علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== در نظام حقوقی == | == در نظام حقوقی == | ||
اختیار زوجین در تغییر آثار قانونی [[عقد نکاح]] محدود است و توافق آنها در این خصوص با رعایت شرایط خاصی معتبر است. گاهی زوجین شرایطی تعیین میکنند که از نظر قانون، باطل است ولی مبطل عقد نیست. این شروط عبارتند از: شرطی که انجام آن غیر مقدور باشد، شرطی که در آن نفع و فایده نباشد، شرطی که نامشروع باشد. در ماده | اختیار زوجین در تغییر آثار قانونی [[عقد نکاح]] محدود است و توافق آنها در این خصوص با رعایت شرایط خاصی معتبر است. گاهی زوجین شرایطی تعیین میکنند که از نظر قانون، باطل است ولی مبطل عقد نیست. این شروط عبارتند از: شرطی که انجام آن غیر مقدور باشد، شرطی که در آن نفع و فایده نباشد، شرطی که نامشروع باشد. در ماده ۲۳۳ قانون مدنی به شروطی پرداخته شده که هم باطل و هم مبطل عقد هستند؛ این شروط عبارتند از: شرط خلاف مقتضای عقد، شرط مجهولی که جهل به آن موجب جهل به عوضین شود. | ||
یکی از شرایط نفوذ قراردادهای خصوصی، این است که توافق زوجین مغایر با قواعد امری | یکی از شرایط نفوذ قراردادهای خصوصی، این است که توافق زوجین مغایر با قواعد امری نباشد؛ مثلاً قانون منع نکاح با محارم، یک قاعده امری است و چنین عقدی باطل است. در مقابل قوانین امری، قوانین تکمیلی قرار دارند؛ قوانینی که بهمنظور تعبیر اراده افراد و تنظیم شیوه قرارداد وضع شده است و آثار حقوقی عقد یا ایقاعی را که خود افراد در حین عقد یا ایقاع به آنها توجه نداشتهاند مقرر میدارد، قانون تکمیلی میگویند. این قبیل قوانین را، قانون تفسیری یا تعویضی نیز میگویند، در مورد این قوانین، توافق افراد بر خلاف آن نافذ است.<ref>[https://civilica.com/doc/978152/ سیستانهای، «جایگاه قواعد آمره در فقه و حقوق جزای ایران»، کنفرانس ملی حقوق در چشمانداز ۱۴۰۴، 1398ش، ص4.]</ref> شروط دیگر ضمن عقد برای اینکه در عقدنامه ثبت شوند لازم است دارای شرایط زیر باشد: | ||
# شرط قیدشده غیرمقدور نباشد که در این صورت شرط باطل است؛ | # شرط قیدشده غیرمقدور نباشد که در این صورت شرط باطل است؛ | ||
# دارای نفع و منفعت عقلائی باشد؛ | # دارای نفع و منفعت عقلائی باشد؛ | ||
| خط ۵۱: | خط ۵۱: | ||
=== ذکر شرط در ضمن عقد لازم === | === ذکر شرط در ضمن عقد لازم === | ||
شرط به اعتبار | شرط به اعتبار شیوه ارتباط آن با عقد، به شرط ضمن عقد و شرط خارج از آن تقسیم میشود.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92778 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، در وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
قانون مدنی نیز در ماده | قانون مدنی نیز در ماده ۱۱۱۹ با اشاره به تعدیل آثار قرارداد نکاح از طریق شرط ضمن عقد بیان داشته است: «طرفین عقد ازدواج میتوانند هر شرطی که مخالف با مقتضای عقد مزبور نباشد در ضمن عقد ازدواج یا عقد لازم دیگر بنمایند، مثل اینکه شرط شود هر گاه شوهر زن دیگر بگیرد یا در مدت معینی غائب شود یا ترک انفاق نماید یا بر علیه حیات زن سوءقصد کند یا سوءرفتاری نماید که زندگانی آنها با یکدیگر غیرقابل تحمل شود، زن وکیل و وکیل در توکیل باشد که پس از اثبات تحقق شرط در محکمه و صدور حکم نهائی خود را مطلقه سازد».<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92778 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، در وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
از نظر حقوقی، «شرط ضمنی عرفی» را نیز باید جزء شروط ضمن عقد بهشمار آورد؛ زیرا این قبیل شروط به داوری عرف وارد قلمرو قرارداد میشوند مگر این که طرفین خلاف آن را توافق نمایند، ماده | از نظر حقوقی، «شرط ضمنی عرفی» را نیز باید جزء شروط ضمن عقد بهشمار آورد؛ زیرا این قبیل شروط به داوری عرف وارد قلمرو قرارداد میشوند مگر این که طرفین خلاف آن را توافق نمایند، ماده ۲۲۵ قانون مدنی با اشاره به همین مطلب بیان نموده است: «متعارف بودن امری در عرف و عادت بهطوری که عقد بدون تصریح هم منصرف آن باشد به منزله ذکر در عقد است».<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/92778 «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، در وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی.]</ref> | ||
== کارکردها == | == کارکردها == | ||
| خط ۶۱: | خط ۶۱: | ||
=== شرط توکیل در طلاق === | === شرط توکیل در طلاق === | ||
در بند (ب)، در قسمت شروط ضمن عقد اسناد ازدواج، | در بند (ب)، در قسمت شروط ضمن عقد اسناد ازدواج، شرطی گنجانده شده است که بر اساس آن در مواردی زوجه وکیل زوج خواهد بود تا در صورت تحقق یکی از بندهای آن خود را مطّلقه نماید. متن شرط چنین است: «ضمن عقد نکاح/عقد خارج لازم زوج به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داد که در موارد مشروحه زیر با رجوع به دادگاه و اخذ مجوز از دادگاه پس از انتخاب نوع طلاق، خود را مطلقه نماید و نیز به زوجه وکالت بلاعزل با حق توکیل غیر داد تا در صورت بذل از طرف او قبول بذل نماید.»<ref>[https://civilica.com/doc/940677/ چیتسازان و بابائی، «بررسی فقهی حقوق مشروطه ضمن عقد نکاح مندرج در سند ازدواج»، پنجمین همایش ملی حقوق تحولات مسئولیتهای مدنی در نظام حقوقی ایران، 1398ش، ص5].</ref> | ||
در | در ذیل این عبارت، دوازده بند ذکر شده است که در صورت تحقق هر کدام، زوجه به استناد شرط مذکور حق خواهد داشت ضمن رجوع به دادگاه، به وکالت خود را مطلقه سازد که عبارتند از:<ref>[https://civilica.com/doc/940677/ چیتسازان و بابائی، «بررسی فقهی حقوق مشروطه ضمن عقد نکاح مندرج در سند ازدواج»، پنجمین همایش ملی حقوق تحولات مسئولیتهای مدنی در نظام حقوقی ایران، 1398ش، ص5.]</ref> | ||
# | # استنکاف شوهر از دادن نفقه زن به مدت شش ماه به هر عنوان و عدم امکان الزام او به تادیه نفقه و همچنین در موردی که شوهر سایر حقوق واجبه زن را به مدت شش ماه وفا نکند و اجبار او به ایفا ممکن نباشد. | ||
# سوءرفتار | # سوءرفتار یا سوءمعاشرت زوج بهحدی که ادامه زندگی را برای زوجه غیرقابل تحمل نماید. | ||
# ابتلای زوج به امراض صعبالعلاج | # ابتلای زوج به امراض صعبالعلاج بهنحوی که دوام زناشویی برای زوجه مخاطرهآمیز باشد. | ||
# جنون زوج در | # جنون زوج در مواردی که فسخ نکاح شرعاً ممکن نباشد. | ||
# عدم | # عدم رعایت دستور دادگاه در مورد منع اشتغال زوج به شغلی که طبق نظر دادگاه صالح، منافی با مصالح خانوادگی و حیثیت زوجه باشد. | ||
# | # محکومیت شوهر به حکم قطعی به مجازات ۵ سال حبس یا بیشتر یا به جزای نقدی که بر اثر عجز از پرداخت منجر به ۵ سال بازداشت [حبس] شود، یا به حبس و جزای نقدی که مجموعاً منتهی به ۵ سال یا بیشتر بازداشت شود و حکم مجازات در حال اجرا باشد. | ||
# ابتلاء زوج به هر گونه | # ابتلاء زوج به هر گونه اعتیاد مضرّی که به تشخیص دادگاه به اساس زندگی خانوادگی خلل وارد آورد و ادامه زندگی برای زوجه دشوار باشد. | ||
# زوج | # زوج زندگی خانوادگی را بدون عذر موجّه ترک کند؛ تشخیص ترک زندگی خانوادگی و تشخیص عذر موجه با دادگاه است. یا شش ماه متوالی بدون عذر موجّه از نظر دادگاه غیبت نماید. | ||
# | # محکومیت قطعی زوج در اثر ارتکاب جرم و اجرای هر گونه مجازات اعم از حد و تعزیر در اثر ارتکاب جرمی که مغایر با حیثیت خانوادگی و شئون زوجه باشد. تشخیص اینکه مجازات مغایر با حیثیت خانوادگی است با توجه به وضع و موقعیت زوجه و عرف و موازین دیگر با دادگاه است. | ||
# در | # در صورتی که پس از گذشت ۵ سال، زوجه از شوهر خود به جهت عقیمبودن یا عوارض جسمی دیگر زوج، صاحب فرزند نشود. | ||
# در | # در صورتی که زوج، مفقودالاثر شود و ظرف شش ماه پس از مراجعه زوجه به دادگاه پیدا نشود. | ||
# زوج همسر | # زوج همسر دیگری بدون رضایت زوجه اختیار کند، یا به تشخیص دادگاه، نسبت به همسران خود اجرای عدالت نکند. | ||
=== شرط انتقال تا نصف دارایی === | |||
در اسناد ازدواج [[جمهوری اسلامی ایران]] چنین آمده است: «ضمن عقد نکاح، هرگاه طلاق بنا به درخواست زوجه نباشد و طبق تشخیص دادگاه تقاضای طلاق ناشی از تخلف زن از وظایف همسری یا سوءاخلاق و رفتار وی نبوده، زوج موظف است تا نصف دارایی موجود خود را که در ایّام زناشویی با او به دست آورده یا معادل آن را طبق نظر دادگاه بلاعوض به زوجه منتقل نماید.» در مورد شرط مذکور نکاتی باید مورد توجه قرار گیرد: الف) ظرف زمانی عمل به تعهد از سوی زوج، طلاق است، اگر طلاقی در میان نباشد، زن حقی در داراییهای شوهر پیدا نمیکند، اگر طلاقی رخ ندهد و رابطه نکاح از طریق فوت زوج منحل شود، در این صورت زن در داراییهای شوهر از این جهت حقی ندارد. ب) سهیم شدن زن در بخشی از داراییهای شوهر منوط است به اینکه زن متقاضی طلاق نباشد یا اینکه طلاق بهدلیل سوءرفتار وی نباشد.<ref>[https://civilica.com/doc/940677/ چیتسازان و بابائی، «بررسی فقهی حقوق مشروطه ضمن عقد نکاح مندرج در سند ازدواج»، پنجمین همایش ملی حقوق تحولات مسئولیتهای مدنی در نظام حقوقی ایران، 1398ش، ص5.]</ref> | |||
== چالشها == | == چالشها == | ||
اگرچه شروط ضمن عقد ازدواج، موجب تحکیم حقوق و مسئولیت زوجین نسبت به یکدیگر است؛ اما در برخی مواقع ناآگاهی از مفاد و محتوای این شروط توسط زوجین معضلاتی را برای آنها بهوجود میآورد. بسیاری از زوجین ممکن است موافق مفاد دوازدهگانهٔ شروط ضمن عقد بوده و نظری در رابطه با واگذاری حقوق به یکدیگر نداشته یا شرطی مضاف بر شروط دوازدهگانه برای ثبت در سند ازدواج نداشته باشند؛ اما برخی از زوجین بهخصوص بانوان بدون آگاهی از محتوای این شروط و آثار و تکالیف آنها، عقدنامه را امضا میکنند و بعد از مدتی با آگاهی از محتوای آن، ممکن است برخی از آنها را نپذیرند و نسبت به تأیید این شروط هنگام عقد اظهار پشیمانی کنند. از اینرو کارشناسان سفارش میکنند بهمنظور افزایش آگاهی زوجین بهخصوص زنان نسبت به شروط ضمن عقد و آثار آنها در زندگی مشترک لازم است آنها پیش از ازدواج نسبت به شروط ضمن عقد نکاح، آگاهی پیدا کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1038007/fa . دریصفت و حاجیعلی، «نقد و بررسی فقهی-حقوقی شروط ضمن عقد نکاح مندرج در سند رسمی ازدواج»، 1401ش، ص79 و 83.]</ref> | اگرچه شروط ضمن عقد ازدواج، موجب تحکیم حقوق و مسئولیت زوجین نسبت به یکدیگر است؛ اما در برخی مواقع ناآگاهی از مفاد و محتوای این شروط توسط زوجین معضلاتی را برای آنها بهوجود میآورد. بسیاری از زوجین ممکن است موافق مفاد دوازدهگانهٔ شروط ضمن عقد بوده و نظری در رابطه با واگذاری حقوق به یکدیگر نداشته یا شرطی مضاف بر شروط دوازدهگانه برای ثبت در سند ازدواج نداشته باشند؛ اما برخی از زوجین بهخصوص بانوان بدون آگاهی از محتوای این شروط و آثار و تکالیف آنها، عقدنامه را امضا میکنند و بعد از مدتی با آگاهی از محتوای آن، ممکن است برخی از آنها را نپذیرند و نسبت به تأیید این شروط هنگام عقد اظهار پشیمانی کنند. از اینرو کارشناسان سفارش میکنند بهمنظور افزایش آگاهی زوجین بهخصوص زنان نسبت به شروط ضمن عقد و آثار آنها در زندگی مشترک لازم است آنها پیش از ازدواج نسبت به شروط ضمن عقد نکاح، آگاهی پیدا کنند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1038007/fa . دریصفت و حاجیعلی، «نقد و بررسی فقهی-حقوقی شروط ضمن عقد نکاح مندرج در سند رسمی ازدواج»، 1401ش، ص79 و 83.]</ref> | ||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{پانویس}} | {{پانویس}} | ||
==منابع== | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | |||
* «شروط ۱۲ گانه ضمن عقد»، وبسایت آوای وکلا، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش. | * «شروط ۱۲ گانه ضمن عقد»، وبسایت آوای وکلا، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
* «شروط دوازدهگانه عقدنامه»، وبسایت دادجویان، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش. | * «شروط دوازدهگانه عقدنامه»، وبسایت دادجویان، تاریخ بازدید: ۱۳ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
* «شروط ضمن عقد»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۲ش. | * «شروط ضمن عقد»، ویکی فقه، تاریخ بازدید: ۷ آبان ۱۴۰۲ش. | ||
* «قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران»، در وبسایت مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، تاریخ تصویب: ۲۰ اسفند ۱۳۱۴ش. | |||
* بداغی، فاطمه و همکاران، حقوق و احکام خانواده، ناشر وزارت بهداشت، درمان و آموزش کشور، بیجا، ۱۳۹۸ش. | |||
* چیتسازان، مسعود و بابائی، سعید، «بررسی فقهی حقوق مشروطه ضمن عقد نکاح مندرج در سند ازدواج»، پنجمین همایش ملی حقوق تحولات مسئولیتهای مدنی در نظام حقوقی ایران، یزد، ۱۳۹۸ش، در وبسایت سیویلیکا. | |||
* دریصفت، فائزه و حاجیعلی، فریبا، «نقد و بررسی فقهی-حقوقی شروط ضمن عقد نکاح مندرج در سند رسمی ازدواج»، نشریهٔ تمدن حقوقی، شمارهٔ ۱۳، ۱۴۰۱ش. | |||
* سیستانهای، امیرحسن، «جایگاه قواعدآمره درفقه و حقوق جزای ایران»، کنفرانس ملی حقوق در چشمانداز ۱۴۰۴، رشت، ۱۳۹۸ش، در وبسایت سیویلیکا. | |||
* صفائی، حسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، تهران، میزان، چاپ هشتم، ۱۳۸۴ش. | * صفائی، حسین و امامی، اسدالله، مختصر حقوق خانواده، تهران، میزان، چاپ هشتم، ۱۳۸۴ش. | ||
* محقق داماد، سیدمصطفی، «تحلیلی دربارهٔ شروط ضمن عقد نکاح»، نشریهٔ مطالعات حقوقی و قضایی، شمارهٔ ۲، ۱۳۶۴ش. | * محقق داماد، سیدمصطفی، «تحلیلی دربارهٔ شروط ضمن عقد نکاح»، نشریهٔ مطالعات حقوقی و قضایی، شمارهٔ ۲، ۱۳۶۴ش. | ||
{{پایان منابع}} | |||
{{جنبش زنان در ایران}} | {{جنبش زنان در ایران}} | ||
