آذرمیدخت صفوی: تفاوت میان نسخه‌ها

==تولد و خانواده==

آذرمیدخت صفوی در سال ۱۹۵۲م در منطقهٔ شمس‌آباد، از توابع اوتار پرادش در شمال هند متولد شد.<ref>قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص8.</ref> وی از نوادگان خاندان صفوی ایران است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%AF «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> این خاندان که نیای آنان شیخ صفی‌الدین اردبیلی است، بیش از دویست سال بر ایران حکومت کردند.<ref>[https://deltabooks.ir/blog/155-safavid-Iranian-history.html «حکومت صفویان در تاریخ ایران»، وب‌سایت دلتا.]</ref> در زمان نادرشاه افشار و هنگامی که صفویان در تنگنا قرار گرفتند، به هند مهاجرت کردند و نقش مؤثری در گسترش زبان فارسی در آن سرزمین ایفا کردند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص113.]</ref> رحمت‌الله شاه‌صفوی، از نیاکان آذرمیدخت صفوی، در سال ۱۷۳۷م و در عهد محمدشاه گورکانی به هند مهاجرت کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص8.]</ref> ایرانیان مقیم هند در طول سال‌ها با زنان هندی ازدواج کردند و بدین‌ترتیب ریشهٔ فرزندانشان به‌تدریج ایرانی-هندی شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%AF «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

محمدصادق صفوی، پدر آذرمیدخت، از پژوهشگران برجستهٔ زبان و ادبیات فارسی بود. وی مدرک کارشناسی ارشد خود را از دانشگاه علیگر دریافت کرد. مقاله‌های او در مجله‌های یغما و سخن در ایران به چاپ می‌رسید. او با نویسندگان و مورخان همچون محمدعلی جمال‌زاده، ایرج افشار، حبیب یغمایی و محمدابراهیم باستانی پاریزی ارتباط داشت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%AF «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مادرش، ممتازجهان، دختر یک پزشک نامدار هندی و زنی تحصیل‌کرده و روشنفکر بود.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص9.]</ref> همچنین نواب‌الدوله شمس‌آبادی، پدربزرگ آذرمیدخت، نویسنده‌ای شناخته‌شده در هند بود که بیش از ۳۰ جلد کتاب به [[زبان فارسی]] تألیف کرد.<ref>[https://library.razavi.ir/literature/fa/50172/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%8A قنبری، «پروفسور آزرميدخت صفوي»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.]</ref>

==تحصیلات==

آذرمیدخت صفوی، پدر خود را نخستین معلمش می‌داند. پدرش از کودکی اشعار فارسی را از کتاب‌هایی همچون [[گلستان (کتاب)|گلستان]]، [[بوستان (کتاب)|بوستان]]، [[شاهنامه]]، [[دیوان حافظ]]، اسکندرنامهٔ نظامی، اخلاق جلالی، دیوان خاقانی و ظهیر فاریابی برای آذرمیدخت می‌خواند و خواندن شعر را نیز به او می‌آموخت.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص9.]</ref> به همین دلیل، آذرمیدخت از همان کودکی به زبان فارسی دلبسته شد و در جوانی با تشویق‌های پدرش به تحصیلات عالی در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی پرداخت. وی در سال ۱۹۷۵م از پایان‌نامهٔ خود با عنوان «[[سعدی شیرازی|سعدی]] شاعر غزل‌سرا و انسان‌دوست» دفاع کرد و دکترای خود را در این رشته دریافت کرد. استاد راهنمای پایان‌نامهٔ او پروفسور نذیر احمد، از دانشمندان بزرگ هندی، بود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/Fa/news/83423/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%AF «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> رسالهٔ دکتری وی به مطالعهٔ تطبیقی و مقایسهٔ غزل‌سرایی سعدی و [[حافظ]] اختصاص داشته است.<ref>[https://ana.ir/fa/news/16711/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82% «حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا.]</ref>

==ازدواج==

آذرمیدخت صفوی در سال 1981م با سید محمدعباس رضوی، استاد گروه مهندسی دانشگاه علیگر ازدواج کرد. وی پس از ازدواج به مدت چهار سال، همراه همسرش به انگلیس رفت و به مطالعۀ نسخ خط فارسی پرداخت و تعدادی کتاب را به انگلیسی ترجمه کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص11.]</ref>

آذرمیدخت، پس از اخذ دکترا به ایران سفر کرد و به مدت شش ماه در دانشگاه تهران از محضر استادانی چون بدیع‌الزمان فروزان‌فر، سیدجعفر شهیدی، جلال همایی، حبیب یغمایی، پرویز ناتل خانلری و محمدابراهیم باستانی پاریزی بهره برد و با زبان محاوره‌ای و جدید فارسی آشنایی پیدا کرد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص10.]</ref> پس از آن دکتر صفوی به ایران سفرهای زیادی داشته است.<ref>[https://anjomanasar.ir/%d8%a8%d8%b2%d8%b1%da%af%d8%af%d8%a7%d8%b4%d8%aa-%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%88%db%8c%e2%80%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%d9%85%d9%86%d8%af-%d9%be%d8%b1%d9%88%d9%81%d8%b3%d9%88%d8%b1-%d8%af%da%a9%d8%aa-2/ «بزرگداشت بانوی‌ دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref> در مراسم دیدار شاعران و اساتید ادبیات فارسی در نوروز 1403ش، آذرمیدخت صفوی هم به دیدار رهبر ایران رفت. وی [[سید علی خامنه‌ای]] را شخصیتی نادر می‌داند که سیاست و ادبیات را در خود جمع کرده است.<ref>[https://rasekhoon.net/media/show/1637608/%D8%A2%D8%B1%D8%B2%D9%88%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D9%86%D9%88%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1-%D9%87%D9%86%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A2%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%B4%D8%AF-%D8 «آرزوی بانوی شاعر هندوستانی که برآورده شد (خانم آذرمیدخت صفوی از شعرای هندوستان)»، وب‌سایت راسخون.]</ref>

==تأسیس مرکز تحقیقات فارسی علیگر==

[[پرونده:Photo 2025-04-28 22-14-52.jpg|جایگزین= دانشگاه آزاد اسلامی -آذرمیدخت صفوی رییس- زبان فارسی دانشگاه علیگر هند|بندانگشتی|معاون فرهنگی و اجتماعی دانشگاه آزاد اسلامی با پروفسور آذرمیدخت صفوی رییس دپارتمان زبان فارسی دانشگاه علیگر هند]]

آذرمیدخت در سال ۲۰۰۶م، مرکز تحقیقات زبان فارسی را در دانشگاه اسلامی علیگر هند تأسیس کرد تا در حفظ و نگهداری زبان فارسی بکوشد.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص12.]</ref> در این مرکز، افزون بر امور ادبی، پژوهش‌های بین‌رشته‌ای در حوزه‌هایی همچون فلسفه، طب، بازرگانی، [[موسیقی]]، معماری و تاریخ انجام می‌شود. آذرمیدخت صفوی بر این باور است که زبان فارسی بیش از هشتصد سال زبان رسمی هند بوده است؛ از این‌رو، منابع فارسی حاوی اطلاعات ارزشمندی در این رشته‌هاست که باید از آنها و تجربیات نهفته در آنها بهره گرفت.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص110.]</ref> هم‌اکنون دانشجویان بسیاری در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در این دانشگاه مشغول به تحصیل هستند.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref>

==فعالیت‌ها==

*رئیس گروه زبان فارسی در دانشگاه علیگر به مدت 6 سال؛

*رئیس دانشکده ادبیات دانشگاه علیگر؛

*رئیس و مؤسس مرکز تحقیقات فارسی دانشگاه علیگر؛

*مدیریت مجلۀ فکر و نظر؛

*رئیس انجمن استادان [[زبان فارسی در هند]].<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص15.]</ref>

*اعطای جایزۀ ویژه در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران به مناسبت بزرگداشت او در سال 1384ش؛<ref>[https://anjomanasar.ir/%d8%a8%d8%b2%d8%b1%da%af%d8%af%d8%a7%d8%b4%d8%aa-%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%88%db%8c%e2%80%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%d9%85%d9%86%d8%af-%d9%be%d8%b1%d9%88%d9%81%d8%b3%d9%88%d8%b1-%d8%af%da%a9%d8%aa-2/ «بزرگداشت بانوی‌ دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref>

*دریافت نشان از رئیس‌جمهور هند در سال 2005م؛

*دریافت جایزۀ سعدی در سال 2010م و جایزه غالب از خانۀ فرهنگ در سال 2013م؛

*عضویت در شورای علمی دانشنامه زبان و ادب فارسی در شبه‌قاره از سوی ریاست فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال 1390ش؛<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص13.]</ref>

*دریافت حکم عضویت افتخاری در فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سال 1399ش؛<ref>[https://www.isna.ir/news/99092216956/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF%D «استادانی که عضو افتخاری فرهنگستان زبان شدند+فیلم»، خبرگزاری ایسنا.]</ref>

*اعطای هدیه جشنواره بین‌المللی فارابی به دکتر صفوی در سال 1402ش.<ref>[https://farabiaward.ir/content/513/%D8%AA%D9%82%D8%AF%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%AF%DB%8C%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A8%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%A7% «تقدیم هدیه جشنواره بین‌المللی فارابی به استاد آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت جشنواره بین‌المللی فارابی.]</ref>

آذرمیدخت صفوی علاوه بر سوابق علمی، به دلیل ارتباط مؤثر با دانشجویان و ویژگی‌های شخصیتی، در محافل آکادمیک و فرهنگی مورد توجه و احترام است. همکاران و شاگردان وی، او را شخصیتی متواضع، سرشار از عشق و تأثیرگذار در عرصه‌های علمی و اجتماعی توصیف کرده‌اند.<ref>[https://literaturelib.com/books/3047/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87+%D9%88+%D8%AE%D8%AF%D9%85%D8%A7%D8%AA+%D8%B9%D9%84%D9%85%DB%8C+%D9%88+%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C+%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%A قنبری، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، 1394ش، ص15.]</ref>

==دیدگاه دکتر صفوی درباره زبان فارسی==

آذرمیدخت صفوی ایران و هند را دارای اشتراکات فراوان فرهنگی و زبانی دانسته و آن را نشانۀ همبستگی و ارتباط تنگاتنگ ایرانیان و هندی‌ها از گذشته‌های دور عنوان می‌کند.<ref>[https://akharinkhabar.ir/girly/2279704 «گزارشی از مراسم بزرگداشت «آذرمیدخت صفوی» در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی»، وب‌سایت آخرین خبر.]</ref> او زبان فارسی را زبانی ارزشمند در هند شمرده و براساس منابع تاریخی بیان می‌کند: قدمت زبان فارسی در هند به دوران پیش از اسلام بازمی‌گردد و زبان باستانی ایران با سانسکریت هند اشتراکات ادبی زیادی دارد. در زمان محمود غزنوی تعداد زیادی از شاعران ایرانی همراه او به هند می‌آیند و ساکن هند می‌شوند. دورۀ گورکانیان دوران اوج شکوفایی زبان فارسی در هند است،<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref> ازجمله شاعرانی که در آن دوره شعر فارسی سروده‌اند می‌توان به امیرخسرو دهلوی که به طوطی هند شهرت داشته، اشاره کرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/83423/%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D9%85%DB%8C%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D8%9B-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D8%AA%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%D8%A «گفت‌وگو با آذر میدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> با سلطۀ انگلیسی‌ها بر هند، زبان فارسی که بیش از هشت قرن، زبان و عامل پیوستگی و وحدت بین هندی‌ها بود، با افول مواجه شد و زبان انگلیسی جایگزین آن شد و همین موجب اختلاف بین هندوها و مسلمانان شد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص111.]</ref> پس از استقلال هند، بسیاری از دولتمردان هند به زبان فارسی و احیای آن اهمیت زیادی نشان دادند.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref> وی همچنین معتقد است که هندی‌ها برای آگاهی و شناخت کامل از تاریخ و فرهنگ خود باید به زبان فارسی آشنایی داشته باشند، زیرا بسیاری از منابع تاریخی آنها به فارسی بوده و برای استخراج اطلاعات از این منابع اصیل، باید با زبان فارسی آشنا باشند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/204015/%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AF-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%DA%AF%D9%81%D8%AA-%D9%88-%DA%AF%D9%88-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%A7%D8%B8%D9%87%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AF%DA% دهلوی و صفوی، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، 1390ش، ص111.]</ref>

آذرمیدخت رشتۀ ادبیات فارسی پس از انقلاب اسلامی را برای اولین بار در دانشگاه علیگر، به‌منظور آشنایی دانشجویان با اشعار شاعران پس از انقلاب اسلامی ایران مانند قیصر امین‌پور، موسوی گرمارودی و عبدالجبار کاکایی راه‌اندازی کرد.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref> او در سخنرانی‌ها و مصاحبه‌های خود بارها از دلبستگی عمیق خود به زبان فارسی سخن گفته و تأکید کرده است که خدا را شاکر است که جنون شعر فارسی دارد. وی به این جنون افتخار می‌کند و خود را خدمتگزار کوچکی در عرصهٔ زبان فارسی می‌داند.<ref>[https://www.irna.ir/news/81613015/%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%88-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8 «حدادعادل، پروفسور صفوی را چشم و چراغ اساتید زبان فارسی هند خواند/ استاد دانشگاه علیگر: خدا را شاكرم كه جنون شعر فارسی دارم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>    

==دیدگاه‌ها درباره دکتر صفوی==

غلامعلی حداد عادل، رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی، از دکتر صفوی به‌عنوان چشم و چراغ استادان زبان و ادبیات فارسی و بانوی اول زبان فارسی در هند، یاد کرده و معتقد است؛ تمام کسانی که در چهار دههٔ اخیر دغدغهٔ زبان و ادب فارسی داشته‌اند، بدون تردید وی را در هند می‌شناسند. همچنین مهدی محقق، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در مراسم تجلیل از آذرمیدخت صفوی، وی را از خادمان زبان فارسی در هند خواند و به پیوند دیرینهٔ ایران و هند اشاره کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/81613015/%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%84-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%86%D8%B4%D9%85-%D9%88-%DA%86%D8%B1%D8%A7%D8%BA-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D8%AF-%D8 «حدادعادل، پروفسور صفوی را چشم و چراغ اساتید زبان فارسی هند خواند، استاد دانشگاه علیگر: خدا را شاكرم كه جنون شعر فارسی دارم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پروفسور محمود عابدی، عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، نیز ایران را به مادری نیک‌خَلق تشبیه کرده که دختر نیک‌خَلق خود را در هند به یادگار گذاشته است.<ref>[https://anjomanasar.ir/%d8%a8%d8%b2%d8%b1%da%af%d8%af%d8%a7%d8%b4%d8%aa-%d8%a8%d8%a7%d9%86%d9%88%db%8c%e2%80%8c-%d8%af%d8%a7%d9%86%d8%b4%d9%85%d9%86%d8%af-%d9%be%d8%b1%d9%88%d9%81%d8%b3%d9%88%d8%b1-%d8%af%da%a9%d8%aa-2/ «بزرگداشت بانوی‌ دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.]</ref>

==آثار==

آذرمیدخت صفوی تاکنون بیش از 30 کتاب و 100 مقاله به زبان‌های فارسی، انگلیسی و اردو با موضوعاتی مانند ادبیات، نظم و نثر، فرهنگ و جامعه‌شناسی نگارش کرده است؛ ازجمله:

*ادبیات انقلاب اسلامی پس از ۱۹۷۹م ( این کتاب به زبان انگلیسی و فارسی منتشر شده ‌است)؛

*سلک السلوک؛<ref>[https://ana.ir/fa/news/16711/%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%82% «حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا.]</ref>

*صفویان در شمس‌آباد-هند؛

*تشریح الاقوام؛

*اخبار الجمال؛

*تذکره بحر زخّار، سه جلد؛

*معنویت مولانا در عصر حاضر؛

*تصوف و عرفان در ادبیات فارسی، دو جلد؛

*تذکره‌نویسی در ادبیات فارسی، دو جلد؛

*ادبیات داستانی فارسی، دو جلد؛

*عرفات العاشقین، تصحیح و تدوین، دو جلد؛

*نقش مثنوی در ادبیات فارسی، دو جلد؛

*کوچۀ عشق (ترجمه داستان‌های کوتاه فارسی)؛<ref>[https://library.razavi.ir/literature/fa/50172/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%81%D8%B3%D9%88%D8%B1-%D8%A2%D8%B2%D8%B1%D9%85%D9%8A%D8%AF%D8%AE%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%D9%8A قنبری، «پروفسور آزرميدخت صفوي»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی.]</ref>

*میراث مکتوب هند و ایران، دو جلد؛

*نظم گزیده تصحیح و تدوین؛

*چهل ناموس؛

*نقش غزل در ادبیات فارسی (تدوین)، دو جلد؛

*حدیث هند در ادبیات فارسی (تدوین)؛

*انسان‌گرایی و اخوت جهانی در شعر و ادب فارسی (تدوین)، دو جلد؛

*Revolution and Creativity (Survey of Post Islamic Literature, Art , Films)

*اعجاز خسروی (ترجمه انگلیسی) ج۱، یو. ایس. ای؛

*مخ المعانی (تصحیح و تدوین)؛

*تاریخ احمدی، ترجمه انگلیسی، لندن؛

*سعدی مرد بشردوست؛

*نقش‌های رنگ رنگ؛

*حدیث هند در ادبیات فارسی؛

*نفوذ فرهنگ و زبان و ادب فارسی در هند؛

*روابط هند و ایران؛

*نقش زبان و ادبیات فارسی در فرهنگ مشترک هند؛

*ادب‌شناسی؛

*تاریخ محمدی؛

*مجموعه مقالات دربارۀ شعر فارسی اسدالله خان غالب.<ref>[https://saadifoundation.ir/fa/news/1624/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%86%DB%8C%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی.]</ref>

==پانویس==

{{پانویس}}

==منابع==

*«آرزوی بانوی شاعر هندوستانی که برآورده شد (خانم آذرمیدخت صفوی از شعرای هندوستان)»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: 9 فروردین 1403ش.

*«استادانی که عضو افتخاری فرهنگستان زبان شدند+فیلم»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1399ش.

*«بزرگداشت بانوی‌ دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تاریخ بازدید: 3 اردیبهشت 1403ش.

*«بزرگداشت بانوی‌ دانشمند پروفسور دکتر آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، تاریخ درج مطلب: 22 آذر 1398ش.

*«پژوهش در زبان فارسی مورد نیاز هند است»، وب‌سایت بنیاد سعدی، تاریخ درج مطلب: 26 تیر 1397ش.

*«تقدیم هدیه جشنواره بین‌المللی فارابی به استاد آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت جشنواره بین‌المللی فارابی، تاریخ درج مطلب: 23 مهر 1402ش.

*«حافظ را باید بر اساس موازین ادبی جدید جهان نقد کرد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 18 اردیبهشت 1394ش.

*«حدادعادل، پروفسور صفوی را چشم و چراغ اساتید زبان فارسی هند خواند، استاد دانشگاه علیگر: خدا را شاكرم كه جنون شعر فارسی دارم»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1394ش.

*«حکومت صفویان در تاریخ ایران»، وب‌سایت دلتا، تاریخ بازدید: 1 اردیبهشت 1403ش.

*دهلوی، اظهر و صفوی، آذرمیدخت، «این قند پارسی (گفت‌وگو با دکتر اظهر دهلوی و دکتر آذر میدخت صفوی، استادان زبان و ادبیات فارسی در هند)»، کتاب ماه ادبیات، سال چهارم، شماره 48، 1390ش.

*«زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی»، وب‌سایت کتابخانه تخصصی ادبیات، تاریخ بازدید: 3 اردیبهشت 1403ش.

*قنبری، امید، «پروفسور آزرميدخت صفوي»، وب‌سایت سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، تاریخ درج مطلب: 4 مهر 1396ش.

*قنبری، امید، زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی آذرمیدخت صفوی، تهران، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، 1394ش.

*«گزارشی از مراسم بزرگداشت «آذرمیدخت صفوی» در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی»، وب‌سایت آخرین خبر، تاریخ به‌روزرسانی: 30 آبان 1394ش.

*«گفت‌وگو با آذرمیدخت صفوی؛ رئیس مرکز تحقیقات فارسی هند»، وب‌سایت مرکز دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: 30 مهر 1394ش.