بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
با آغاز جهاد مردم افغانستان علیه نظام کمونیستی و تجاوز شوروی، مهاجرت مردم افغانستان به ایران عمومیت یافت. تعداد زیادی از خانوادههای افغانستانی بهصورت غیرقانونی وارد ایران شدند که در دوران حاکمیت اول طالبان شدت بیشتری یافت.<ref>[http://oral-history.ir/?page=post&id=1454 رضوانی و دیگران، «تاریخ شفاهی مدارس خودگردان مهاجران افغان در اصفهان»، وبسایت تاریخ شفاهی ایران.]</ref> | با آغاز جهاد مردم افغانستان علیه نظام کمونیستی و تجاوز شوروی، مهاجرت مردم افغانستان به ایران عمومیت یافت. تعداد زیادی از خانوادههای افغانستانی بهصورت غیرقانونی وارد ایران شدند که در دوران حاکمیت اول طالبان شدت بیشتری یافت.<ref>[http://oral-history.ir/?page=post&id=1454 رضوانی و دیگران، «تاریخ شفاهی مدارس خودگردان مهاجران افغان در اصفهان»، وبسایت تاریخ شفاهی ایران.]</ref> | ||
پس از تشکیل نظام جمهوری اسلامی افغانستان در ۱۳۸۱ش، روند بازگشت داوطلبانهٔ مهاجران افغانستانی از ایران به کشورشان آغاز شد. این روند تا ۱۳۸۴ش به اوج خود رسید و در این دوره، حدود ۸۰۰ هزار نفر در قالب برنامههای داوطلبانهٔ بازگشت، به افغانستان عودت داده شدند. اما از | پس از تشکیل نظام جمهوری اسلامی افغانستان در ۱۳۸۱ش، روند بازگشت داوطلبانهٔ مهاجران افغانستانی از ایران به کشورشان آغاز شد. این روند تا ۱۳۸۴ش به اوج خود رسید و در این دوره، حدود ۸۰۰ هزار نفر در قالب برنامههای داوطلبانهٔ بازگشت، به افغانستان عودت داده شدند. اما از ۱۳۸۵ش به بعد، میزان بازگشت مهاجران بهطور چشمگیر و شدیدی کاهش یافت و حتی برخی از مهاجران بازگشه به وطن خود، بهدلیل افزایش ناامنی و مشکلات اقتصادی، دوباره به ایران بازگشتند.<ref name=":0">[http://ensani.ir/file/download/article/1605949991-10332-99-17.pdf صادقی و عباسی شوازی، «بازگشت به وطن یا ماندن جوانان افغانستانی در ایران»، 1395ش، ص120].</ref> | ||
آخرین موج مهاجرت با سقوط حکومت محمد اشرف غنی در مرداد ۱۴۰۰ش و بازگشت طالبان به قدرت آغاز شد. بر اساس آمارهای رسمی، بیشترین تمرکز جمعیت افغانستانی در استانهای تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس و کرمان مشاهده میشود. دولت ایران با اجرای طرحهای سرشماری و قانونمندسازی، تلاش کرده است تا وضعیت اتباع افغانستانی را ساماندهی کند. این مهاجرتها تأثیرات قابل توجهی بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر دو کشور داشته است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8170274/موج-مهاجرت-اتباع-افغانستانی-به-ایران-از-چه-زمانی-شروع-سد-فیلم «موج مهاجرت اتباع افغانستانی به ایران از چه زمانی شروع سد؟ + فیلم»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | آخرین موج مهاجرت با سقوط حکومت محمد اشرف غنی در مرداد ۱۴۰۰ش و بازگشت طالبان به قدرت آغاز شد. بر اساس آمارهای رسمی، بیشترین تمرکز جمعیت افغانستانی در استانهای تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس و کرمان مشاهده میشود. دولت ایران با اجرای طرحهای سرشماری و قانونمندسازی، تلاش کرده است تا وضعیت اتباع افغانستانی را ساماندهی کند. این مهاجرتها تأثیرات قابل توجهی بر ابعاد مختلف اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی هر دو کشور داشته است.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8170274/موج-مهاجرت-اتباع-افغانستانی-به-ایران-از-چه-زمانی-شروع-سد-فیلم «موج مهاجرت اتباع افغانستانی به ایران از چه زمانی شروع سد؟ + فیلم»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
== آمار {{درشت|مهاجران افغانستانی در ایران}} == | == آمار {{درشت|مهاجران افغانستانی در ایران}} == | ||
بر پایهٔ دادههای رسمی مرکز آمار ایران در سرشماری ۱۳۹۵ش تعداد اتباع افغانستانی مقیم ایران، ۱ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۷۹ نفر بوده که معادل ۱/۹۸ درصد از کل جمعیت کشور است. با این حال، برآوردهای کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در زمستان ۱۴۰۰ش و همچنین اعلام مقامات داخلی در سالهای | بر پایهٔ دادههای رسمی مرکز آمار ایران در سرشماری ۱۳۹۵ش تعداد اتباع افغانستانی مقیم ایران، ۱ میلیون و ۵۸۳ هزار و ۹۷۹ نفر بوده که معادل ۱/۹۸ درصد از کل جمعیت کشور است. با این حال، برآوردهای کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهندگان در زمستان ۱۴۰۰ش و همچنین اعلام مقامات داخلی در سالهای ۱۴۰۰ش و ۱۴۰۱ش حاکی از حضور حدود ۴ تا ۵ میلیون نفر اتباع افغانستانی در ایران است.<ref>خدادوست و دیگران، «جمهوری اسلامی ایران و کاربست اصول اعلامیه حقوق بشر اسلامی در سیاستهای مهاجرتی در قبال مهاجران افغانستانی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۲۹–۱۳۵.</ref> | ||
بر اساس آمار رسمی ارائه شده توسط مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور در ۱۴۰۴ش، جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران بالغ بر ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر برآورد شده است. این آمار شامل ۳ دسته اصلی میشود: ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر دارای مدارک اقامتی معتبر؛ ۲ میلیون نفر فاقد مدارک قانونی و ۲ میلیون نفر که در طرحهای سرشماری ثبت شدهاند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/706655-آمار-رسمی-مهاجران-افغانستانی «آمار رسمی مهاجران افغانستانی اعلام شد؛ ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر!»، اعتماد آنلاین.]</ref> اقامت اتباع افغانستانی در ۱۵ استان ایران ممنوع است و آنان تنها در برخی شهرستانهای استانهای مجاز (به جز سه استان تهران، البرز و قم) حق اقامت دارند. در استان تهران نیز محدودیتهایی از جمله ممنوعیت اقامت در منطقهٔ ۱۳ اعمال شده است.<ref>خدادوست و دیگران، «جمهوری اسلامی ایران و کاربست اصول اعلامیه حقوق بشر اسلامی در سیاستهای مهاجرتی در قبال مهاجران افغانستانی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۲۹–۱۳۵.</ref> | بر اساس آمار رسمی ارائه شده توسط مرکز امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور در ۱۴۰۴ش، جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران بالغ بر ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر برآورد شده است. این آمار شامل ۳ دسته اصلی میشود: ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر دارای مدارک اقامتی معتبر؛ ۲ میلیون نفر فاقد مدارک قانونی و ۲ میلیون نفر که در طرحهای سرشماری ثبت شدهاند.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-اجتماعی-23/706655-آمار-رسمی-مهاجران-افغانستانی «آمار رسمی مهاجران افغانستانی اعلام شد؛ ۶ میلیون و ۱۰۰ هزار نفر!»، اعتماد آنلاین.]</ref> اقامت اتباع افغانستانی در ۱۵ استان ایران ممنوع است و آنان تنها در برخی شهرستانهای استانهای مجاز (به جز سه استان تهران، البرز و قم) حق اقامت دارند. در استان تهران نیز محدودیتهایی از جمله ممنوعیت اقامت در منطقهٔ ۱۳ اعمال شده است.<ref>خدادوست و دیگران، «جمهوری اسلامی ایران و کاربست اصول اعلامیه حقوق بشر اسلامی در سیاستهای مهاجرتی در قبال مهاجران افغانستانی»، ۱۴۰۱ش، ص۱۲۹–۱۳۵.</ref> | ||
| خط ۴۲: | خط ۴۲: | ||
* با تثبیت حضور طولانیمدت بسیاری از مهاجران و تغییر شرایط در افغانستان، رویکرد ایران نیز تعدیل یافت. | * با تثبیت حضور طولانیمدت بسیاری از مهاجران و تغییر شرایط در افغانستان، رویکرد ایران نیز تعدیل یافت. | ||
* در سال ۱۳۹۳ش با فرمان رهبر جمهوری اسلامی ایران، تحصیل تمام کودکان افغانستانی حتی فاقدان مدرک اقامتی در مدارس دولتی رایگان شد. | * در سال ۱۳۹۳ش با فرمان رهبر جمهوری اسلامی ایران، تحصیل تمام کودکان افغانستانی حتی فاقدان مدرک اقامتی در مدارس دولتی رایگان شد. | ||
* این تصمیم باعث افزایش چشمگیر شمار دانشآموزان افغانستانی از ۳۲۹ هزار نفر در ۹۲–۹۳ به بیش از ۶۷۰ هزار نفر در سال | * این تصمیم باعث افزایش چشمگیر شمار دانشآموزان افغانستانی از ۳۲۹ هزار نفر در ۹۲–۹۳ به بیش از ۶۷۰ هزار نفر در سال ۱۴۰۱–۱۴۰۲ش شد. | ||
* دسترسی بهتر مهاجران به سایر خدمات اساسی (از جمله بهداشت و اشتغال). | * دسترسی بهتر مهاجران به سایر خدمات اساسی (از جمله بهداشت و اشتغال). | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
* باطلشدن برگهٔ سرشماری از ۳۰ اسفند ۱۴۰۳ش که ۲ میلیون و ۳۳ هزار نفر را در بر میگیرد؛ | * باطلشدن برگهٔ سرشماری از ۳۰ اسفند ۱۴۰۳ش که ۲ میلیون و ۳۳ هزار نفر را در بر میگیرد؛ | ||
* ممنوعیت ثبتنام دانشآموزان دارای برگه سرشماری برای سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ش؛ | * ممنوعیت ثبتنام دانشآموزان دارای برگه سرشماری برای سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۴ش؛ | ||
* بازگشت ۱ میلیون و ۸۳۳ هزار و ۶۳۶ نفر از اسفند | * بازگشت ۱ میلیون و ۸۳۳ هزار و ۶۳۶ نفر از اسفند ۱۴۰۳ش تا شهریور در ۱۴۰۴ش در نتیجهٔ سیاست جدید دولت ایران.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8995500/بازگشت-۷۰-درصد-اتباع-با-خانوادهشان-برنامه-خروج-۸۰۰-هزار-نفر-دیگر «بازگشت ۷۰ درصد اتباع با خانوادهشان/ برنامه خروج ۸۰۰ هزار نفر دیگر»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> | ||
== {{درشت|اقتصاد و اشتغال مهاجرین افغانستانی در ایران}} == | == {{درشت|اقتصاد و اشتغال مهاجرین افغانستانی در ایران}} == | ||
| خط ۱۶۳: | خط ۱۶۳: | ||
== {{درشت|آموزش مهاجران افغانستانی در ایرن}} == | == {{درشت|آموزش مهاجران افغانستانی در ایرن}} == | ||
در حوزهٔ آموزش، در دههٔ شصت فرزندان مهاجر در مدارس دولتی بدون محدودیت درس میخواندند و بزرگسالان در مراکز نهضت سوادآموزی مشغول شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5553650/تحصیل-کودکان-مهاجر-برای-ایران-یک-فرصت-بزرگ «تحصیل کودکان مهاجر، برای ایران یک فرصت بزرگ است»، خبرگزاری مهر].</ref> طبق آمارها در سال تحصیلی ۱۳۷۰–۱۳۷۱ش تعداد دانشآموزان مهاجر افغانستان در مدارس ایران، ۱۲۱ هزار نفر بود.<ref>[http://oral-history.ir/?page=post&id=1454 رضوانی و دیگران، «تاریخ شفاهی مدارس خودگردان مهاجران افغان در اصفهان»، وبسایت تاریخ شفاهی ایران.]</ref> با افزایش مهاجرین و تغییر سیاستها، به تدریج مشکلاتی در عرصه آموزش به وجود آمد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/124942/حق-تحصیل-کودکان-مهاجر-افغانستانی-ساکن-ایر احمدینیا، «حق تحصیل کودکان مهاجر افغانستانی ساکن ایران»، وبسایت شهرآرا نیوز.]</ref> در دهه هفتاد با اتخاذ سیاست برگشت مهاجرین، محدودیتهایی وضع شد و در ۱۳۸۲ش شورای وزیران تصویب کرد که کودکان مهاجرین قانونی فقط با پرداخت شهریه حق تحصیل در مدارس دولتی را داشته باشند. در این دوره تعداد دانشآموزان افغانستانی به ۸۴ هزار نفر کاهش یافت و تحصیل در دورهٔ پیشدانشگاهی برای آنها ممنوع شد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/note/253987/ÚاÙØ´-ÙاÛ-تØصÛÙ-Ú©ÙدکاÙ-Ù
Ùاجر-در-اÛراÙ-Ù-راÙÚ «چالشهای تحصیل کودکان مهاجر در ایران و راهکارهای موجود»، خبرگزاری صدای افغان.]</ref> بعد از سال | در حوزهٔ آموزش، در دههٔ شصت فرزندان مهاجر در مدارس دولتی بدون محدودیت درس میخواندند و بزرگسالان در مراکز نهضت سوادآموزی مشغول شدند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5553650/تحصیل-کودکان-مهاجر-برای-ایران-یک-فرصت-بزرگ «تحصیل کودکان مهاجر، برای ایران یک فرصت بزرگ است»، خبرگزاری مهر].</ref> طبق آمارها در سال تحصیلی ۱۳۷۰–۱۳۷۱ش تعداد دانشآموزان مهاجر افغانستان در مدارس ایران، ۱۲۱ هزار نفر بود.<ref>[http://oral-history.ir/?page=post&id=1454 رضوانی و دیگران، «تاریخ شفاهی مدارس خودگردان مهاجران افغان در اصفهان»، وبسایت تاریخ شفاهی ایران.]</ref> با افزایش مهاجرین و تغییر سیاستها، به تدریج مشکلاتی در عرصه آموزش به وجود آمد.<ref>[https://shahraranews.ir/fa/news/124942/حق-تحصیل-کودکان-مهاجر-افغانستانی-ساکن-ایر احمدینیا، «حق تحصیل کودکان مهاجر افغانستانی ساکن ایران»، وبسایت شهرآرا نیوز.]</ref> در دهه هفتاد با اتخاذ سیاست برگشت مهاجرین، محدودیتهایی وضع شد و در ۱۳۸۲ش شورای وزیران تصویب کرد که کودکان مهاجرین قانونی فقط با پرداخت شهریه حق تحصیل در مدارس دولتی را داشته باشند. در این دوره تعداد دانشآموزان افغانستانی به ۸۴ هزار نفر کاهش یافت و تحصیل در دورهٔ پیشدانشگاهی برای آنها ممنوع شد.<ref>[https://www.avapress.com/fa/note/253987/ÚاÙØ´-ÙاÛ-تØصÛÙ-Ú©ÙدکاÙ-Ù
Ùاجر-در-اÛراÙ-Ù-راÙÚ «چالشهای تحصیل کودکان مهاجر در ایران و راهکارهای موجود»، خبرگزاری صدای افغان.]</ref> بعد از سال ۱۳۸۵ش و تغییر سیاست ایران در قبال مهاجرین با سابقهٔ حضور طولانی، روند ثبتنام دانشآموزان مهاجر در مدارس ایران همواره افزایشی بود. | ||
پس از فرمان آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۹۳ش تحول اساسی ایجاد شد؛ تحصیل دانشآموزان افغانستانی در مدارس دولتی رایگان شد و حتی فرزندان اتباع بدون مدرک اقامتی نیز اجازهٔ تحصیل یافتند. تعداد این دانشآموزان از ۳۶۱ هزار نفر در | پس از فرمان آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۹۳ش تحول اساسی ایجاد شد؛ تحصیل دانشآموزان افغانستانی در مدارس دولتی رایگان شد و حتی فرزندان اتباع بدون مدرک اقامتی نیز اجازهٔ تحصیل یافتند. تعداد این دانشآموزان از ۳۶۱ هزار نفر در ۹۳–۹۴ش به ۳۸۶ هزار نفر در سال ۹۴–۹۵ش افزایش یافت. بررسیها نشان میدهد این فرمان برای دو سال راهگشا بود و پس از آن موانع جدیدی سر برآورد.<ref>[https://fa.wikizendegy.ir/index.php?title=آموزش_کودکان_مهاجر_افغانستانی_در_ایران&action=su «چالشهای تحصیل کودکان مهاجر در ایران»، روزنامه شرق].</ref> با این وجود، روند ورود دانشآموزان اتباع به مدارس حالت افزایشی داشت. در ۱۳۷۵ش تنها ۴۹ درصد از کودکان مهاجر زیر ۱۸ سال مشغول به تحصیل بودند، در حالیکه این نسبت در ۱۳۹۵ش به حدود ۶۹درصد رسید. طبق اعلام مسئولان، این نسبت در سال ۹۷–۹۸ش به ۸۰درصد و رقم کلی دانشآموزان اتباع در سال ۹۸–۹۹ش به ۵۰۳ هزار نفر رسید.<ref>[https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-100/855882-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%87%D8%A7%D8%AC%D8%B1-%D8%AF%D8%B «چالشهای تحصیل کودکان مهاجر در ایران»، روزنامه شرق.]</ref> | ||
بعد از قدرتگیری طالبان در ۱۴۰۰ش و ورود موج جدید مهاجران، آموزش کودکان تازهوارد با چالشهای فراوانی رو به رو شد.<ref>[https://www.magiran.com/article/4332621 رضایی، «ایران از چالشهای ثبتنام دانشآموزان مهاجر گزارش میدهد: ابتاع تازهوارد پشت درهای کلاس درس»، وبسایت روزنامۀ ایران.]</ref> معاون آموزش مرکز امور بینالملل در اردیبهشت ۱۴۰۱ش کل دانشآموزان غیر ایرانی را ۵۲۷ هزار نفر اعلام کرد که اکثراً افغانستانی بودند. همین مرکز در اسفند همان سال اعلام کرد که در سال تحصیلی ۱۴۰۱–۱۴۰۰، ۵۵۶ هزار نفر و در سال ۱۴۰۲–۱۴۰۱ش، ۶۷۰ هزار نفر دانشآموز اتباع افغانستانی در ایران تحصیل کردهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84733616/%DB%B5%DB%B2%DB%B7%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B9-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB% « پانصدو بیست و هفت هزار دانشآموز اتباع خارجی در ایران تحصیل میکنند/فعالیت ۲۲ مدرسه ویژه اتباع»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref> طبق اطلاعیهٔ ادارهٔ اتباع ثبتنام دانشآموزان اتباع خارجی در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش با مدارک ذیل امکانپذیر است: | بعد از قدرتگیری طالبان در ۱۴۰۰ش و ورود موج جدید مهاجران، آموزش کودکان تازهوارد با چالشهای فراوانی رو به رو شد.<ref>[https://www.magiran.com/article/4332621 رضایی، «ایران از چالشهای ثبتنام دانشآموزان مهاجر گزارش میدهد: ابتاع تازهوارد پشت درهای کلاس درس»، وبسایت روزنامۀ ایران.]</ref> معاون آموزش مرکز امور بینالملل در اردیبهشت ۱۴۰۱ش کل دانشآموزان غیر ایرانی را ۵۲۷ هزار نفر اعلام کرد که اکثراً افغانستانی بودند. همین مرکز در اسفند همان سال اعلام کرد که در سال تحصیلی ۱۴۰۱–۱۴۰۰، ۵۵۶ هزار نفر و در سال ۱۴۰۲–۱۴۰۱ش، ۶۷۰ هزار نفر دانشآموز اتباع افغانستانی در ایران تحصیل کردهاند.<ref>[https://www.irna.ir/news/84733616/%DB%B5%DB%B2%DB%B7%D9%87%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B9-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%AC%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%DB% « پانصدو بیست و هفت هزار دانشآموز اتباع خارجی در ایران تحصیل میکنند/فعالیت ۲۲ مدرسه ویژه اتباع»، خبرگزاری جمهوری اسلامی].</ref> طبق اطلاعیهٔ ادارهٔ اتباع ثبتنام دانشآموزان اتباع خارجی در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ش با مدارک ذیل امکانپذیر است: | ||
