پیش‌نویس:حریم زنانه در معماری: تفاوت میان نسخه‌ها

تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱: / خط ۱: @@
-حریم زنانه در معماری؛
+'''حریم زنانه در معماری؛''' طراحی فضاها با هدف تأمین امنیت و آرامش زنان.
+حریم زنانه در معماری، راهکار هوشمندانه ایرانیان مسلمان برای پاسداشت کرامت و تأمین امنیت روانی زنان در فضاهای گوناگون به‌ویژه در خانه‌ها است. اصولی مانند درون‌گرایی، سلسله‌مراتب فضایی با تفکیک اندرونی و بیرونی و طراحی جزئیاتی مانند هشتی، کوبه‌های جنسیتی و جای‌گیری عمیق آشپزخانه، همگی با هدف ایجاد فضاهایی امن و همراه با آرامش برای زنان بوده است. با ورود معماری مدرن و الگوهای برون‌گرا، این اصول به حاشیه رانده شد و جای خود را به فضاهای باز، پنجره‌های بی‌حجاب و آپارتمان‌های فاقد سلسله‌مراتب داد که پیامدهایی چون نقض حریم خصوصی، کاهش امنیت و آرامش روانی زنان و تضعیف هویت فرهنگی را در پی داشت. امروزه بازتعریف خلاقانه این مفهوم، با استفاده از راهکارهایی مانند سلسله‌مراتب هوشمند ورود، مرزبندی‌های انعطاف‌پذیر، کنترل دید با فناوری‌های مدرن، می‌تواند به خلق فضاهای انسانی‌تر و پایدار در معماری کمک کند.
+==مفهوم‌شناسی==
+واژهٔ حریم به معنای پیرامون و گرداگرد خانه<ref>[https://vajehyab.com/moein/%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85?q=%D8%AD%D8%B1%DB%8C%D9%85 معین، فرهنگ معین، ذیل واژه حریم].</ref> در فرهنگ ایرانی به محدوده‌ای اشاره می‌کند که ورود یا نظارت دیگران در آن ممنوع است و نیاز به دفاع دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه‌های ایرانی براساس آموزه‌های اسلامی»، 1396ش، ص49.]</ref> حریم زنانه در معماری و شهرسازی، قلمرویی برای پاسداشت حرمت زن است که هرگونه تعرض به آن، نقض هویت او به‌شمار می‌آید.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص127.]</ref> این مفهوم به‌وضوح در قالب تأمین امنیت و آرامش زنان در حریم خانه متجلی می‌شود، به‌گونه‌ای که این قلمرو، فضایی اختصاصی و محافظت‌شده است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظم زادۀرائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀ رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref>
+==خاستگاه تاریخی==
+تاریخ شش‌هزارساله معماری ایرانی، داستان خلق فضاهایی است که در آنها حریم خانواده به دقت طراحی و محافظت می‌شده است. اوج این هنر را در خانه‌های درون‌گرای حیاط‌دار دوره‌های مختلف می‌توان دید. این خانه‌ها با سازمان‌دهی فضاها پیرامون یک حیاط مرکزی، دنیایی خصوصی می‌ساختند که مانند دژی امن، خانواده را از هیاهوی بیرون جدا می‌کرد. این رویکرد، تنها یک انتخاب زیبایی‌شناختی نبود، بلکه بازتابی از یک جهان‌بینی فرهنگی و دینی بود که بر محوریت خانواده، عفاف و حفظ روابط محرمیت استوار بود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص28.]</ref>
+==مولفه‌های کلیدی حریم در معماری سنتی==
+معماری ایرانی برای تحقق حریم، از اصول و عناصری استفاده می‌کرد که در نهایت، فضایی لایه‌لایه و سلسله‌مراتبی خلق می‌نمود. هدف نهایی این طراحی‌ها، فراهم آوردن پناهگاهی امن بود که در آن، زنان بتوانند با آرامش خاطر، نقش‌های متعدد خود در خانواده را ایفا کنند، بدون اینکه حریم شخصی و کرامت آنان نقض شود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص32-34.]</ref>
+===درون‌گرایی===
+دیوارهای بلند بیرونی و روزن‌هایی رو به حیاط داخلی،<ref>[https://kb.hozehonari.ir/fa/news/87453/راهکارهای-قرآنی-در-معماری-بناهای-ایرانی-اسلامی «راهکارهای قرآنی در معماری بناهای ایرانی- اسلامی»، حوزۀ هنری انقلاب اسلامی استان تهران، هنرهای تجسمی.]</ref> ارتباط بصری مستقیم با فضای عمومی را قطع می‌کرد<ref>[https://sid.ir/paper/1004659/fa رحیمی و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانه‌های سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، 1400ش، ص67.]</ref> و حصار اولیه امنیت را می‌ساخت.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص35.]</ref>
+===سلسله‌مراتب فضایی===
+مسیر ورود به خانه، سفری تدریجی از فضای عمومی به خصوصی بود.<ref>[https://sid.ir/paper/1004659/fa رحیمی و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانه‌های سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، 1400ش، ص67.]</ref> هشتی، دالان و حیاط مراحل این سفر بودند که با پیچ‌وخم‌های حساب‌شده، مانع از دید مستقیم به درون می‌شدند.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> در داخل نیز، تفکیک اندرونی (فضای خصوصی خانواده و زنان) و بیرونی (فضای پذیرایی از مهمانان) حکمفرما بود.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص148-147.]</ref>
+===هوشمندی در جزئیات===
+در معماری ایرانی، از کوچک‌ترین تا بزرگ‌ترین عناصر، حامل پیام حریم بودند. درب‌های دولنگه با دو نوع کوبه (بم برای مردان و ظریف برای زنان) وسیله‌ای برای اعلام جنسیت مراجعه‌کننده بود. آشپزخانه، قلمرو بی‌چون‌وچرای زنان، در عمیق‌ترین نقطه خانه و دور از دید مهمانان جای می‌گرفت. موقعیت پنجره‌ها نیز به گونه‌ای بود که اشراف به فضای خصوصی همسایه یا کوچه ممکن نباشد.
+# '''ورودی‌ها؛''' در معماری سنتی ایران، با طراحی غیرمستقیم و سلسله‌مراتبی شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان ناممکن می‌شد. این جداسازی فضاها حریم‌پذیری و محرمیت را تقویت کرده و امنیت زنان را تضمین می‌کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref>
+# '''درب‌های ورودی؛''' در معماری، درب‌ها به‌گونه‌ای طراحی می‌شدند تا هم از دید مستقیم به داخل جلوگیری کنند و هم روبه‌روی هم قرار نگیرند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روش‌های ایجاد محرمیت در خانۀ زینت‌الملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> درب دو لنگه، نماد مرزبندی جنسیتی فضا بود. لنگهٔ راست با کوبه‌ای بم مخصوص مردان و لنگهٔ چپ با حلقه‌ای ظریف مخصوص زنان و کوبیدن همزمان هر دو، نشان‌دهندهٔ حضور کل خانواده در پشت در بود.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص154.]</ref>
+# '''بازشوها؛''' با تأکید بر حفظ حریم دیداری و شنیداری و مکان‌یابی دقیق فضاها و بازشوها<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روش‌های ایجاد محرمیت در خانۀ زینت‌الملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> و طراحی آنها رو به حیاط مرکزی تا حریم بانوان را از سر و صدای کوچه و محیط عمومی در امان نگه دارند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه‌های ایرانی براساس آموزه‌های اسلامی»، 1396ش، ص58-57.]</ref>
+# '''حیاط‌ها؛''' برای حفظ حرمت خانواده و آرامش زنان، فضایی امن در مرکز خانه ایجاد می‌کردند<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه‌های ایرانی براساس آموزه‌های اسلامی»، 1396ش، ص58-57.]</ref> که در برخی خانه‌ها دارای دو حیاط بودند که ورود به حیاط دوم تنها در غیاب زنان امکان داشت.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطۀ حریم زنانه با معماری ایرانی اسلامی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
+# '''آشپزخانه‌ها؛''' آشپزخانه به‌عنوان قلمروی زنانه، معمولاً در عمق و دورترین نقطهٔ خانه و پس از یک دالان طراحی می‌شد و با ایجاد فاصلهٔ فیزیکی و بصری از فضاهای عمومی و مردانه، آرامش، خلوت و امنیت لازم را برای زنان فراهم می‌کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتمان‌نشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص69-64.]</ref>
+# اتاق‌ها؛''' جداسازی اتاق‌ها با دوری از دید مستقیم، ضمن امکان حضور غریبه‌ها، همزمان حریم بانوان و احترام مهمانان را حفظ می‌کرد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه‌های ایرانی براساس آموزه‌های اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>
+==چالش حذف حریم==
+با ورود الگوهای معماری مدرن و تغییر سبک زندگی، اصول حریم‌ساز معماری سنتی به تدریج کمرنگ شد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8741010/اثر-حجاب-بر-معماری-ایرانی-اسلامی «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> برون‌گرایی جای درون‌گرایی را گرفت، سلسله‌مراتب فضایی حذف شد و آپارتمان‌هایی با پلان‌های باز و پنجره‌های بزرگ و بی‌حجاب رو به معبر عمومی، رایج گردید.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/02/14649/آسیب-شناسی-معماری-مدرن-تعارضات-آپارتمان-نشینی-با-سبک-زندگی-اسلامی «آسیب‌شناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتمان‌نشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این تحول، که گاهی با تقلید کورکورانه از الگوهای غربی همراه بود، پیامدهای قابل توجهی داشت:
+* احساس ناامنی و نقض حریم خصوصی: قرارگیری فضای نشیمن در مجاورت پنجره‌های مشرف به خیابان یا آپارتمان روبه‌رو، حس خلوت و امنیت را کاهش داد.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص141-139.]</ref>
+* کاهش آرامش روانی: نبود لایه‌های حفاظتی و اختلاط فضای خصوصی با عمومی، استرس و اضطراب ساکنان، به ویژه زنان را افزایش داد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص38.]</ref>
+* تضعیف بنیان خانواده: فضای باز یک‌پارچه، امکان خلوت و تمرکز بر روابط درون‌خانوادگی را سلب کرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتمان‌نشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص69-64.]</ref>
+* فاصله از هویت فرهنگی: معماری یکسان و بی‌هویت، ارتباط ساکنان را با ارزش‌های فرهنگی عمیق معماری ایرانی-اسلامی گسست.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26.]</ref>
+==بازتعریف معماری حریم‌ساز==
+امروزه ضرورت بازاندیشی در مفهوم حریم در معماری معاصر بیش از هر زمان دیگری احساس می‌شود. رویکرد نوین، نه بازگشت صرف به گذشته، بلکه بازآفرینی خلاقانه اصول حریم در قالب‌های جدید است. راهکارهای معاصر می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
+* سلسله‌مراتب هوشمند: طراحی مسیر ورود و خروج در آپارتمان‌ها به گونه‌ای که فضای خصوصی بلافاصله در معرض دید نباشد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26-38.]</ref>
+* کنترل دید و نور: استفاده از پارتیشن‌های نیمه‌شفاف، پرده‌های هوشمند، سایبان‌های متحرک و مصالح مدرنی که هم حریم ایجاد کنند و هم نور طبیعی را تنظیم نمایند.
+* مرزبندی‌های انعطاف‌پذیر: به‌کارگیری دیوارهای سبز، قفسه‌بندی‌های بلند یا مبلمان چیدمان‌پذیر برای تفکیک فضاها بدون ایجاد دیوارهای ثابت.<ref>[https://mhejazi.com/273024-2/#:~:text=در%20مبحث%20نقش%20معماری%20در%20بهبود%20حریم%20خصوصی،%20%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%A7% نقش معماری در بهبود حریم خصوصی در آپارتمان‌های شهری»، وب‌سایت مهدی حجازی.]</ref>
+* طراحی نماهای مسئولانه: پرهیز از پنجره‌های تمام‌شیشه‌ای بدون محافظ در طبقات همکف و طراحی بالکن‌های خصوصی با رعایت حریم بصری.
+* احیای مفهوم حیاط: خلق حیاط‌های مرکزی، تراس‌های خصوصی محصور یا پاسیوها در مجتمع‌های مسکونی به عنوان قلب تنفس‌گاه خانوادگی.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26.]</ref>
+== پانویس ==
+{{پانویس}}
+== منابع ==
+* «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
+* آزاد ارمکی، مرضیه، «آپارتمان‌نشینی و آشپزخانه در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۱، ۱۳۹۱ش.
+* «آسیب‌شناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتمان‌نشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۳۹۱ش.
+* «بررسی رابطهٔ حریم زنانه با معماری ایرانی اسلامی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۴ش.
+* جان‌پرور، محسن و همکاران، «مفهوم‌سازی و شناخت مرزها، حریم‌ها و محدوده‌ها در شهرها»، مجلّهٔ جغرافیای سیاسی، سال اول، شمارهٔ اول، بهار ۱۳۹۵ش.
+* جعفرپور هادی‌کیاشری، رضا و همکاران، «واکاوی میزان اثرگذاری عناصر عینی و ذهنی بر حس «حریم» در فضای معماری»، مجلهٔ هنر و تمدن شرق، دورهٔ ۱۰، شمارهٔ ۳۸، ۱۴۰۱ش.
+* «چه‌طور می‌توان در طراحی معماری به حفظ حریم خصوصی توجه کرد؟»، وب‌سایت هزار معمار، تاریخ درج مطلب: ۳۰ شهریور ۱۴۰۴ش.
+* حیاتی، حامد و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه‌های ایرانی براساس آموزه‌های اسلامی»، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۲، ۱۳۹۶ش.
+* خاکپور، مژگان و عسلی، مرضیه، «کیفیت جنسیتی فضا در خانه‌های روستایی گیلان»، دوفصلنامهٔ علمی هنرهای حوزهٔ کاسپین، شمارهٔ اول، بهار و تابستان ۱۳۹۸ش.
+* «راهکارهای قرآنی در معماری بناهای ایرانی- اسلامی»، حوزهٔ هنری انقلاب اسلامی استان تهران، هنرهای تجسمی، تاریخ درج مطلب: ۲۳ دی ۱۳۹۸ش.
+* رحیمی، روح‌الله و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانه‌های سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۴۴، ۱۴۰۰ ش.
+* رئیسی، محمدمنان و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، مطالعات جنسیت و خانواده، دورهٔ ۱۱، شمارهٔ ۲، اسفند ۱۴۰۲ش.
+* رئیسی، محمدمنان، «تحلیلی بر ترجمان ابژگیِ زنانه در معماری و شهرسازی معاصر ایران»، سبک زندگی اسلامی با محوریت سلامت، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۴، ۱۴۰۲ش.
+* سهرابی، حیدر و لباف، فریبا، «صیانت از حریم زنان در آموزه‌های قرآن کریم»، دوفصلنامهٔ پژوهش‌های انتظامی- اجتماعی زنان و خانواده، دورهٔ ۷، شمارهٔ ۱، ۱۳۹۸ش.
+* شیردل، امیرحسین و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، فصلنامهٔ پژوهش‌های میان‌رشته‌ای زنان دورهٔ ۷، شمارهٔ ۲، ۱۴۰۴ش.
+* طوفان، سحر، «بررسی رابطهٔ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، زن و مطالعات خانواده، دورهٔ ۴، شمارهٔ ۱۴، ۱۳۹۰ش.
+* غفوریان، میترا و همکاران، «گونه‌شناسی سازمان فضایی و سلسله‌مراتب ورود در خانه‌های ایرانی با تأکید بر محرمیت»، نشریهٔ علمی– پژوهشی برنامه‌ریزی توسعهٔ کالبدی، سال دوم، شماهٔ ۳، پاییز ۱۳۹۶ش.
+* کاظم زادهٔ رائف، محمدعلی و میردریکوندی، صبا، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانهٔ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونهٔ موردی: خانهٔ رسولیان یزد»، معماری‌شناسی، دورهٔ ۳، شمارهٔ ۱۷، ۱۳۹۹ش.
+* کریمی‌نیا، شهاب و همکاران، «تأثیر فمینیست و تفکیک جنسیتی بر فضاهای معماری و شهرسازی»، دومین کنفرانس سالانهٔ پژوهش‌های معماری، شهرسازی و مدیریت شهری تهران، ۱۳۹۵ش.
+* «معماری زنانه و معماری مردانه»، وب‌سایت پیام ساختمان، تاریخ بازدید ۱۰ آبان ۱۴۰۴ش.
+* معین، محمد، فرهنگ فارسی، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: ۲۴ آبان ۱۴۰۴ش.
+* «مفهوم حریم در معماری مسکونی سنتی و احیای آن در معماری مدرن ایران»، وب‌سایت مگیران، تاریخ بازدید: ۲۵ آبان ۱۴۰۴ش.
+* منصوری، علی، «حجاب و پوشیدگی در شهرسازی ایرانی - اسلامی نمونهٔ پژوهش میدانی: بافت قدیم شهر شیراز»، شهرسازی مسکن و محیط روستا، شمارهٔ ۱۳۰، جلد ۲۹، ۱۳۸۹ش.
+* مؤمنی، کوروش و ناصری، ندا، «بررسی ابزارها و روش‌های ایجاد محرمیت در خانهٔ زینت‌الملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، فصلنامهٔ پژوهش‌های معماری اسلامی، شمارهٔ نهم، سال سوم، زمستان ۱۳۹۴ش.
+* ناصری‌ازغندی، حسن و همکاران، «وجوه تمایز مؤلفه‌های محرمیت معماری متأثر از تفاوت سبک زندگی در فرهنگ شرق و غرب»، مطالعات شهر ایرانی اسلامی، دورهٔ ۱۴، شمارهٔ ۵۴، ۱۴۰۲ش.
+* «نقش حریم در معماری ایرانی و اسلامی»، وب‌سایت هنر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۴ش.
+* «نقش معماری در بهبود حریم خصوصی در آپارتمان‌های شهری»، وب‌سایت مهدی حجازی، تاریخ درج مطلب: ۲۹ دی ۱۴۰۳ش.