لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲؛ خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظورۀ آمریکایی.

لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲ (به انگلیسی: Lockheed Martin F-35 Lightning II)، خانواده‌ای از جنگنده‌های چندمنظوره تک‌نشین و رادارگریز ساخت شرکت لاکهید مارتین ایالات متحدۀ آمریکا است که برای ماموریت‌های برتری هوایی، تهاجمی و شناسایی طراحی شده است. این جنگنده در سه مدل اصلی تولید شده و یکی از پرهزینه‌ترین پروژه‌های نظامی تاریخ آمریکا محسوب می‌شود. در جریان جنگ تحمیلی سوم، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند از این جنگنده‌ها توسط سامانه‌های پدافندی منتشر شد که به دنبال آن، ارزش سهام شرکت سازنده با کاهش چشمگیری مواجه شد.

تاریخچه توسعه

پروژه طراحی و تولید اف-۳۵ در دهه ۱۹۹۰م و با برنامه «جنگنده تهاجمی مشترک» (JSF) آغاز شد. در این دوره، دو شرکت لاکهید مارتین و بوئینگ برای طراحی نمونه‌های اولیه با یکدیگر رقابت می‌کردند. در ۲۰۰۱م شرکت لاکهید مارتین موفق شد با ارائه مدل ایکس-۳۵، بر رقیب خود یعنی ایکس-۳۲ ساخت بوئینگ پیروز شود و قرارداد تولید جنگندۀ مدرن خود را به ثبت برساند. نورثروپ گرامن، پرت اند ویتنی و بی‌ای‌ئی سیستمز از شرکای اصلی این پروژه به شمار می‌روند. بیش از ۷۰۰ فروند از این جنگنده هم‌اکنون به‌طور فعال در خدمت هستند و این مدل، ستون فقرات نیروی هوایی آمریکا را تشکیل می‌دهد.

مدل‌ها و ویژگی‌های فنی

اف-۳۵ در سه مدل اصلی تولید شده است: اف-۳۵ A با قابلیت نشست و برخاست متعارف، اف-۳۵ B با توان برخاست و نشست عمودی و اف-۳۵ C با قابلیت ناونشینی. این جنگنده برای انجام انواع ماموریت‌ها از جمله حملات زمینی، دفاع هوایی و شناسایی هوایی طراحی شده و قادر به ارائه جنگ الکترونیک و قابلیت‌های اطلاعاتی و نظارتی است.

فناوری‌های به کار رفته

جنگنده اف-۳۵ به‌عنوان یک جنگنده نسل پنجم، از فناوری پنهانکاری با استفاده از کاهش بازتاب راداری، مواد جاذب امواج و طراحی بدنه با سطوح صاف برخوردار است. در این جنگنده به جای محرک‌های هیدرولیکی از محرک‌های الکتروهیدرواستاتیکی استفاده شده و سامانه پرواز با فیبر نوری، سرعت و امنیت انتقال داده را افزایش داده است. ۴۲درصد از وزن این جنگنده را مواد مرکب تشکیل می‌دهد که بالاترین میزان در میان جنگنده‌های آمریکایی است. از دیگر فناوری‌های آن می‌توان به نمایشگر یکپارچه لمسی در کابین خلبان (اولین در جهان)، سامانه فرامین صوتی، کلاه خلبان دارای نمایشگر جلوِ دید، و نرم‌افزاری با بیش از ۸ میلیون خط کد اشاره کرد. همچنین این جنگنده با بهره‌گیری از ۶ حسگر الکترواپتیکی با پوشش ۳۶۰ درجه، ۱۰ مجموعه آنتن جنگ الکترونیک و رادار کاوش الکترونیکی فعال، بالاترین آگاهی وضعیتی را در میدان نبرد فراهم می‌سازد. با این حال، در جریان جنگ رمضان، گزارش‌هایی از هدف قرارگرفتن چند فروند از این جنگنده‌ها توسط سامانه‌های پدافندی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران منتشر شده که به‌گفتهٔ برخی منابع، قدرت رادارگریزی این جنگنده را با چالش جدی مواجه ساخته است.

قابلیت‌های جنگی در میدان نبرد

قابلیت پنهانکاری در کنار آگاهی وضعیتی بالا، توانایی «دید اول و شلیک اول» را برای اف-۳۵ فراهم می‌آورد و به بقاپذیری این جنگنده در میدان نبرد کمک می‌کند. هر سه مدل این جنگنده توان رسیدن به زاویه حمله ۵۰ درجه در سرعت ۱.۶ ماخ را دارند که مانورپذیری و عدم واماندگی را افزایش می‌دهد. این جنگنده توان حمل انواع سلاح‌های هوا به هوا از جمله موشک میتور با برد بیش از ۳۰۰ کیلومتر، موشک‌های هوا به زمین مانند موشک‌های کروز، بمب‌های هدایت لیزری، موشک‌های ضد زره، ضد کشتی و سلاح هسته‌ای را دارا است. همچنین یکپارچگی ساختار بال و بدنه و قابلیت حمل تسلیحات در جایگاه‌های داخلی و خارجی، انعطاف‌پذیری بالایی در ماموریت‌های تهاجمی و دفاعی ایجاد کرده است.

وابستگی به خلبان

با وجود پیشرفت فناوری‌های بدون سرنشین، اف-۳۵ همچنان به خلبان انسانی وابسته است. مهارت خلبان در هدایت و تصمیم‌گیری حین نبرد، نقش تعیین‌کننده‌ای در کارایی این جنگنده دارد. به‌گفتهٔ کارشناسان، با فناوری‌های پیشرفته اف-۳۵، نقش خلبانان مدرن کمتر به مانورهای جنگی و بیشتر به تصمیم‌گیری دقیق متمرکز شده است.

وضعیت عملیاتی و کاربران

نخستین اسکادران از جنگنده‌های اف-۳۵ در تاریخ ۳۱ ژوئیه ۲۰۱۵م در اختیار سپاه تفنگداران دریایی ایالات متحده قرار گرفت. در ۲ اوت ۲۰۱۶م نیز اولین اسکادران اف-۳۵ اِی به نیروی هوایی آمریکا تحویل داده شد. ایالات متحده تا سال ۲۰۴۴م قصد دارد ۲۴۵۶ فروند از این جنگنده را خریداری کند. علاوه بر آمریکا، کشورهای اسرائیل، انگلیس، ژاپن، کره جنوبی، ترکیه و ایتالیا نیز اف-۳۵ خریداری کرده‌اند. پیش‌بینی می‌شود این جنگنده تا ۲۰۷۰م در خدمت باشد.

هزینه‌ها و جایگاه پروژه

پروژه طراحی و تولید اف-۳۵ در نوع خود بزرگ‌ترین و پرهزینه‌ترین پروژه نظامی در تاریخ جهان ارزیابی می‌شود. دولت آمریکا هزینه نهایی این پروژه را یک تریلیون دلار برآورد کرده است. آمریکا تا اکتبر ۲۰۱۸م سفارش خرید ۳۰۰۰ فروند اف-۳۵ را دریافت کرده بود.

تحولات اخیر در جنگ تحمیلی سوم

در جریان جنگ تحمیلی سوم، گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن چند فروند جنگنده اف-۳۵ توسط سامانه‌های پدافندی منتشر شد. این گزارش‌ها بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های مالی و نظامی جهان داشت. به دنبال انتشار این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش قابل توجهی مواجه گردید. پیش از این، تصور می‌شد این جنگنده‌ها به‌دلیل فناوری رادارگریزی قابل ردیابی نیست و تاکنون هیچ قدرتی موفق به هدف قراردادن آنها نشده بود.

منابع

• «آشنایی با جنگنده لاکهید مارتین اف-۳۵ لایتنینگ ۲»، همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: 9 آذر 1400ش.
• «افسر شکارچی اف35: افسانه رادارگریزی لاکهید مارتین به پایان رسید»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.
• «اف ۳۵ یا رادارگریز قهار؛ هرچه لازم است در مورد یک جنگنده مدرن بدانید»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1403ش.
• «بهترین جنگنده‌های جهان در سال ۲۰۲۵ + اینفوگرافی»، وب‌سایت تجارت نیوز، تاریخ درج مطلب: 24 تیر 1404ش.
• «در مورد جنگنده اف 35 در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ بازدید: 2 اردیبهشت 1405ش.
• «کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 28 اسنفد 1404ش.
• «همه چیز درباره F - 35 (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 8 آبان 1403ش.
• «واکنش رسانه‌های جهانی به رهگیری جنگنده رادارگریز اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.