مثنوی معنوی: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''مثنوی معنوی'''</big>؛ معروف‌ترین مجموعه از سروده‌های عرفانی جلال‌الدین محمد بلخی<br>

مثنوی، معروف به مثنوی معنوی (یا مثنوی مولوی)، منظومه‌ای عرفانی و سروده‌ی جلال‌الدین محمد بلخی رومی، مشهور به [[مولانا]] است.<ref>مولوی، مثنوی معنوی، 1378ش، ص100. </ref> مثنوی معنوی از حدود 26000 بیت از سروده‌های مولانا و در 6 دفتر گرد آمده است.<ref>بصير مژدهي، «مثنوي»، 1378ش، ص860. </ref> مولانا سرودن اشعار مثنوی را به درخواست شاگردش، حسام‌الدین چلبی، در سال 658ق آغاز کرد<ref>فروزانفر، رساله در تحقيق احوال و زندگاني مولانا جلال‌الدين محمد، 1354ش، ص157. </ref> و تا سال 672ق به پایان رسانید.<ref>زرين‌كوب، پله پله تا ملاقات خدا، 1370ش، ص223.</ref>   برخی معتقدند که اگر شاهنامه، بازنمایی حماسه‌ی [[ایران]] باستان است، مثنوی معنوی نیز روایت‌گر حماسه‌ی ایران اسلامی است.<ref>اسلامي ندوشن، باغ سبز عشق: گزيدة مثنوي، 1377ش، ص15. </ref> بسیاری از بزرگان ادبیات پارسی، مثنوی معنوی را از برترین آثار ادبیات عرفانی و حکمت ایرانی ـ اسلامی دانسته‌اند. این کتاب، به‌عنوان یکی از 100 کتاب برتر در طول تاریخ بشر انتخاب شده است.<ref>[https://www.theguardian.com/world/2002/may/08/books.booksnews “the top 100 books of all time”, The Guardian.] </ref>

در مثنوی معنوی، 424 حکایت به شیوه‌ی تمثیل سروده شده و درباره سختی‌های رسیدن انسان به خدا است. هدف این حکایات که چینش آن‌ها از نظم خاصی پیروی نمی‌کند، بیان آموزه‌ها و باورهای دینی است. شخصیت اصلی این قصه‌ها را پیامبران، پادشاهان، چوپانان، بردگان و گاهی حیوانات تشکیل می‌دهند.<br>

18 بیت آغازین در دفتر نخست که به «نی‌نامه» معروف است، چکیده‌ای از مفاهیم بیان‌شده در 6 دفتر این کتاب است.<ref>Norman, Classical Islam, 2003, p.253.</ref> آخرین داستان مثنوی با نام «شاهزادگان و دژ باهوش» با فوت مولوی ناتمام ماند که فرزند [[مولانا]] در مثنوی زیبای خود به این ماجرای نیمه‌تمام ماندن اشاره کرده است.<br>

مولوی در این اثر، از مضامین سیاسی و اجتماعی نیز غافل نبوده و با زبان تمثیل یا حکایت و در قالب داستان، بارها به رفتار عاملان حکومت و شهروندان و أثرپذیری آن‌ها از یکدیگر اشاره کرده است. داستان «عرب بادیه‌نشین» و ساده‌دل که به دربار پادشاه می‌رود، از این جمله است.<br>

==سبک گفتاری مثنوی معنوی==

===دسته‌ی عام یا «محکمات»===

در این دسته، روی سخن مولوی با عامه ‌مردم است و هر کسی به‌قدر فهم و سواد ادبی خویش می‌تواند این ابیات را درک کند. بیشتر حکایات، نصایح و پندهای مثنوی در این بخش قرار می‌گیرد.<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar4/sh6 مولانا، مثنوی معنوی، دفتر چهارم، بخش 6، بیت 8، وب‌سایت گنجور.] </ref>

===دسته‌ی خاص یا «حد فاصل»===

شامل اشعاری است که [[مولانا]] در خلوت خویش با یاران نزدیکش بیان کرده است.  

===دسته‌ی اخص یا «متشابهات»===

سخنانی دشوار و مبهم از مولانا است که متشابهات قرآنی را به یاد می‌آورد.<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar4/sh139 مولانا، مثنوی معنوی، دفتر چهارم، بخش 139، بیت 50، وب‌سایت گنجور.] </ref>

==عرفان در مثنوی معنوی==

جهان‌بینی مولانا، رویکرد عرفانی دارد و اولین پایه‌ی آن را وحدت وجود و وحدت تجلّی تشکیل داده است. مولانا، تمام هستی را به‌عنوان جلوه‌ای از ذات الهی دانسته و راز این تجلّی را در عشق می‌جوید. دومین بنای این جهان‌بینی عرفانی، بازگشت همه به حق است. این باور در جای جای اشعار مولانا آشکار است.<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar1/sh36 مولانا، مثنوی معنوی، دفتر اول، بخش 36، بیت 28، وب‌سایت گنجور.]</ref>

==جایگاه مثنوی معنوی==  

برخی از مثنوی‌پژوهان چنان شیفته این منظومه عرفانی شده‌اند که گاهی راه اغراق پیموده‌اند؛ عبدالرحمن جامی، مثنوی را «قرآن در زبان فارسی» خوانده است. جلال‌الدین همایی، سروده‌های [[مولانا]] را هم‌تراز گاتا، اوستای زرتشت و عهد جدید مسیحیان دانسته و برخی از ابیات مثنوی را پرمایه‌تر و عمیق‌تر یافته است. چنین باورهایی از این انگاره برمی‌خیزد که وحی، ويژه‌ی پیامبران نیست؛ پس اگر بر زنبور عسل، وحی نازل می‌شود، الهام به افرادی مانند مولانا نیز پذیرفتنی است.<ref>[https://ganjoor.net/moulavi/masnavi/daftar5/sh55 مولانا، مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بخش 55، بیت 3 و 4، وب‌سایت گنجور.] </ref>  

  {{ب|چونکه اوحی الرب الی النحل آمده است|خانه‌ی وحیش پر از حلوا شده است}}

==ترجمه، تفسیر و شرح مثنوی معنوی==

مثنوی معنوی به بسیاری از زبان‌های زنده‌ی دنیا ترجمه شده است که از جمله می‌توان به ترجمه کامل مثنوی به [[زبان انگلیسی]] در سال 1925م و ترجمه به زبان کردی و گویش سورانی با حفظ وزن و شیوه شعر مثنوی و ترجمه به زبان کردی کرمانجی اشاره کرد.<ref>[https://kurdnoor.ir/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D9%87-%DB%8C-%D9%85%D8%AB%D9%86%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%86%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%8F%D8%B1%D9%85/ «ترجمه مثنوی مولانا به زبان کردی کرمانجی»، وب‌سایت کُردنور.] </ref>  

همچنین پژوهشگران، شروح متعددی بر مثنوی معنوی نوشته‌اند که از آن جمله می‌توان به تفسیر و نقد و تحلیل مثنوی از محمدتقی جعفری اشاره کرد که در 15 جلد منتشر شده است.  

==پانویس==

==منابع==

* اسلامي ندوشن، ‌محمدعلي، باغ سبز عشق: گزيدة مثنوي، تهران، يزدان، 1377ش.

* بصير مژدهي، ساميه، «مثنوي»، ‌دانشنامۀ ادب فارسی: ‌ادب فارسي در افغانستان، به‌سرپرستي حسن انوشه، تهران، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي، 1378ش.

* «ترجمه مثنوی مولانا به زبان کردی کرمانجی»، وبسایت کُردنور، تاریخ بارگذاری: 22 مرداد 1393ش.  

* جمال‌زاده، محمدعلي، بانگ ناي (داستان‌هاي مثنوي مولوي)، با مقدمة بديع‌الزمان فروزانفر، تهران، انجمن كتاب، ‌1335ش.

* «روز مولاناست، ولی انگار نه انگار»، وب‌سایت آفتاب نیوز، تاریخ بارگذاری: 7 مهر 1392ش.

* زرين‌كوب، عبدالحسين، پله پله تا ملاقات خدا، تهران، علمي، چ2، 1370ش.

* فروزانفر، بديع‌الزمان، رساله در تحقيق احوال و زندگاني مولانا جلال‌الدين محمد، تهران، زوار، 1354ش.

* مولوی، مثنوی معنوی، با مقدمه بدیع‌الزمان فروزانفر، تهران، امیر مستعان، 1378ش.  

* مولانا، مثنوی معنوی، وبسایت گنجور، تاریخ بازدید: 11 آبان 1400ش.