جنگ منطقه‌ای: تفاوت میان نسخه‌ها

جنگ منطقه‌ای در چارچوب رویارویی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا، اسراییل و متحدان منطقه‌ای آنها اشاره دارد و به درگیری گفته می‌شود که در آن صحنۀ نبرد به دو کشور متخاصم محدود نمی‌ماند و دامنۀ آن به سرعت به سطح منطقه گسترش می‌یابد. بر اساس تحلیل‌های ارائه شده، مهم‌ترین مختصات این نوع جنگ عبارت است از: گسترش جغرافیای نبرد به پایگاه‌های نظامی آمریکا در کشورهای همسایه ایران از جمله عراق، کویت، قطرريا، عربسان و امارات، چندجبهه‌شدن درگیری با ورود هم‌زمان بازیگران مختلف از جمله گروه‌های همسو با ایران در لبنان، عراق، یمن و فلسطین و تغییر ماهیت جنگ از متقارن و کلاسیک به ناهمتراز که در آن توان موشکی و پهپادی، عمق جغرافیایی و کنترل بر شریان‌های حیاتی انرژی (تنگه هرمز و خلیج فارس) در برابر برتری هوایی و تکنولوژی پیشرفته آمریکا قرار می‌گیرد.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جنگ منطقه‌ای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم؛] [https://farsnews.ir/Mohammad_Imani/1769943817280017786/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DB%8C%D8%B9%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87 «جنگ منطقه ای، یعنی چه؟»، خبرگزاری فارس.]</ref> به گفته تحلیلگران، حتی در غیاب درگیری نظامی همزمان در چند کشور، همین مختصات جنگ منطقه‌ای، به تنهایی برای سرریزشدن پیامدها به کل محیط پیرامونی کافی است. در این چارچوب، افزایش قیمت نفت، اختلال در مسیرهای تجارت جهانی، جهش هزینۀ بیمه حمل‌ونقل، خروج سرمایه و بی‌ثباتی اقتصادی نه تنها کشورهای درگیر، بلکه تمامی بازیگران منطقه را تحت تأثیر قرار خواهد داد.<ref>[https://www.ettelaat.com/news/135505/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA «منظور رهبر انقلاب از جنگ منطقه‌ای چیست؟»، اطلاعات آنلاین.]</ref>

به گفته تحلیلگران، زمینۀ اصلی طرح مفهوم جنگ منطقه‌ای از سوی [[سید علی خامنه‌ای]] در بهمن ۱۴۰۴ش، به ساختار امنیتی منطقه طی دهه‌های گذشته بازمی‌گردد؛ ساختاری که در آن کشورهای منطقه اجازه دادند خاک و زیرساخت‌های آنها به پایگاه‌های نظامی آمریکا و تهدید علیه امنیت ملی ایران تبدیل شود. از منظر آنان، ایران با این مفهوم اعلام کرد که خود را جزیره‌ای تنها در جنگ نمی‌بیند و در صورت درگیری، تمام پایگاه‌های آمریکا در منطقه اهداف مشروع پاسخ خواهند بود.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1789663/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت روزنامۀ مشرق.]</ref> این هشدار در واکنش به افزایش تحرکات نظامی آمریکا در اطراف ایران و تهدیدهای مکرر مقامات این کشور مبنی بر قرار گرفتن «همه گزینه‌ها روی میز» صورت گرفت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/945687/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86%D8%AF%D8%A7%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%87%D8%AF-%D8%A8%D9%88%D8%AF «آمریکا بداند اگر جنگی راه بیندازد، این‌بار جنگ منطقه‌ای خواهد بود»، خبرگزاری فرارو.]</ref> پیش از آن نیز ایران دو بار پایگاه‌های آمریکایی در عراق (پس از شهادت [[قاسم سلیمانی]] در ۱۳۹۸ش) و قطر (پس از جنگ ۱۲ روزه) را هدف قرار داده بود. به باور ناظران، این مفهوم در ادامه سیاست بازدارندگی ایران طراحی شده است.<ref>[https://tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/13/3507659/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%DA%86%D9%87-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «جنگ منطقه‌ای چیست و چه مختصاتی دارد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>

 

 

 

* انتقال جنگ از سطح صرفاً نظامی به سطح اقتصادی-راهبردی با هدف قراردادن زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری‌های دشمن در منطقه.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1358989/%D8%B1%D8%B3%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D9%88%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%84%D9%84-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85-%DA%A9%D8%B1%D8%AF «رسمی‌سازی راهبرد جنگ منطقه‌ای از سوی ایران؛ چرا تهران به سازمان ملل اعلام کرد؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

به گفته تحلیلگران، [[جنگ رمضان]] که کمتر از یک ماه پس از هشدار سید علی خامنه‌ای آغاز شد، نخستین تحقق میدانی مفهوم جنگ منطقه‌ای محسوب می‌شود. این جنگ در نهم اسفند ۱۴۰۴ش با حملات هماهنگ اسرائیل و ایالات متحده علیه اهدافی در خاک ایران شروع شد، اما ایران در چارچوب [[عملیات وعده صادق]] ۴ بلافاصله پاسخ گسترده‌ای را در دستور کار قرار داد.<ref>[https://basirat.ir/fa/news/388765/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%B4%D8%AF «چرا جنگ منطقه‌ای شد؟»، وب‌سایت بصیرت.]</ref> به نظر تحلیلگران پاسخ ایران به حملات اولیه، ماهیتی فراتر از تقابل دوجانبه به این درگیری بخشید. نیروهای مسلح ایران رگبار گسترده‌ای از موشک‌ها و پهپادها را به سمت پایگاه‌های نظامی ایالات متحده در بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی و امارات متحدۀ عربی شلیک کردند و سفارتخانه‌های آمریکا در ریاض و کویت نیز هدف قرار گرفتند. هم‌زمان، حزب‌الله لبنان از شمال، آتش موشکی را به سمت اسرائیل گشود، گروه‌های همسو با ایران در عراق، پایگاه‌های آمریکایی را هدف گرفتند<ref>[https://rasadkhone.ir/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AE/ «جنگ رمضان، بزرگ‌ترین نبرد منطقه‌ای خاورمیانه»، وب‌سایت ردصدخونه.]</ref> و انصار الله یمن نیز در 8 فروردین 1405ش در حمایت از ایران به جنگ پیوست.<ref>[https://farsnews.ir/mohamadahmadi89/1774682564129519902/%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AD%D9%85%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%D9%85%D8%A7-%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%B4%D8%AF «یمن برای حمایت از ایران، رسماً وارد جنگ شد»، خبرگزاری فارس.]</ref> بدین ترتیب، طی کمتر از دو روز، درگیری به شبکه‌ای از تقابل‌های هم‌زمان در گستره‌ای از شرق مدیترانه تا خلیج‌فارس تبدیل شد. در این فرآیند، کشورهایی منطقه، افزون بر در اختیار گذاشتن خاک، آسمان و زیرساخت‌های خود به‌عنوان سکوی عملیات علیه ایران، در خود حملات نیز نقش مستقیم داشته‌اند.<ref>[https://farsi.centcomcitadel.com/fa/articles/ssc_fa/features/2026/03/06/feature-02/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AD%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%85%D8%AA%D8%AD%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AD%D8%A7%D8%B4%DB%8C%D9%87%D9%94-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D8%AC-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B «نقش حیاتی متحدان حاشیهٔ خلیج فارس در عملیات خشم حماسی»، تارنمای دژ.]</ref> بر اساس گزارش‌های تأییدشده، همکاری نظامی و دفاعی این کشورها نقشی حیاتی در عملیات علیه ایران ایفا کرده و بقایای پهپادهای منهدم‌شدۀ متعلق به برخی از آنان، بر مشارکت عملیشان تأکید دارد.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2205449/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B2-%DB%B5-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%D9%87-%D8%B4%D8%AF «ایران خواستار غرامت از ۵ کشور منطقه شد»، خبر آنلاین.]</ref>