حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
خط ۱: خط ۱:
<big>'''فوتبال زنان در ایران؛'''</big> حضور زنان در عرصه فوتبال.
<big>'''فوتبال زنان در ایران؛'''</big> حضور زنان در عرصۀ  فوتبال کشور.
 
فوتبال زنان در ایران از دهه ۱۳۴۰ش با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی آغاز شد و باشگاه تاج نخستین تیم رسمی را تشکیل داد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی، این رشته تا اوایل دهه ۱۳۷۰ش تعطیل بود و سپس فعالیت خود را از سر گرفت. تیم ملی زنان ایران در رقابت‌های بین‌المللی از جمله جام ملت‌های آسیا و المپیک نوجوانان سنگاپور حضور یافته و موفق به کسب جواز حضور در جام ملت‌های آسیا شده است. در سطح باشگاهی، لیگ برتر با حضور تیم‌هایی در ۲۴ استان برگزار می‌شود، اما با چالش‌هایی نظیر کیفیت پایین داوری، زیرساخت‌های نامناسب و نبود پوشش تلویزیونی مواجه است. موضوع حجاب که در گذشته مانعی برای حضور بین‌المللی محسوب می‌شد، با پیگیری‌های فدراسیون ایران و رايزنی‌های بین‌المللی حل شده و فیفا لباس استانداردی را برای زنان محجبه تأیید کرده است. بر اساس یافته‌های تحقیقی، مهم‌ترین موانع توسعه فوتبال قهرمانی زنان ایران شامل کمبود زیرساخت‌های استاندارد، نبود حمایت شغلی و مالی از ورزشکاران، ضعف در استعدادیابی و مربیگری و فقدان جایگاه زنان در مدیریت ورزشی کشور است.


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==
خط ۵: خط ۷:
فوتبال زنان در ایران از ۱۳۴۹ش با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی و خیابانی مردان آغاز شد. فدراسیون فوتبال ایران با شناسایی استعدادهای زنان، گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاس‌های فیفا اعزام کرد. باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد و در ۱۳۴۹ش در بازی مقابل دیهیم به برتری ۶ بر صفر دست یافت.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/173507/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «ماجراي فوتبال زنان در ايران»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref> سپس باشگاه‌های پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز به تیم‌داری در این حوزه پرداختند.<ref>[https://footballdokht.ir/577-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref> با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] [[انقلاب اسلامی ایران|ایران]] در ۱۳۵۷ش فوتبال زنان به‌صورت رسمی تعطیل شد. در ۱۳۷۱ش فوتبال زنان با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. در دوران ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی]]، نسبت به سال‌های اول انقلاب توجه بیشتری به فوتبال زنان شد و امکانات گسترده‌تری در اختیار آن قرار گرفت. با حمایت برخی چهره‌ها از جمله [[فائزه هاشمی]] در عرصۀ ورزش زنان و محسن صفایی فراهانی در ریاست فدراسیون فوتبال، فوتبال دختران از فضای سالن به فضای باز و زمین چمن منتقل شد. در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز پس از انقلاب برگزار شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
فوتبال زنان در ایران از ۱۳۴۹ش با حضور غیررسمی دختران در تیم‌های محلی و خیابانی مردان آغاز شد. فدراسیون فوتبال ایران با شناسایی استعدادهای زنان، گروهی را برای آموزش مربیگری به کلاس‌های فیفا اعزام کرد. باشگاه تاج (استقلال) نخستین تیم رسمی فوتبال زنان را تشکیل داد و در ۱۳۴۹ش در بازی مقابل دیهیم به برتری ۶ بر صفر دست یافت.<ref>[https://www.jahannews.com/analysis/173507/%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D9%8A-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86 «ماجراي فوتبال زنان در ايران»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref> سپس باشگاه‌های پرسپولیس، دیهیم و عقاب نیز به تیم‌داری در این حوزه پرداختند.<ref>[https://footballdokht.ir/577-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref> با پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] [[انقلاب اسلامی ایران|ایران]] در ۱۳۵۷ش فوتبال زنان به‌صورت رسمی تعطیل شد. در ۱۳۷۱ش فوتبال زنان با برگزاری مسابقات فوتبال سالنی در دانشگاه الزهرا دوباره فعالیت خود را آغاز کرد. در دوران ریاست‌جمهوری [[سید محمد خاتمی]]، نسبت به سال‌های اول انقلاب توجه بیشتری به فوتبال زنان شد و امکانات گسترده‌تری در اختیار آن قرار گرفت. با حمایت برخی چهره‌ها از جمله [[فائزه هاشمی]] در عرصۀ ورزش زنان و محسن صفایی فراهانی در ریاست فدراسیون فوتبال، فوتبال دختران از فضای سالن به فضای باز و زمین چمن منتقل شد. در هشتم اردیبهشت ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز پس از انقلاب برگزار شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


== موفقیت‌های بین‌المللی ==
== رقابت‌های بین‌المللی ==
نخستین بازی بین‌المللی فوتبال زنان ایران در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش برگزار شد که طی آن تیم تاج (نماینده ایران) با نتیجۀ ۲ بر صفر مغلوب تیم منتخب ایتالیا شد.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59288856/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84 «بانوان تاج مقابل منتخب ایتالیا | نخستین رویارویی بین‌المللی فوتبال زنان در ایران + تصاویر»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> در دیداری دیگر، تیم ملی زنان ایتالیا مقابل منتخب ایران (نخستین تیم ملی زنان ایران) به برتری ۴ بر صفر دست یافت.<ref>[https://footballdokht.ir/577-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref>  در ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی تیم ملی زنان ایران در فضای باز برگزار شد و تیم دختران نوجوان ایران به تساوی ۲ بر ۲ مقابل تیم دختران برلین دست یافت. این تیم در مسابقات مقدماتی جام ملت‌های آسیا در ۱۳۸۷ش موفق به شکست هند و تایوان شد و در ۱۳۸۸ش در مرحلۀ مقدماتی جام ملت‌های آسیا برابر تایلند و ازبکستان قرار گرفت. همچنین تیم فوتبال دختران ایران در المپیک نوجوانان سنگاپور (۱۳۸۹ش) شرکت کرد و به مرحلۀ نیمه‌نهایی راه یافت. در رقابت‌های مقدماتی المپیک لندن، تیم ملی زنان ایران با کسب هفت امتیاز در صدر گروه خود ایستاد، اما در مرحله نهایی به دلیل موضوع حجاب از صعود بازماند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>
نخستین بازی بین‌المللی فوتبال زنان ایران در ۱۷ اردیبهشت ۱۳۵۰ش برگزار شد که طی آن تیم تاج (نماینده ایران) با نتیجۀ ۲ بر صفر مغلوب تیم منتخب ایتالیا شد.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/59288856/%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D9%85%D9%82%D8%A7%D8%A8%D9%84-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A8-%D8%A7%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%DB%8C%D8%A7-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84 «بانوان تاج مقابل منتخب ایتالیا | نخستین رویارویی بین‌المللی فوتبال زنان در ایران + تصاویر»، وب‌سایت صاحب‌خبران.]</ref> در دیداری دیگر، تیم ملی زنان ایتالیا مقابل منتخب ایران (نخستین تیم ملی زنان ایران) به برتری ۴ بر صفر دست یافت.<ref>[https://footballdokht.ir/577-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3.html «تاریخچه فوتبال زنان در ایران + عکس»، وب‌سایت فوتبال‌دخت.]</ref>  در ۱۳۸۵ش نخستین دیدار تدارکاتی [[تیم ملی زنان ایران|تیم ملی فوتبال زنان ایران]] در فضای باز برگزار شد و تیم دختران نوجوان ایران به تساوی ۲ بر ۲ مقابل تیم دختران برلین دست یافت. این تیم در مسابقات مقدماتی جام ملت‌های آسیا در ۱۳۸۷ش موفق به شکست هند و تایوان شد و در ۱۳۸۸ش در مرحلۀ مقدماتی جام ملت‌های آسیا برابر تایلند و ازبکستان قرار گرفت. همچنین تیم فوتبال دختران ایران در المپیک نوجوانان سنگاپور (۱۳۸۹ش) شرکت کرد و به مرحلۀ نیمه‌نهایی راه یافت. در رقابت‌های مقدماتی المپیک لندن، تیم ملی زنان ایران با کسب هفت امتیاز در صدر گروه خود ایستاد، اما در مرحله نهایی به دلیل موضوع حجاب از صعود بازماند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref>


== باشگاه‌های فوتبال زنان در ایران ==
== باشگاه‌های فوتبال زنان در ایران ==
خط ۳۳: خط ۳۵:


== افتخارات ملی و بین‌المللی ==
== افتخارات ملی و بین‌المللی ==
تیم ملی فوتبال زنان ایران در رتبه‌بندی سال ۱۳۸۹ش فیفا جایگاه ۵۵ جهان را کسب کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بر اساس جدیدترین رنکینگ اعلام‌شده از سوی فدراسیون جهانی فوتبال، تیم ملی زنان ایران با دو پله صعود نسبت به رتبه قبلی، از جایگاه ۷۰ به رتبه ۶۸ جهان ارتقا یافته است.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/262169/%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D9%88-%D9%BE%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%86%DA%A9%DB%8C%D9%86%DA%AF-FIFA «صعود دو پله‌ای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> در سطح فردی نیز بازیکنانی موفق به ثبت رکوردهایی شده‌اند. زهرا قنبری در فصل ۹۸-۱۳۹۷ش با ۵۱ گل زده، خانم گل فوتبال ایران شد و به‌عنوان نخستین لژیونر فوتبال بانوان ایران شناخته می‌شود. سارا قمی نیز رکورددار بیش‌ترین گل‌زنی در لیگ بانوان ایران است و تا ۱۳۹۶ش ۳۵ بازی ملی و ۲۳ گل زده برای تیم ملی در کارنامه خود داشته است. شقایق نوری‌زاده از ۱۳۹۰ش تا ۱۳۹۶ش در تمامی رده‌های تیم ملی فوتبال بانوان حضور داشته و در مسابقات آسیایی و تورنمنت‌های بین‌المللی و اروپایی متعددی به میدان رفته است. مریم ایراندوست نیز به‌عنوان بازیکن سابق تیم ملی و مدرس بین‌المللی فوتبال، در چندین کشور به تدریس فوتبال پرداخته است.<ref>[https://fbtv3.ir/news/23107 «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وب‌سایت فوتبال برتر.]</ref>
جایگاه فوتبال زنان ایران در رنکینگ فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) همواره دارای فراز و فرودهایی بوده است. برای مثال تیم ملی فوتبال زنان ایران در سال‌های آغازین فعالیت خود با هدایت شهرزاد مظفر تا رتبه چهل‌وهشتم جهان پیشرفت داشت<ref>[https://football360.ir/post/2023061413/%D9%88%D8%A7%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D8%B7-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%86%DA%A9%DB%8C%D9%86%DA%AF-%D9%81%DB%8C%D9%81%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%AE%D9%88%D8%AF%D9%85%D8%A7%D9%86-14-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%B9%D9%82%D8%A8%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%85 «واکاوی شرایط فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا؛ از خودمان 14 سال عقب‌تریم!»، وب‌سایت فوتبال 360.]</ref> و در رتبه‌بندی ۱۳۸۹ش فیفا جایگاه ۵۵ جهان را کسب کرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/173440/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D9%BE%D8%B1-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86#comments «تاریخچه پر ماجرای فوتبال زنان در ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بر اساس جدیدترین رنکینگ اعلام‌شده از سوی فدراسیون جهانی فوتبال، تیم ملی زنان ایران با دو پله صعود نسبت به رتبه قبلی، از جایگاه ۷۰ به رتبه ۶۸ جهان ارتقا یافته است.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/262169/%D8%B5%D8%B9%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D9%88-%D9%BE%D9%84%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B1%D9%86%DA%A9%DB%8C%D9%86%DA%AF-FIFA «صعود دو پله‌ای زنان فوتبال ایران در رنکینگ FIFA»، وب‌سایت نور نیوز.]</ref> در سطح فردی نیز بازیکنانی موفق به ثبت رکوردهایی شده‌اند. زهرا قنبری در فصل ۹۸-۱۳۹۷ش با ۵۱ گل زده، خانم گل فوتبال ایران شد و به‌عنوان نخستین لژیونر فوتبال بانوان ایران شناخته می‌شود. سارا قمی نیز رکورددار بیش‌ترین گل‌زنی در لیگ بانوان ایران است و تا ۱۳۹۶ش ۳۵ بازی ملی و ۲۳ گل زده برای تیم ملی در کارنامه خود داشته است. شقایق نوری‌زاده از ۱۳۹۰ش تا ۱۳۹۶ش در تمامی رده‌های تیم ملی فوتبال بانوان حضور داشته و در مسابقات آسیایی و تورنمنت‌های بین‌المللی و اروپایی متعددی به میدان رفته است. مریم ایراندوست نیز به‌عنوان بازیکن سابق تیم ملی و مدرس بین‌المللی فوتبال، در چندین کشور به تدریس فوتبال پرداخته است.<ref>[https://fbtv3.ir/news/23107 «پیشرفت ورزش بانوان بعد از انقلاب اسلامی»، وب‌سایت فوتبال برتر.]</ref>


== موانع مدیریتی توسعه فوتبال قهرمانی زنان در ایران ==
== موانع مدیریتی توسعه فوتبال قهرمانی زنان در ایران ==
خط ۷۶: خط ۷۸:
* «موضوع حجاب دختران فوتبالیست ۹۹ درصد حل است»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 6 آذر 1390ش.
* «موضوع حجاب دختران فوتبالیست ۹۹ درصد حل است»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 6 آذر 1390ش.
* «نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سال‌های 1386 تا 1387 برگزار شد.»، وب‌سایت فوتبال‌دخت، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1398ش.
* «نخستین دوره لیگ برتر فوتبال زنان ایران طی سال‌های 1386 تا 1387 برگزار شد.»، وب‌سایت فوتبال‌دخت، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1398ش.
* «واکاوی شرایط فوتبال زنان ایران در رنکینگ فیفا؛ از خودمان 14 سال عقب‌تریم!»، وب‌سایت فوتبال 360، تاریخ درج مطلب: 26 خرداد 1402ش.