| خط ۱: | خط ۱: | ||
<big>'''خرمدره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرمدره، شهر، شهرستان و روستایی بههمین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، بهدلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرمدره شهر تپههای تاریخی هشت هزار ساله»، وبسایت مهر و ماه.]</ref> و نیز بهدلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرمدره»، وبسایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آبوهوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرمدره شهر تپههای تاریخی هشت هزار ساله»، وبسایت مهر و ماه.]</ref> | <big>'''خرمدره'''</big>؛ شهر و شهرستانی زیبا و خرم در استان زنجان.<br>خُرمدره، شهر، شهرستان و روستایی بههمین نام در استان [[زنجان]] است. این منطقه، بهدلیل داشتن طبیعتی زیبا، به «نگین سبز شمال غرب ایران»<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرمدره شهر تپههای تاریخی هشت هزار ساله»، وبسایت مهر و ماه.]</ref> و نیز بهدلیل داشتن تعداد زیاد خیرین در آن به «دیار خیرین شهرساز» یا «دارالخیرین»<ref>[https://saednews.com/fa/post/khrmdare «معرفی شهر زیبای خرمدره»، وبسایت ساعد نیوز.]</ref> معروف شده است. نام این منطقه از سرزمین [[ایران]]، برگرفته از موقعیت طبیعی آن (ظاهر دره مانند) و نیز آبوهوای خوش و خرم آن است.<ref>[https://home.mehromah.ir/fun/touring-iran/3586-%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D8%AA%D9%BE%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%87%D8%B4%D8%AA-%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%87.html «خرمدره شهر تپههای تاریخی هشت هزار ساله»، وبسایت مهر و ماه.]</ref> | ||
==تاریخچه== | ==تاریخچه== | ||
کارشناسان بر این باورند که شهرستان خرمده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرمدره، شهری به قدمت تاریخ»، وبسایت مهرنیوز.]</ref> هرچند، نام منطقۀ خرمدره، در منابع تاریخی پیش از قرن 12ق، به چشم نمیخورد. کارشناسان معتقدند که جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، نخستین فردی است که از این منطقه سخن گفته است. او، در زمان پادشاهی شاه سلیمان صفوی به ایران آمده و از این منطقه دیدن کرده است.<ref>جملیکارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، بهدلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامههای خود به آن اشاره کردهاند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ فتحعلیشاه قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را درهای کوچک و خوش آبوهوا، در فاصلۀ نیمفرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کردهاند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغهای میوه و کشتزارهای فراوان معرفی کردهاند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br> | کارشناسان بر این باورند که شهرستان خرمده دارای تمدنی هشت هزار ساله است؛<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3935719/%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%B7%D8%A8%DB%8C%D8%B9%D8%AA-%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%A8%D9%87%D8%B1%D9%88%D8%AE%D8%B1%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%87-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B8%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خرمدره، شهری به قدمت تاریخ»، وبسایت مهرنیوز.]</ref> هرچند، نام منطقۀ خرمدره، در منابع تاریخی پیش از قرن 12ق، به چشم نمیخورد. کارشناسان معتقدند که جملی کارری، جهانگرد ایتالیایی، نخستین فردی است که از این منطقه سخن گفته است. او، در زمان پادشاهی شاه سلیمان صفوی به ایران آمده و از این منطقه دیدن کرده است.<ref>جملیکارری، سفرنامه، ۱۳۴۸ش، ص46.</ref> در دورۀ قاجاریان، این منطقه، بهدلیل قرار گرفتن بر سر راهِ بازرگانی تهران- تبریز، دارای اعتبار و اهمیت شده و نیز محل عبور و استراحت بسیاری از جهانگردان و بازرگانان میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/240727/%D8%AE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1%D9%87 شریعت، «خرم دره»، مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> پس از آن، جهانگردان بسیاری از این منطقه دیدن کرده و در سفرنامههای خود به آن اشاره کردهاند؛ برای مثال، ژوبر، سیاح فرانسوی، در دورۀ [[فتحعلیشاه]] قاجار از این منطقه بازدید کرده و آن را درهای کوچک و خوش آبوهوا، در فاصلۀ نیمفرسخی از ابهر توصیف کرده است.<ref>ژوبر، مسافرت به ارمنستان و ایران، ۱۳۴۷ش، ص242.</ref> مسافرانی که در دورۀ ناصرالدین شاه قاجار نیز از این منطقه دیدن کردهاند، آن را روستایی آباد، سرسبز و دارای باغهای میوه و کشتزارهای فراوان معرفی کردهاند.<ref>گوبینو، سفرنامه، ۱۳۶۷ش، ص۴۵۸؛ <br> | ||
بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبتشده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی میکردهاند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref> | بروگش، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ۱۳۶۷ش، ج1، ص156.</ref> بر اساس آمار ثبتشده، در این منطقه از استان [[زنجان]]، در اواخر دهۀ 1320ش، بیش از 7600 نفر زندگی میکردهاند.<ref>فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان یکم، ۱۳۲۸ش، ج2، ص101.</ref> | ||
==جمعیتشناسی== | ==جمعیتشناسی== | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۱: | ||
* '''دامداری''' | * '''دامداری''' | ||
دامداری در خرمدره، شامل پرورش | دامداری در خرمدره، شامل پرورش [[گوسفند]]، [[گاو]] و طیور، از فعالیتهای رایج به شمار میرود؛ بهگونهای که محصولات لبنی و گوشتی آن به بازارهای محلی و شهرهای پیرامون عرضه میشود. این فعالیت، چه در قالب سنتی و چه بهصورت مدرن، در کنار کشاورزی نقش مهمی در تقویت اقتصاد منطقه ایفا کرده است.<ref>[https://parsology.blogfa.com/page/239.aspx «خرمدره»، وبنوشت ایرانشناسی.] </ref> | ||
* '''صنعت و معدن''' | * '''صنعت و معدن''' | ||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== رویداد خرمدره == | == رویداد خرمدره == | ||
رویداد خرمدره یا مبارزه [[بهمن حجت کاشانی]]، همسرش [[کاترین عدل|کاترین (فاطمه) عدل]] و [[علی پاتریک پهلوی]] (برادرزاده شاه)، از قیامهای اردیبهشت ۱۳۵۴ش علیه حکومت پهلوی بود. حجت کاشانی پس از تحول فکری و گرایش به اندیشههای اسلامی، برای فاصلهگرفتن از خاندان پهلوی به خرمدره رفت و دهکدهای به نام «اللهده» تأسیس کرد و بهتدریج مجالسی برای آموزش و آگاهسازی روستاییان برپا کرد. همین فعالیتها و نیز تهیه فهرستی از وابستگان فاسد حکومت، موجب تعقیب او توسط ساواک شد. پس از دریافت هشدار از سوی ساواک، بهمن در فروردین سال ۱۳۵۴ش بههمراه خانوادهاش به غاری در کوههای خرمدره پناهنده شد. در ۲۹ اردیبهشت، نیروهای امنیتی غار را محاصره کردند و در جریان حمله، کاترین عدل با انفجار نارنجک کشته شد و دو دخترشان زخمی شدند. حجت کاشانی نیز در تهران در یک درگیری مسلحانه کشته شد و علی پاتریک پهلوی دستگیر و به کلاله تبعید شد.<ref>[https://nabzesahar.ir/1396/12/27/%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «غار بهمن حجت کاشانی»، وبسایت خبری نبض خرمدره.]</ref> | رویداد خرمدره یا مبارزه [[بهمن حجت کاشانی]]، همسرش [[کاترین عدل|کاترین (فاطمه) عدل]] و [[علی پاتریک پهلوی]] (برادرزاده شاه)، از قیامهای اردیبهشت ۱۳۵۴ش علیه حکومت پهلوی بود. حجت کاشانی پس از تحول فکری و گرایش به اندیشههای اسلامی، برای فاصلهگرفتن از خاندان پهلوی به خرمدره رفت و دهکدهای به نام «اللهده» تأسیس کرد و بهتدریج مجالسی برای آموزش و آگاهسازی روستاییان برپا کرد. همین فعالیتها و نیز تهیه فهرستی از وابستگان فاسد حکومت، موجب تعقیب او توسط [[ساواک]] شد. پس از دریافت هشدار از سوی ساواک، بهمن در فروردین سال ۱۳۵۴ش بههمراه خانوادهاش به غاری در کوههای خرمدره پناهنده شد. در ۲۹ اردیبهشت، نیروهای امنیتی غار را محاصره کردند و در جریان حمله، کاترین عدل با انفجار نارنجک کشته شد و دو دخترشان زخمی شدند. حجت کاشانی نیز در تهران در یک درگیری مسلحانه کشته شد و علی پاتریک پهلوی دستگیر و به کلاله تبعید شد.<ref>[https://nabzesahar.ir/1396/12/27/%D8%BA%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87%D9%85%D9%86-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%DA%A9%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C/ «غار بهمن حجت کاشانی»، وبسایت خبری نبض خرمدره.]</ref> | ||
== مشاهیر خرمدره == | == مشاهیر خرمدره == | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
* '''مولانا قشم مکافاتی''' '''(متخلص به محتشم)''' | * '''مولانا قشم مکافاتی''' '''(متخلص به محتشم)''' | ||
مولانا قشم مکافاتی متخلص به محتشم خرمدرهای، شاعر آیینی، در سال ۱۲۵۸ش در خرمدره متولد شد. او دوران کودکی را در فضایی مذهبی سپری کرد و از همان آغاز با علوم دینی آشنا شد. تحصیلات ابتدایی و مقدمات علوم دینی را در مکتبخانهها فرا گرفت و مدتی نیز در | مولانا قشم مکافاتی متخلص به محتشم خرمدرهای، شاعر آیینی، در سال ۱۲۵۸ش در خرمدره متولد شد. او دوران کودکی را در فضایی مذهبی سپری کرد و از همان آغاز با علوم دینی آشنا شد. تحصیلات ابتدایی و مقدمات [[علوم دینی]] را در [[مکتبخانه|مکتبخانهها]] فرا گرفت و مدتی نیز در [[مدرسه علمیه هیدج|مدرسۀ علمیه هیدج]] به ادامه تحصیل پرداخت. سپس به فعالیتهای تبلیغی و مذهبی روی آورد. وی با سرودن اشعار ترکی در قالب مراثی، نوحه و مدایح اهلبیت به شهرت رسید. او تمام فعالیت ادبی خود را به شعر آیینی اختصاص داده و از پرداختن به موضوعات دیگر پرهیز میکرد. وی سرانجام در حدود ۶۵ سالگی درگذشت.<ref>[https://fereydoon47.blogfa.com/post/48 «مشاهیر خرمدره»، وبنوشت شهرمن، خرم دره.]</ref> | ||
* '''امامالدین احمد (متخلص به خرم)''' | * '''امامالدین احمد (متخلص به خرم)''' | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
* '''شیخ موسی کلانتری''' | * '''شیخ موسی کلانتری''' | ||
شیخ موسی از عالمان و عارفان برجستهی دورهی دوره قاجار بود که در شهر خرمدره میزیست و عمر او تا اوایل دوره پهلوی اول نیز ادامه یافت. وی تحصیلات دینی خود را در حوزه علمیۀ نجف گذراند و در همانجا با میرزا کوچکخان جنگلی همدرس و همنشین بود. با آغاز قیام جنگل به رهبری میرزا | شیخ موسی از عالمان و عارفان برجستهی دورهی دوره قاجار بود که در شهر خرمدره میزیست و عمر او تا اوایل دوره پهلوی اول نیز ادامه یافت. وی تحصیلات دینی خود را در حوزه علمیۀ نجف گذراند و در همانجا با میرزا کوچکخان جنگلی همدرس و همنشین بود. با آغاز قیام جنگل به رهبری [[میرزا کوچکخان جنگلی|میرزا کوچکخان]]، حاج شیخ موسی بهدلیل کهولت سن امکان حضور مستقیم در مبارزه را نداشت، اما از طریق تشویق مردم خرمدره و اعزام یاران خود—از جمله پسرخواهرش—در حمایت از این حرکت نقشآفرینی میکرد. او افزون بر فقه و علوم دینی، در دانش جَفر نیز مهارت داشت و گفته میشود اثری در این زمینه از خود بهجا گذاشته که امروزه در دسترس نیست. خانۀ او در محله قوبا (خیابان شهید رجایی کنونی) در خرمدره قرار داشت و شامل خانه و باغچهای نسبتاً وسیع بود. | ||
* '''اکبر نوحی''' | * '''اکبر نوحی''' | ||
