ابرابزار |
|||
| خط ۲۰: | خط ۲۰: | ||
=== هوشمندی در جزئیات === | === هوشمندی در جزئیات === | ||
در معماری ایرانی، از کوچکترین تا بزرگترین عناصر، حامل پیام حریم بودند. دربهای دولنگه با دو نوع کوبه (بم برای مردان و ظریف برای زنان) وسیلهای برای اعلام جنسیت مراجعهکننده بود. آشپزخانه، قلمرو بیچونوچرای زنان، در عمیقترین نقطه خانه و دور از دید مهمانان جای میگرفت. موقعیت پنجرهها نیز به گونهای بود که اشراف به فضای خصوصی همسایه یا کوچه ممکن نباشد. | در معماری ایرانی، از کوچکترین تا بزرگترین عناصر، حامل پیام حریم بودند. دربهای دولنگه با دو نوع کوبه (بم برای مردان و ظریف برای زنان) وسیلهای برای اعلام جنسیت مراجعهکننده بود. آشپزخانه، قلمرو بیچونوچرای زنان، در عمیقترین نقطه خانه و دور از دید مهمانان جای میگرفت. موقعیت پنجرهها نیز به گونهای بود که اشراف به فضای خصوصی همسایه یا کوچه ممکن نباشد. | ||
# ''' | # '''ورودیها''': در معماری سنتی ایران، با طراحی غیرمستقیم و سلسلهمراتبی شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان ناممکن میشد. این جداسازی فضاها حریمپذیری و محرمیت را تقویت کرده و امنیت زنان را تضمین میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref> | ||
# '''دربهای | # '''دربهای ورودی''': در معماری، دربها بهگونهای طراحی میشدند تا هم از دید مستقیم به داخل جلوگیری کنند و هم روبهروی هم قرار نگیرند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانۀ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> درب دو لنگه، نماد مرزبندی جنسیتی فضا بود. لنگهٔ راست با کوبهای بم مخصوص مردان و لنگهٔ چپ با حلقهای ظریف مخصوص زنان و کوبیدن همزمان هر دو، نشاندهندهٔ حضور کل خانواده در پشت در بود.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص154.]</ref> | ||
# ''' | # '''بازشوها''': با تأکید بر حفظ حریم دیداری و شنیداری و مکانیابی دقیق فضاها و بازشوها<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانۀ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> و طراحی آنها رو به حیاط مرکزی تا حریم بانوان را از سر و صدای کوچه و محیط عمومی در امان نگه دارند.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58-57.]</ref> | ||
# ''' | # '''حیاطها''': برای حفظ حرمت خانواده و آرامش زنان، فضایی امن در مرکز خانه ایجاد میکردند<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58-57.]</ref> که در برخی خانهها دارای دو حیاط بودند که ورود به حیاط دوم تنها در غیاب زنان امکان داشت.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1497822 «بررسی رابطۀ حریم زنانه با معماری ایرانی اسلامی»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
# ''' | # '''آشپزخانهها''': آشپزخانه بهعنوان قلمروی زنانه، معمولاً در عمق و دورترین نقطهٔ خانه و پس از یک دالان طراحی میشد و با ایجاد فاصلهٔ فیزیکی و بصری از فضاهای عمومی و مردانه، آرامش، خلوت و امنیت لازم را برای زنان فراهم میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص69-64.]</ref> | ||
# | # '''اتاقها''': جداسازی اتاقها با دوری از دید مستقیم، ضمن امکان حضور غریبهها، همزمان حریم بانوان و احترام مهمانان را حفظ میکرد.'''<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>''' | ||
== چالش حذف حریم == | == چالش حذف حریم == | ||
