بانک اسپرم: تفاوت میان نسخه‌ها

بانک اسپرم و لقاح مصنوعی پدیدهٔ جدیدی است که می‌تواند موانع [[بارداری]] را از سر راه زوج‌های جوان برداشته و آنها را در [[فرزندآوری|تولید نسل]] کمک کند. امروزه فن‌آوری‌های به‌روز پزشکی به‌منظور [[فرزندآوری در ایران|فرزندآوری]] زوج‌ها، وجود بانک اسپرم فریز شده را به امری ضروری تبدیل کرده است. مشروعیت استفاده از اسپرم‌های موجود در این بانک‌ها به‌منظور استفاده در روش‌های نوپدید [[فرزندآوری]]، نیازمند تعریف اصول و قوانینی است که با آن بتوان زندگی زوج‌های نابارور را از فروپاشی نجات داد و از گسستن رابطهٔ عاطفی آنها جلوگیری کرد.

بانک اسپرم یا سایرو بانک به مؤسسات یا مراکزی گفته می‌شود<ref>[https://www.sid.ir/paper/395982/fa مرتضوی و نوروزی، «نگهداری اسپرم و بهره‌برداری از آن در فقه امامیه»، 1398ش، ص9.]</ref> که دارای تجهیزات لازم برای نگهداری و ذخیرهٔ اسپرم‌های فریزشده برای مدت طولانی، به‌منظور اهدا به زوجین نابارور یا استفادهٔ خود فرد از آن در آینده برای لقاح مصنوعی یا روش ivf است.<ref>[https://www.beytoote.com/wedlock/learn/sperm02-bank.html «بانک اسپرم: جمع‌آوری، انجماد، ذخیره‌سازی، مزایا و خطرات»، وب‌سایت بیتوته.]</ref>

اولین نوزاد از طریق اسپرم منجمدشده در سال ۱۹۵۳م<ref>[https://www.sid.ir/paper/28386/fa#pointx طالبیان و همکاران، «ارزیابی و مقایسه محیط‌ها و روش‌های مختلف انجماد و نگهداری اسپرم (بانک اسپرم)»، 1384ش، ص141.]</ref> در آمریکا به دنیا آمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/520335/%D8%AA%D8%B9%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%B4%D8%B1%D8%B9%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85-%D8%A8%D8%B1-%D9%85%D8%A8% مرتاضی، «تعیین حدود شرعی کاربری بانک‌های اسپرم بر مبنای اندیشه‌های فقهی امام خمینی»، 1401ش، ص137.]</ref> اولین بانک اسپرم در ایران در سال ۱۳۸۳ش در مرکز تخصصی ناباروری [[ابن‌سینا]] وابسته به جهاد دانشگاهی<ref>[https://www.sid.ir/paper/395982/fa مرتضوی و نوروزی، «نگهداری اسپرم و بهره‌برداری از آن در فقه امامیه»، 1398ش، ص9.]</ref> دانشگاه [[سیدمحمد حسینی بهشتی|شهید بهشتی]]،<ref>[https://www.irna.ir/news/6390728/%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B7-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%A «نخستین بانک اسپرم در کشور توسط دانشگاه شهید بهشتی راه‌اندازی شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> به‌منظور کمک به زوجین نابارور و به‌طور ویژه برای بیماران [[سرطان|سرطانی]] تأسیس شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/5537419/نخستین-بانک-اسپرم-در-ایران-تاسیس-شد «نخستین بانک اسپرم، در ایران تأسیس شد»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

نگهداری و ذخیرهٔ اسپرم در بانک به شیوهٔ فریزکردن است. فریزکردن اسپرم بهترین روش برای نگهداری طولانی‌مدت آن است.<ref>[https://ivfsari.com/%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%B5%DB%8C-%D8%AA%D8%AE%D9%85%DA%A9-%D8%A7%D8%B3%D9%BE%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D8%AC%D9%86%DB%8C%D9%86/%D8%A8%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%B «بانک اختصاصی اسپرم چیست؟»، وب‌سایت مرکز درمان ناباروری حضرت مریم.]</ref> برای این منظور، فرد نباید از ۳ الی ۴ روز، قبل از نمونه‌گیری [[روابط جنسی همسران|رابطه جنسی]] یا [[خودارضایی]] داشته باشد، زیرا در این شرایط بیشترین میزان تعداد اسپرم مطلوب، برای بهره‌گیری به‌دست می‌آید. فرد با حضور در اتاق مخصوص نمونه‌گیری، نمونه به‌دست آمده را به [[پرستار]] تحویل می‌دهد. نمونهٔ مورد نظر از لحاظ تعداد اسپرم، شکل طبیعی و حرکت آن بررسی می‌شود. پس از تأیید نمونه، آن را در نیتروژن مایع<ref>[https://www.sid.ir/paper/28386/fa#pointx طالبیان و همکاران، «ارزیابی و مقایسه محیط‌ها و روش‌های مختلف انجماد و نگهداری اسپرم (بانک اسپرم)»، 1384ش، ص143.]</ref> و در دمای منفی ۱۹۶ درجه سانتی‌گراد منجمد می‌کنند. در این دما تمام فعالیت‌های زیست-شیمیایی سلول‌های اسپرم متوقف می‌شود. با این روش می‌توان اسپرم‌ها را برای مدت طولانی نگهداری کرد<ref>[https://www.uroteb.com/فریز-اسپرم-ذخیره-اسپرم/ «فریز اسپرم (ذخیره اسپرم)»، وب‌سایت کلینیک اورولوژی و ناباروری یوروطب.]</ref> و با ثبت نام و مشخصات فرد در صورت نیاز و زمان مناسب از آن برای خود فرد یا زوجین نابارور استفاده می‌شود.<ref>[https://pezeshket.com/salamat_jesm/urology/بانک-اسپرم-چیست؟/ «بانک اسپرم چیست؟»، وب‌سایت پزشکت.]</ref>

مدت زمان نگهداری اسپرم و انجماد آن به‌طور معمول ۱۰ سال است،<ref>[https://pezeshket.com/salamat_jesm/urology/بانک-اسپرم-چیست؟/ «بانک اسپرم چیست؟»، وب‌سایت پزشکت.]</ref> اما از نظر کارشناسان پزشکی محدودیتی در نگهداری آن وجود ندارد و انجماد، سلامت اسپرم را حفظ می‌کند.<ref>[https://mag.arshidateb.com/sperm-bank/ «بانک اسپرم»، وب‌سایت آرشیدا طب.]</ref> اگر فردی اسپرم‌های خود را در این مراکز نگه داشته باشد و در شرایطی ناباروری او ادامه داشته باشد، می‌تواند این مدت را تمدید کند.<ref>[https://pezeshket.com/salamat_jesm/urology/بانک-اسپرم-چیست؟/ «بانک اسپرم چیست؟»، وب‌سایت پزشکت.]</ref>

در صورت انصراف از نگهداری اسپرم‌های منجمد در بانک اسپرم، می‌توان اسپرم‌ها را از بین برد یا برای پروژه‌های تحقیقاتی آنها را اهدا کرد.

در سال‌های اخیر نوزادان بسیاری از طریق بانک اسپرم متولد شده‌اند و تاکنون هیچ خطر یا آسیبی برای نوزادانی که از این روش به‌وجود آمده‌اند، ثبت نشده است.<ref>[https://pezeshket.com/salamat_jesm/urology/بانک-اسپرم-چیست؟/ «بانک اسپرم چیست؟»، وب‌سایت پزشکت.]</ref> فریزکردن موجب از بین رفتن اثر اسپرم نمی‌شود<ref>[https://fertilityclinic.ir/fa/page/7111/بانک-اختصاصی-تخمک-اسپرم-و-جنین «بانک اختصاصی تخمک، اسپرم و جنین»، وب‌سایت مرکز درمان ناباروری جهاد دانشگاهی آذربایجان شرقی.]</ref> و از نظر پزشکی بین لقاح با اسپرم تازه و لقاح با اسپرم منجمد، هیچ تفاوتی وجود ندارد.<ref>[https://mag.arshidateb.com/sperm-bank/ «بانک اسپرم»، وب‌سایت آرشیدا طب.]</ref>

حفظ باروری به معنی داشتن فرصت باروری در آینده است. کاهش توان باروری در مردان علل مختلفی دارد که موجب می‌شود نیاز به ذخیرهٔ اسپرم را برای آنها به امری اجتناب‌ناپذیر تبدیل کند، از جمله موارد نیاز به ذخیرهٔ اسپرم برای مردان عبارتند از:

در اروپا زنان بسیاری از طریق اهدای اسپرم یک فرد ناشناس از بانک‌های اسپرم بچه‌دار شده‌اند و دانمارکی‌ها در این زمینه در اروپا پیشرو بوده‌اند. این مراکز در خدمات خود گزینه‌های متنوعی از شکل ظاهری مانند رنگ مو و چشم، چهرهٔ [[کودک]]، دست‌خط و حتی نوع صدا را در اختیار مادران آینده قرار می‌دهند. همچنین در کشور دانمارک در سال ۲۰۰۶م به زنان مجرد، اجازهٔ فرزنددار شدن از این طریق داده شد. امروزه حدود یک درصد از کودکان متولدشده در این کشور از طریق اسپرم‌های اهدایی به‌وجود آمده‌اند که در کشورهای اروپایی بالاترین رتبه را دارد.<ref>[https://parsi.euronews.com/health/2023/04/03/across-europe-a-lot-of-women-turn-to-danish-sperm-to-get-pregnant مظلوم‌فرد، «چرا زنان اروپایی برای باردار شدن اسپرم مردان دانمارکی را انتخاب می‌کنند؟»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref>

مجلس شورای اسلامی [[ایران]] در سال ۱۳۸۱ش برای جنین اهدایی قوانینی را تصویب کرده است، اما تا سال ۱۴۰۲ش هیچ قانونی برای اسپرم اهدایی یا تخمک اهدایی یا رحم اجاره‌ای قانونی به تصویب نرسیده است. عدم تصویب قانون در این زمینه دلیل بر غیرقانونی بودن آن نیست، زیرا عمل غیرقانونی عملی است که قانون، افراد را از انجام آن کار منع کرده و پیگرد قانونی دارد. در مورد اسپرم اهدایی و موارد این‌چنینی همانگونه که قانونی وجود ندارد، منعی هم وجود ندارد.<ref>[https://www.izadidr.ir/article/11241/اهدای-اسپرم ایزدی، «بارداری با اسپرم اهدایی چگونه است؟»، وب‌سایت دکتر عنایت‌الله ایزدی.]</ref>

[[پرونده:بانک اسپرم.png|جایگزین=مرکز فوق‌تخصصی درمان ناباروری و سقط مکرر ابن‌سینا|بندانگشتی|مرکز فوق‌تخصصی درمان ناباروری و سقط مکرر ابن‌سینا]]

در ایران شهرهای [[تهران]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[شهر یزد|یزد]] و [[قم]]<ref>[https://jd-qom.ac.ir/fa/page/305/%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%AA%D8%AE%D8%B5%D8%B5%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87% «مرکز فوق تخصصی درمان ناباروری جهاددانشگاهی واحد استان قم (رؤیا)»، وب‌سایت جهاد دانشگاهی واحد استان قم.]</ref> دارای بالاترین رتبه در ارائه خدمات به زوجین نابارور هستند که بانک‌های اسپرم نیز در مراکز درمانی این شهرها مشغول به فعالیت هستند؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99032113696/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D «معرفی بهترین مراکز درمان ناباروری در ایران»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> ولی نحوهٔ خدمات‌دهی در این شهرها در مورد اهدای اسپرم به زوجین نابارور، به‌صورت محدود و مخفیانه انجام می‌پذیرد. در شهر اصفهان اهدای اسپرم، به دو دلیل متداول‌تر است؛ دلیل اول این‌که رئیس حوزهٔ علمیه اصفهان، آیت‌الله مظاهری، لقاح با اسپرم اهدایی را جایز دانسته است و دلیل دیگر قانع‌کردن سازمان نظام پزشکی این شهر به این‌که این کار موجب جلوگیری از گسستن پیوند عاطفی بین زوج‌ها شده و موجب آرامش خاطر آنها می‌شود و این‌که لقاح با اهدای اسپرم با قانون یا آیین‌نامه‌های سازمان نظام پزشکی مخالف نبوده و در تمام کشورهای پیشرفتهٔ دنیا در حال اجرا است.<ref>[https://www.izadidr.ir/article/11241/اهدای-اسپرم ایزدی، «بارداری با اسپرم اهدایی چگونه است؟»، وب‌سایت دکتر عنایت‌الله ایزدی.]</ref>

در ایران شرایط بسیار سخت‌گیرانه‌ای در مورد دریافت اسپرم اهدایی برای زوجین وجود دارد. مواردی که پزشک پس از انجام تمام روش‌های درمانی و عدم جواب از این روش‌ها، استفاده از اسپرم اهدایی را به زوجین پیشنهاد می‌کند عبارتند از:

احکام تکلیفی استفاده از اسپرم‌های موجود در بانک اسپرم و جواز یا عدم جواز آن برای خود فرد و دیگران به‌طور خلاصه این‌گونه است:

{{پانویس}}

{{آغاز منابع}}

* «اسپرم اهدایی چیست و شرایط بارداری با آن چگونه است؟»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آذر ۱۴۰۰ش.

* «نخستین بانک اسپرم در کشور توسط دانشگاه شهید بهشتی راه‌اندازی شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ آبان ۱۳۸۳ش.

{{پایان منابع}}