آجیل مشکل‌گشا: تفاوت میان نسخه‌ها

آجیل مشکل‌گشا، ترکیبی از هفت نوع مغز و میوه خشک است که ایرانیان از دیرباز برای رفع حاجات، شفای بیماران و گشایش کار نذر کرده و تقسیم می‌کنند. تهیه آن آداب خاصی دارد و معتقدند با نیت خالص و از مال حلال باید تهیه شود.

==معرفی آجیل مشکل‌گشا==

مشکل‌گشا آجیلی مرکب از هفت جزء ([[پسته]]، [[فندق]]، مغز [[بادام]]، نخودچی، [[کشمش]]، خرماخارک (خرمای نارس)، [[توت]] خشک و گاهی نُقل)<ref>دهخدا، لغت‌نامهٔ دهخدا، 1377ش، ج1، ذیل آجیل.</ref> است که برای رفع مشکل و برآورده شدن حاجات، گشایش کار، سفیدبختی، فرزند آوردن، شفای بیماران و جز آن [[نذر]] و خیرات می‌کنند و میان هفت نفر متدین یا عموم مردم تقسیم می‌کنند.<ref>معین، فرهنگ معین، ذیل واژه آجیل.</ref>

این نوع [[آجیل]] از جمله آجیل‌های آیینی است که در میان مردم [[ایران]] رایج است. در این میان، آجیل [[تبریز]] شهرت بیشتری دارد. آجیل مشکل‌گشا، سنتی دیرینه در ایران است و قدمت بسیاری دارد و حتی بنابر آنچه عبدالله مستوفی در کتاب شرح زندگانی من مطرح کرده است،<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ۱۳۷۱ش، ص286 و 287.</ref> به دوران پیش از [[اسلام]] بازمی‌گردد.<ref>شاملو، کتاب کوچه، 1381ش، ج1، ص265-284.</ref> آجیل مشکل‌گشا بر روی [[سفره نذری|سفره‌های نذری]] ([[سفره حضرت ابوالفضل|سفرهٔ حضرت ابالفضل]]، سفرهٔ حضرت رقیه و [[سفره بی‌بی سه‌شنبه|سفرهٔ بی‌بی سه‌شنبه]]) نیز چیده می‌شود و از خوردنی‌های این‌گونه سفره‌ها به‌شمار می‌آید.<ref>دولتی، سفره‌ها، شم2، 1344ش، ص۱۹۴ و ۱۹۵.</ref>

==آیین آجیل مشکل‌گشا==

حاجتمند، این آجیل را با پولی که از حلال بودن آن مطمئن باشد و از آجیل‌فروشی که دین‌دار و نظیف باشد تهیه می‌کند. درگذشته مردم تلاش می‌کردند از آجیل‌فروشی خرید کنند که ترجیحاً نامش علی، محمد یا همنام یکی از امامان باشد و دکانی رو به قبله داشته باشد؛ زیرا این آجیل مشکل‌گشا را منتسب به [[امام علی]] می‌دانستند که دستی مشکل‌گشا دارد. برخی این آجیل را ۳، ۵ یا ۷ بار در شب جمعهٔ آخر ماه قمری،<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> یا ۷ بار در ۷ ماه که آغاز آن روز جمعهٔ ماه اول است، یا ۱ بار در هر هفته، یا در هر ماه و مادام‌العمر تهیه می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref>  

در [[اهواز]]، زنان بنا بر نوع مشکل و حاجت آن‌ها رفتار می‌کردند به این صورت که دختران مجرد که علاقه به [[ازدواج]] داشتند (۱۲ هفته)، زنان نازا (۱۸ هفته) و زنانی که با شوهران آن‌ها اختلاف داشتند (۲۱ هفته) نذرشان را تهیه و پخش می‌کردند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، 1363ش، ص۶۷.</ref> در [[سروستان]] نیز، زنان، فقط در شب اول ماهی که مقارن با شب [[جمعه]] است، آجیل را می‌خریدند و میان دست‌کم ۷ تن پخش می‌کردند.<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref>

برای تهیهٔ آجیل مشکل‌گشا، زنان، اجزای این آجیل را با مراسم خاصی تمیز کرده و دُم کشمش‌ها، هسته [[خرما]] و پوست [[پسته]] را با دست یا قندشکن (نه با دندان و دهان) جدا می‌کنند.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141.</ref> درگذشته مرسوم بوده است که پس از پاک کردن آجیل، پوست‌های آن را به آب روان می‌دادند<ref>همایونی، فرهنگ مردم سروستان، 1371ش، ص۳۴۸.</ref> و آجیل را در میان مردم پخش می‌کردند. هرکسی هم که آجیل را می‌گرفت، [[صلوات]] می‌فرستاد و صاحب نذر را دعا می‌کرد و گشایش کار و برآورده شدن مراد و مطلب او را از خداوند می‌طلبید.<ref>شهری، طهران قدیم، ۱۳۷۱ش، ج1، ص141-143؛ دولتی، سفره‌ها، شم4، 1345ش، ص۴۱۵.</ref>

==پانویس==

==منابع==

*دولتی، فرخنده، «سفره‌ها»، تهران، سخن، شماره۲، ۱۳۴۴ش و شماره۴، ۱۳۴۵ش.

*دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامهٔ دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، چ۲، ج۱، ۱۳۷۷ش.

*شاملو، احمد، کتاب کوچه، تهران، مازیار، چ۴، ج۱، ۱۳۸۱ش.

*شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم عامهٔ مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.

*شهری، جعفر، طهران قدیم، تهران، معین، ۱۳۷۱ش.

*مستوفی، عبدالله، شرح زندگانی من، تهران، هرمس، ۱۳۷۱ش

*معین، محمد، فرهنگ معین، تهران، انتشارات زرین، ۱۳۸۲ش.

*همایونی، صادق، فرهنگ مردم سروستان، تهران، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱ش.