آرایش عروس: تفاوت میان نسخهها
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
||
| خط ۶۲: | خط ۶۲: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع|۲}} | ||
* «آرایش اسلامی چگونه است؟ جایگاه آرایش زن از دیدگاه اسلام»، وبسایت مقنعه خورشید، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۲ش. | * «آرایش اسلامی چگونه است؟ جایگاه آرایش زن از دیدگاه اسلام»، وبسایت مقنعه خورشید، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۲ش. | ||
* «آرایش صورت در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله جعفر سبحانی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش. | * «آرایش صورت در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله جعفر سبحانی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش. | ||
نسخهٔ کنونی تا ۱ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۴۸
آرایش عروس، هنری برای زیباترکردن چهره عروس در روز عروسی، با حفظ تناسب و ظرافت و با در نظرگرفتن سلیقه و فرهنگ.
آرایش عروس، در فرهنگها و ملل مختلف با شیوههای متفاوتی صورت میگیرد. در برخی فرهنگها، آرایش عروس، ساده و ملایم و در برخی دیگر، غلیظ و پر زرق و برق است. توجه به تناسب، ظرافت، سلیقه، فرهنگ و مذهب در آرایش عروس از موارد مهم است. بالا رفتن هزینههای ازدواج، استفاده مفرط از لوازم آرایشی و ترویج تجملگرایی، از چالشهای امروزی آرایش عروس است.
مفهومشناسی
آرایش به زینتکردن، زیورکردن و تزیینکردن معنا شده است[۱] و عروس دختری است که تازه ازدواج کرده است.[۲] در هر جامعه، عروس نمادی از زیبایی به حساب میآید. بر اساس فرهنگ و معیارهای زیباشناختی هر جامعه، تلاش میشود تا با آرایش و تزیین عروس، او را در زیباترین حالت خود در روز عروسی به نمایش بگذارند. این امر اهمیت و جایگاه ویژه عروس را در فرهنگ و آداب و رسوم جوامع مختلف نشان میدهد.[۳]
تاریخچه
در جهان
آرایش عروس یکی از انواع آرایش زنان است که تاریخ آن به حدود ۶۰۰۰ سال قبل در مصر باستان برمیگردد. در آن زمان، آرایش، نماد ثروت و راهی برای جلب نظر خدایان بود. مصریان از سرمه، رژ گونه، پودر سفید برای روشنکردن پوست و سایه چشم سبز در آرایش عروس استفاده میکردند. در کتاب مقدس (عهد عتیق و جدید) به آرایش اشاره شده و استفاده از آن نکوهش شده است. رومیان باستان نیز به دلایل فلسفی و اخلاقی، آرایش را نمیپسندیدند و بر بهداشت و زیبایی طبیعی تأکید داشتند؛ اما در امپراتوری بیزانس و دوره رنسانس استفاده از لوازم آرایشی رواج داشته است. ملکه ویکتوریا در قرن نوزدهم استفاده از آرایش را عامیانه اعلام کرد و مدتی آرایش از مد افتاد، اما در دهة ۱۹۲۰ میلادی با رنگهای درخشانتر مثل رژ لب قرمز و خط چشم تیره دوباره به دنیای غرب بازگشت.[۴] با وجود گرایش به سمت استانداردهای زیبایی غربی، آرایشهای سنتی در مراسم عروسی در برخی از فرهنگها حفظ شدهاند. در اروپا آرایش طبیعی و ملایم مرسوم است، در حالی که در برخی فرهنگها مانند هند و ژاپن، آرایش نمایشیتر با تأکید بر چشمها یا لبها رایج است. حناآرایی نیز به عنوان یک سنت در آرایش عروس هندی استفاده میشود.[۵] آرایش عروس در آمریکا در یک قرن گذشته، از سادگی و ملایمت در دهه ۲۰ تا جسارت و درخشانی در دهه ۸۰ را تجربه کرده است، بهگونهای که در برخی دورهها مانند دهه ۲۰ تحت تأثیر بازیگرانهالیوود آرایش غلیظ عروس مد بود، در حالی که در دهه ۹۰ با الهام از چهرههای مشهور، صورت طبیعی و بدون آرایش مد شد. این تنوع و مدگرایی در جامعه آمریکا تا به امروز ادامه داشته است.[۶]
در ایران
تاریخچه آرایش عروس در ایران به قدمت تاریخ این سرزمین است. از دیرباز، ایرانیان برای زیباتر شدن در روز عروسی از مواد آرایشی طبیعی استفاده میکردند. در دوران باستان، سرمه، حنا، سرخاب و سفیدآب، نگار، وسمه و خال از جمله مواد آرایشی محبوب بودند. در دوران اسلامی، استفاده از آرایش به دلیل احکام شرعی محدودتر شد، اما استفاده از سرمه، حنا و وسمه همچنان رواج داشت. در دوران قاجار، هفت قلم آرایش که شامل سرمه، سرخاب، سفیدآب، نگار، وسمه، خال و زرک بود، محبوبیت زیادی پیدا کرد. در دوران پهلوی، با ورود فرهنگ غربی، آرایش عروس نیز تغییر کرد و زنان از لوازم آرایشی غربی و مدل موهای غربیتر استفاده میکردند. در دوران معاصر، آرایش عروس تنوع زیادی پیدا کرده و آرایش عروس عمدتاً با تبعیت از سبک آرایش غربی و با غلظت بیشتری انجام میشود.[۷]
آیینهای آرایش عروس
مراسم بنداندازان
مراسمِ بنداندازان، نماد مرحلهای تازه در زندگی دختر و از اساسیترین مراسم پیش از عروسی بود. چند روز پیش از جشن عروسی، زن آرایشگر ماهر و خوشدست و سفیدبختی را به خانه عروس میخواندند تا صورت عروس را بند بیندازد. خانوادهٔ عروس در روز بنداندازان، بساط جشن و شادی را همراه با ساز و دهل و آواز میگستردند و خانواده داماد را دعوت میکردند.[۸] کندن نخستین مو از صورت عروس در خردهفرهنگهای مختلف ایران آداب ویژهای داشت؛ مثلاً در خراسان در روز نَخَهکردن (بند انداختن) پیش از اینکه بندانداز صورت عروس را بند بیندازد، مادر داماد و عروس مویی از پیشانی عروس برمیداشتند.[۹] گاه نیز زن سفیدبختی را وامیداشتند تا مویی از روی عروس بکند تا با این کار عروس هم مانند او خوشبخت و سعادتمند شود. در اردکان به مراسم بنداندازان «هَفهکُنی» میگویند. زن بندانداز در اردکان نخستین موی صورت عروس را همراه با حبهای از نبات برمیدارد.[۱۰] در تهران بهجز بندانداز، یک آرایشگر دیگر نیز ویژه آراستن چهره عروس دعوت میشد. دختران در برخی از شهرها و روستاها تا پیش از رفتن به خانه شوهر، فرق سرِ خود را نمیگشودند و موهای خود را دخترانه شانه میکردند. از اینرو در مراسم بنداندازان، زن بندانداز سکهای طلا یا نقره به نام سکه فرق بازکنی از مادر عروس میگرفت و بعد از آن فرق سر را از وسط باز، و موها را به دو طرف شانه میکرد یا میبافت.[۱۱]
مراسم حنابندان
برای مراسم حنابندان در جشن عقد و عروسی، مهمانهایی از سوی خانواده داماد و عروس دعوت میشدند. در این مراسم، سرانگشتان عروس را حنا میبستند که به آن حنای سرانگشتی یا سر فندقی میگفتند. سپس در کف پا و دستهای عروس با حنا شکلهایی را نقشونگار میکردند.[۱۲] فردای روز حنابندان عروس به همراه زنان خانواده داماد به گرمابه برده میشد و پس از شستوشو، آرایشگر به آراستن مو و سر و صورت عروس میپرداخت. گاهی بر سر و روی عروس زیورهای متعددی مانند تیته، جقه، عقدرو، فندک و طوق طلا میآویختند. در برخی از شهرها عروس و داماد را جداگانه حنا میبستند؛ مثلاً در خراسان صبح روز عروسی زنان حمام عمومی را قرق میکردند و عروس و زنان خانواده داماد برای حنابندان به حمام میرفتند. همزمان نیز ساقدوشهای داماد او را برای حنا بستن به حمام میبردند.[۱۳]
آرایش عروس از دیدگاه فقهی
از دیدگاه فقهی، آرایش عروس تابع قواعد کلی پوشش و آرایش در اسلام است. بهطور کلی، آرایش در خلوت یا برای شوهر اشکالی ندارد، اما جلب توجه نامحرم با آرایش حرام است. زنان مسلمان موظف به پوشاندن مو و زینت خود در برابر نامحرم هستند. همچنین، استفاده از مواد آرایشی حلال و توجه به ملاکهای زیبایی در اسلام از اهمیت بالایی برخوردار است؛ اما در عرف جامعه، تنوع زیادی در آرایش عروس وجود دارد. برخی از عروسها ترجیح میدهند آرایشی ملایم و طبیعی داشته باشند، در حالی که برخی دیگر آرایشی غلیظ و پر زرق و برق را انتخاب میکنند. در بسیاری از خانوادههای مسلمان، عرف و فقه در مورد آرایش عروس همپوشانی دارند؛ بهعنوان مثال عروسها و خانوادههای معتقد به احکام دینی، روپوشی را بر روی سر و صورت عروس میاندازند تا آرایش عروس در معرض نگاه نامحرم نباشد، اما برای برخی دیگر، عدم پوشاندن کامل مو و صورت آرایششده عروس امر عادی قلمداد میشود.[۱۴]
چالشهای آرایش عروس
تأثیر مد و رسانه بر آرایش عروس
انتخاب آرایش عروس امروزه تحت تأثیر ترندهای جدید مد و آرایش، تصاویر و ویدئوهای منتشر شده در مجلات و شبکههای اجتماعی، آرایش سلبریتیها و افراد مشهور و حتی آرایش نمایشی در برنامههای تلویزیونی و فیلمها قرار دارد. این عوامل بهطور مستقیم بر انتخاب و سلیقه عروسها تأثیر میگذارند و هر ساله با معرفی ترندهای جدید، آرایش عروسان به شکلی تازه نمایان میشود. تبعیت محض از مد، سلبریتیها و شبکههای اجتماعی ممکن است آثار مخربی در فرهنگ جوامع ایجاد کند و صاحبنظران توصیه میکنند که افراد با توجه به فرهنگ و هنجارهای جامعه و بهطور مستقل، آرایش خود را انتخاب کنند.[۱۵]
تجملگرایی در آرایش عروس
تجملگرایی در آرایش عروس به استفاده از مواد آرایشی گرانقیمت، آرایش غلیظ و پر زرق و برق، استفاده از سالنهای آرایش لوکس و استفاده از تکنیکهای آرایشی پیچیده اشاره دارد. تجملگرایی آسیبهایی دارد که از جمله آنها میتوان به افزایش هزینههای ازدواج، بیشترشدن فاصله طبقاتی در اجتماع، ایجاد تناقض با فرهنگ و عرف جامعه، ایجاد توقعات غیرواقعی در سایر عروسها و ایجاد حس ناامیدی و عدم اعتماد به نفس در دیگر عروسها اشاره کرد.[۱۶]
رقابت ناسالم و چشموهمچشمی
رقابت ناسالم و چشموهمچشمی در آرایش عروس، پدیدهای است که در آن عروسها به دنبال زیباتر دیده شدن از دیگران، به آرایشهای غلیظ و تجملاتی روی میآورند. این رقابت میتواند به دلیل فشارهای اجتماعی، انتظارات خانواده و دوستان، و همچنین تقلید کورکورانه از تصاویر و ویدئوهای مربوط به آرایش عروس در مجلهها، شبکههای اجتماعی و برنامههای تلویزیونی باشد. آموزش مهارتهای تصمیمگیری، تبیین آسیبهای چشموهمچشمی و از بینبردن خطاهای شناختی افراد میتواند به کاهش آسیبهای این پدیده کند.[۱۷]
افزایش هزینههای ازدواج
امروزه با تغییر سبک زندگی افراد جامعه و حاکمشدن روحیه تجملگرایی و چشموهمچشمی، هزینههای ازدواج بهطور چشمگیری افزایش یافته است که یکی از جنبههای آن، افزایش هزینههای آرایش عروس است. این افزایش به دلایل مختلفی مانند افزایش تورّم، افزایش بیرویه دستمزد آرایشگرها، استفاده از سالنهای آرایش لوکس، تجملگرایی و چشموهمچشمی است.[۱۸]
ارائهدهندگان خدمات آرایش عروس
ارائهدهندگان خدمات آرایش عروس میتوانند در افزایش هزینهها نقش مهمی داشته باشند. قیمتگذاری نامناسب، ارائه خدمات متنوع با هزینههای بالا، استفاده از تکنیکهای جدید آرایش، استفاده از مواد آرایشی خاص و برندهای معروف و تبلیغات گسترده از جمله عواملی هستند که ممکن است به افزایش هزینههای آرایش عروس منجر شوند. استفاده از خدمات آرایش در آرایشگاههای محلی یا خدمات آرایش در محیط منزل، همچنین دوری از تجملگرایی و پدیده چشموهمچشمی، میتواند به کاهش هزینههای مرتبط با آرایش عروس کمک کند.[۱۹]
حفظ حیا و عفاف در آرایش عروس
حفظ حیا و عفاف در آرایش عروس، به معنای انتخاب آرایشی متناسب با فرهنگ و عرف جامعه و ارزشهای مذهبی و شخصی است. این نوع آرایش، بر زیباییهای طبیعی و درونی عروس تمرکز دارد و از تبرج و خود نمایی پرهیز کرده و تقید به احکام شرعی را برجسته میسازد.[۲۰]
راهکارهای مدیریت
فرهنگسازی ازدواج آسان
فرهنگسازی ازدواج آسان به معنای ترویج ازدواج آسان و ساده است که از تجملگرایی و چشموهمچشمی بهدور است. یکی از نمودهای این فرهنگسازی، کاهش هزینههای آرایش عروس است. از جمله راهکارهای تحقق این هدف، آگاهیبخشی به خانوادهها و عروسها، کار بر روی خطاهای شناختی افراد، ترویج الگوهای مناسب اجتماعی از شخصیتهای سالم اجتماعی و بزرگان دین، معرفی راهکارهای کاهش هزینههای آرایش عروس است.[۲۱]
فرهنگسازی آرایش ملایم و طبیعی
فرهنگسازی آرایش ملایم و طبیعی عروس به معنای ترویج آرایشی است که بر زیباییهای طبیعی و درونی عروس تمرکز دارد و از تبرج و خودنمایی پرهیز میکند. این نوع آرایش، با فرهنگ و عرف جامعه و ارزشهای مذهبی و شخصی همخوانی دارد. در این فرهنگسازی بر فرهنگ اصیل ایرانی تأکید شده و تبعیت محض از فرهنگ مد را نفی میکند.[۲۲]
فرهنگسازی آرایش عروس در منزل
ترغیب به انجام آرایش عروس در منزل توسط اطرافیان عروس به جای استفاده از سالنهای آرایش لوکس، یک راهبرد مؤثر برای کاهش هزینهها و ایجاد تغییرات مثبت در فرایند آرایش عروس است. این رویکرد نه تنها مزایای مالی دارد بلکه به صرفهجویی در زمان، ترویج فرهنگ ازدواج آسان، جلوگیری از تشریفات و چشموهمچشمی و افزایش اعتماد به نفس افراد نیز کمک میکند.[۲۳]
استفاده از آرایشگاههای محلی
استفاده از سالنهای آرایش لوکس، هزینههای آرایش عروس را تا حد زیادی افزایش میدهد. یکی از راهکارهای کاهش هزینهها استفاده از آرایشگاههای محلی است. این کار، علاوه بر حمایت از کسب و کارهای محلی، ثمرات دیگری نیز دارد که از جمله آنها، کاهش هزینههای آرایش عروس، دسترسی آسانتر، صرفهجویی در وقت و ترویج ازدواج آسان اشاره کرد.[۲۴]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه آرایش.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه عروس.
- ↑ کریمی، «عروس»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «چرا شروع به آرایش کردیم؟»، وبسایت Britannica.
- ↑ «آرایش عروس در سراسر جهان»، وبسایت The London School of Makeup.
- ↑ «سازمان دیدهبان 100 سال آرایش عروس»، وبسایت allure.
- ↑ کریمی، «عروس»، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.؛ «تاریخچه آرایش در ایران»، وبسایت پیشگامهنگار.
- ↑ کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۴۸ش، ص136-138.
- ↑ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص174.
- ↑ طباطبایی اردکانی، فرهنگ عامه اردکان، ۱۳۸۱ش، ص342.
- ↑ کتیرایی، از خشت تا خشت، ۱۳۴۸ش، ص142.
- ↑ صدری افشار، فرهنگ معاصر فارسی، 1388ش، ج1، ص814.
- ↑ شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص183-189.
- ↑ «آرایش ملایم با حفظ حجاب»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری.؛ «حکم آرایش زنان در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی.؛ «آرایش صورت در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله جعفر سبحانی.؛ «زینت و آرایش کردن»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله سیدعلی سیستانی.
- ↑ رفعتجاه، «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، 1386ش، ص136.؛ خادمیان و کلهری، «رابطه اینستاگرام با گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)»، 1399ش، ص55.
- ↑ «تجملگرایی، یکی از موانع ازدواج»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.؛ «تجملگرایی زوجهای جوان و مشکلی به نام هزینه سنگین مجالس عروسی»، وبسایت خوزنیوز.
- ↑ رفعتجاه، «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، 1386ش، ص136.؛ خادمیان و کلهری، «رابطه اینستاگرام با گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)»، 1399ش، ص55.
- ↑ «محاسبه کامل هزینههای عروسی در تهران 1402»، وبسایت بازار.؛ سمیع شمس، «آرایش عروس و داماد چند تمام میشود؟»، وبسایت گسترشنیوز.
- ↑ «محاسبه کامل هزینههای عروسی در تهران 1402»، وبسایت بازار.؛ سمیع شمس، «آرایش عروس و داماد چند تمام میشود؟»، وبسایت گسترشنیوز.؛ «تجملگرایی، یکی از موانع ازدواج»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.؛ «تجملگرایی زوجهای جوان و مشکلی به نام هزینه سنگین مجالس عروسی»، وبسایت خوزنیوز.
- ↑ والازاده، «حیا»، وبسایت بنیاد دائرةالمعارف اسلامی.؛ «آرایش اسلامی چگونه است؟ جایگاه آرایش زن از دیدگاه اسلام»، وبسایت مقنعه خورشید.
- ↑ «تجملگرایی، یکی از موانع ازدواج»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.؛ رفعتجاه، «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، 1386ش، ص136.
- ↑ رفعتجاه، «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، 1386ش، ص136.؛ خادمیان و کلهری، «رابطه اینستاگرام با گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)»، 1399ش، ص55.
- ↑ «تجملگرایی، یکی از موانع ازدواج»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت.؛ جلیلی، «کم کردن هزینه عروسی فقط با حذف چند کار ساده»، وبسایت شادمگ.
- ↑ «راهنمای انتخاب آرایشگاه عروس»، وبسایت صندلی.
منابع
- «آرایش اسلامی چگونه است؟ جایگاه آرایش زن از دیدگاه اسلام»، وبسایت مقنعه خورشید، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «آرایش صورت در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله جعفر سبحانی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «آرایش عروس در سراسر جهان»، وبسایت The London School of Makeup، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «آرایش ملایم با حفظ حجاب»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر مقام معظم رهبری، تاریخ درج مطلب: ۳ آبان ۱۳۹۸ش.
- «آرایش»، لغتنامه دهخدا، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «تاریخچه آرایش در ایران»، وبسایت پیشگامهنگار، تاریخ درج مطلب: ۲ اسفند ۱۳۹۹ش.
- «تجملگرایی زوجهای جوان و مشکلی به نام هزینه سنگین مجالس عروسی»، وبسایت خوزنیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۳ بهمن ۱۳۹۴ش.
- «تجملگرایی، یکی از موانع ازدواج»، وبسایت دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت، تاریخ درج مطلب: ۴ اردیبهشت ۱۴۰۱ش.
- «چرا شروع به آرایش کردیم؟»، وبسایت Britannica، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «حکم آرایش زنان در مقابل نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله مکارم شیرازی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «راهنمای انتخاب آرایشگاه عروس»، وبسایت صندلی، تاریخ درج مطلب: ۱۱ شهریور ۱۴۰۲ش.
- «زینت و آرایش کردن»، پایگاه اطلاعرسانی دفتر آیتالله سیدعلی سیستانی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «محاسبه کامل هزینههای عروسی در تهران ۱۴۰۲»، وبسایت بازار، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آذر ۱۴۰۲ش.
- جلیلی، سیده سمانه، «کم کردن هزینه عروسی فقط با حذف چند کار ساده»، وبسایت شادمگ، تاریخ درج مطلب: ۲۶ در ۱۴۰۰ش.
- خادمیان، طلیعه و کلهری، محمدجواد، «رابطه اینستاگرام با گرایش جوانان به سبک زندگی مدرن (مورد مطالعه: جوانان شهر تهران)»، در فصلنامه پژوهشهای ارتباطی، سال ۲۷، شماره ۱، پیاپی ۱۰۱، بهار ۱۳۹۹ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- رفعتجاه، مریم، «هویت انسانی زن در چالش آرایش و مد»، در نشریه مطالعات راهبردی زنان (کتاب زنان)، سال ۱۳۸۶، دوره ۱۰، شماره ۳۸ (علوم اجتماعی).
- سمیع شمس، سارا، «آرایش عروس و داماد چند تمام میشود؟»، وبسایت گسترشنیوز، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۴۰۲ش.
- شکورزاده، ابراهیم، عقاید و رسوم مردم خراسان، تهران، سروش، ۱۳۶۳ش.
- صدری افشار، غلامحسین و دیگران، فرهنگ معاصر فارسی، تهران، فرهنگ معاصر، ۱۳۸۸ش.
- طباطبایی اردکانی، محمود، فرهنگ عامه اردکان، تهران، شورای فرهنگ عمومی استان یزد، ۱۳۸۱ش.
- کتیرایی، محمود، از خشت تا خشت، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات اجتماعی، ۱۳۴۸ش.
- کریمی، اصغر، «عروس»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، وبسایت دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۷ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- والازاده، ابوالفضل، «حیا»، دانشنامه جهان اسلام، وبسایت بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۶ اسفند ۱۴۰۲ش.
- «سازمان دیدهبان ۱۰۰ سال آرایش عروس»، وبسایت allure، تاریخ درج مطلب: ۳۰ آگوست ۲۰۲۱م.