%D9%86%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%AC%D8%B2%D8%A7%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D8%B6-%D8%AE%D8%B7%D8%B1%D9%86%D8%AF-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%B4%D8%AF «بررسی سناریوهای مختلف اشغال جزایر ایرانی در خلیج فارس: کدام جزیره ها در معرض خطرند و چه خواهد شد؟»، خبرگزاری فرارو.]</ref>