صفحهای تازه حاوی « == تعریف == خوسدوزی یا حوصدوزی نوعی سوزندوزی در مناطق جنوب ایران بهویژه هرمزگان است.<ref>{{پک|اسفندیاری|۱370|ک=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران|ص=219}}</ref> حوص در لغت بهمعنای برگ خرما یا نارگیل است؛ اما در حوصدوزی، خوس به نوارهای نازک...» ایجاد کرد |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''خوسدوزی؛''' رد کردن نوارهای باریک طلایی و نقرهای از پارچههای توری و گره کردن آن در قسمت پشت. | |||
خوسدوزی از رودوزیهای جنوب ایران بهویژه استان هرمزگان بهشمار میرود که در تزیین پردههای توری، لباسهای محلی و سایر منسوجات پارچهای کاربرد دارد. صنایع دستی خوسدوزی در سایر استانها نظیر بلوچستان، بوشهر، فارس و کردستان نیز تولید میشوند. این نوع سوزندوزی در استان بوشهر موفق به دریافت مهر اصالت جهانی شده است. | |||
== تعریف == | == تعریف == | ||
خوسدوزی یا حوصدوزی نوعی سوزندوزی در مناطق جنوب ایران بهویژه هرمزگان است.<ref>{{پک|اسفندیاری|۱370|ک=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران|ص=219}}</ref> حوص در لغت بهمعنای برگ خرما یا نارگیل است؛ اما در حوصدوزی، خوس به نوارهای نازک و باریک طلایی یا نقرهای رنگی گفته میشود که با عبوردادن آن از سوراخهای پارچۀ توری، نقشهای هندسی، منحنی، دانهای، اسلیمی و خشتی پایهبلند ایجاد میشوند.<ref>{{پک/بن|جوان|ک=باشگاه خبرنگاران جوان|ف=خوسدوزی؛ هنری که برای ماندگار شدن باید آن را بهروز کرد}}</ref> | خوسدوزی یا حوصدوزی نوعی سوزندوزی در مناطق جنوب ایران بهویژه هرمزگان است.<ref>{{پک|اسفندیاری|۱370|ک=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران|ص=219}}</ref> حوص در لغت بهمعنای برگ خرما یا نارگیل است؛ اما در حوصدوزی، خوس به نوارهای نازک و باریک طلایی یا نقرهای رنگی گفته میشود که با عبوردادن آن از سوراخهای پارچۀ توری، نقشهای هندسی، منحنی، دانهای، اسلیمی و خشتی پایهبلند ایجاد میشوند.<ref>{{پک/بن|جوان|ک=باشگاه خبرنگاران جوان|ف=خوسدوزی؛ هنری که برای ماندگار شدن باید آن را بهروز کرد}}</ref> | ||
| خط ۷: | خط ۱۱: | ||
== روش دوخت == | == روش دوخت == | ||
خوسدوزی نوعی دوردوزی است که در آن نخ نقدۀ طلایی یا نقرهای را به انتهای سوزن نخکردهای قلاب کرده و سپس طرح مورد نظر را روی پارچۀ توری که معمولاٌ سیاه، سفید، سبز یا زرشکی است، میدوزند. در خوسدوزی بهدلیل سادهبودن طرحها نیازی به طراحی و نقشاندازی روی پارچه نیست و هنرمند با ذوق و سلیقۀ خود به سوزندوزی میپردازد. پس از خوسدوزی معمولاٌ نقش پشت و روی پارچه یکسان است و درخشندگی خاصی دارد.<ref>{{پک|صابری افتخاری|16 دی 1398|ک=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی|ف=خوسدوزی|کد=ایرانی}}</ref> | خوسدوزی نوعی دوردوزی است که در آن نخ نقدۀ طلایی یا نقرهای را به انتهای سوزن نخکردهای قلاب کرده و سپس طرح مورد نظر را روی پارچۀ توری که معمولاٌ سیاه، سفید، سبز یا زرشکی است، میدوزند.<ref>{{پک|وهابی نیاری|1402|ک=طراحی البسه بانوان با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر مردمان هرمزگان (مطالعه موردی خوسدوزی در طراحی لباس زنان استان هرمزگان)|ص=60}}</ref> در خوسدوزی بهدلیل سادهبودن طرحها نیازی به طراحی و نقشاندازی روی پارچه نیست و هنرمند با ذوق و سلیقۀ خود به سوزندوزی میپردازد. پس از خوسدوزی معمولاٌ نقش پشت و روی پارچه یکسان است و درخشندگی خاصی دارد.<ref>{{پک|صابری افتخاری|16 دی 1398|ک=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی|ف=خوسدوزی|کد=ایرانی}}</ref> | ||
خوسدوزی در کنار گلابتون و پولکدوزی نیز بهکار میرود که از ترکیب آن کارهای هنری بسیار زیبایی پدید میآید.<ref>{{پک/بن|بیتوته|ک=وبسایت بیتوته|ف=آشنایی با هنر زیبای خوسدوزی}}</ref> | خوسدوزی در کنار گلابتون و پولکدوزی نیز بهکار میرود که از ترکیب آن کارهای هنری بسیار زیبایی پدید میآید.<ref>{{پک/بن|بیتوته|ک=وبسایت بیتوته|ف=آشنایی با هنر زیبای خوسدوزی}}</ref> | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۸: | ||
استفاده از هنر خوسدوزی در تزیین پردههای توری، دمپای شلوار زنان، لباس عروس، کلاه، پیراهن، جلیقه، چادرهای توری، جلد قرآن، جلد کوسن، رومیزی، روتختی، لباسهای محلی و روسریهای توری (جلبیل) کاربرد دارد. | استفاده از هنر خوسدوزی در تزیین پردههای توری، دمپای شلوار زنان، لباس عروس، کلاه، پیراهن، جلیقه، چادرهای توری، جلد قرآن، جلد کوسن، رومیزی، روتختی، لباسهای محلی و روسریهای توری (جلبیل) کاربرد دارد. | ||
اگرچه این هنر جنبۀ استفادۀ محلی دارد؛ اما خوسدوزی مورد استقبال علاقهمندان حوزۀ هنرهای سنتی نیز قرار گرفته است. | اگرچه این هنر جنبۀ استفادۀ محلی دارد؛ اما خوسدوزی مورد استقبال علاقهمندان حوزۀ هنرهای سنتی نیز قرار گرفته است.<ref>{{پک|وهابی نیاری|1402|ک=طراحی البسه بانوان با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر مردمان هرمزگان (مطالعه موردی خوسدوزی در طراحی لباس زنان استان هرمزگان)|ص=58-59}}</ref> | ||
== مواد و ابزارها == | == مواد و ابزارها == | ||
| خط ۲۰: | خط ۲۴: | ||
== نقوش مورد استفاده در خوسدوزی == | == نقوش مورد استفاده در خوسدوزی == | ||
نقشهای خوسدوزی بسته به نوع بافت و شکلی که ایجاد میکنند، بهنامهای مختلفی خوانده میشوند؛ نقشی که بهشکل مربع ایجاد میشود، «پُلُکو» یا «پَدری» گفته میشود. این نقش، پایۀ کار خوسدوزی است. کنار هم قرارگرفتن پلکوها بهشکل گل ششپر را «پلکویی» گویند. از قرارگرفتن یک پلکویی در مرکز و شش پلکو در شش جهت آن، یک گل پلکویی شکل میگیرد که به «سیزده تِک» معروف است.<ref>{{پک|صابری افتخاری|16 دی 1398|ک=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی|ف=خوسدوزی|کد=ایرانی}}</ref> نقوشی که بیشتر در خوسدوزی بهکار میرود شامل نقوش ستارگان، خشتدرخشت، تکدوزی، پردوزی، حاشیۀ برگ انجیری، قلبی خالی، کندوعسلی، ششقلب، نقوش گل، خرچنگ، پروانه، عقرب، گل فرفرهای، پیالهای و نگارۀ طاووسی است. | نقشهای خوسدوزی بسته به نوع بافت و شکلی که ایجاد میکنند، بهنامهای مختلفی خوانده میشوند؛ نقشی که بهشکل مربع ایجاد میشود، «پُلُکو» یا «پَدری» گفته میشود. این نقش، پایۀ کار خوسدوزی است. کنار هم قرارگرفتن پلکوها بهشکل گل ششپر را «پلکویی» گویند. از قرارگرفتن یک پلکویی در مرکز و شش پلکو در شش جهت آن، یک گل پلکویی شکل میگیرد که به «سیزده تِک» معروف است.<ref>{{پک|صابری افتخاری|16 دی 1398|ک=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی|ف=خوسدوزی|کد=ایرانی}}</ref> نقوشی که بیشتر در خوسدوزی بهکار میرود شامل نقوش ستارگان، خشتدرخشت، تکدوزی، پردوزی، حاشیۀ برگ انجیری، قلبی خالی، کندوعسلی، ششقلب، نقوش گل، خرچنگ، پروانه، عقرب، گل فرفرهای، پیالهای و نگارۀ طاووسی است.<ref>{{پک|وهابی نیاری|1402|ک=طراحی البسه بانوان با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر مردمان هرمزگان (مطالعه موردی خوسدوزی در طراحی لباس زنان استان هرمزگان)|ص=59-60}}</ref> | ||
== مهر اصالت خوسدوزی == | |||
خوسدوزی از رشتههای هنری ظریف در استان هرمزگان است که مهر اصالت جهانی دارد و لازم است بیش از پیش مورد استفاده قرار گیرد.<ref>{{پک/بن|جوان1|ک=باشگاه خبرنگاران جوان|ف=خوسدوزی؛ هنری که برای ماندگار شدن باید آن را بهروز کرد}}</ref> منیژه حسینی، هنرمند شهرستان جم در استان بوشهر، در رشته خوسدوزی موفق به دریافت مهر اصالت جهانی شد.<ref>{{پک/بن|اصالت|ک=خبرگزاری بندر|ف=خوسدوزی بوشهر مهر اصالت جهانی گرفت}}</ref> خوسدوزی هرمزگان در سال ۱۳۸۹ در آثار ملی ایران ثبت شد و خوسدوزی بوشهر نیز در سال ۱۴۰۰ در موزه بخارای ازبکستان مهر اصالت ملی را به خود اختصاص داد.<ref>{{پک|درستکار|23 مهر 1402|ک=خبرگزاری مهر|ف=خوسدوزی ظرفیت بسیاری در لباس و اکسسوری دارد|کد=اکسسوری}}</ref> | |||
== شهرهای مرتبط با هنر خوسدوزی == | == شهرهای مرتبط با هنر خوسدوزی == | ||
از مراکز تولید خوسدوزی میتوان به شهرهای جنوب کشور چون استانهای هرمزگان، بلوچستان، بوشهر، فارس و کردستان اشاره کرد که به وسیلۀ این هنر زیبا آراسته شدهاند. در هرمزگان از خوسدوزی اغلب در لباسهای محلی استفاده میشود و گردشگران بهعنوان سوغات یا یادگاری از خرید آنها استقبال میکنند. همچنین خانمها در نمایشگاههای صنایع دستی پارچههای مزینشده با خوسدوزی را به فروش میرسانند. | از مراکز تولید خوسدوزی میتوان به شهرهای جنوب کشور چون استانهای هرمزگان، بلوچستان، بوشهر، فارس و کردستان اشاره کرد که به وسیلۀ این هنر زیبا آراسته شدهاند. در هرمزگان از خوسدوزی اغلب در لباسهای محلی استفاده میشود و گردشگران بهعنوان سوغات یا یادگاری از خرید آنها استقبال میکنند. همچنین خانمها در نمایشگاههای صنایع دستی پارچههای مزینشده با خوسدوزی را به فروش میرسانند.<ref>{{پک|وهابی نیاری|1402|ک=طراحی البسه بانوان با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر مردمان هرمزگان (مطالعه موردی خوسدوزی در طراحی لباس زنان استان هرمزگان)|ص=61}}</ref> | ||
== منابع == | == منابع == | ||
| خط ۳۱: | خط ۳۸: | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اسفندیاری|نام=هاله|عنوان=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران|سال=1370|مکان=تهران}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=اسفندیاری|نام=هاله|عنوان=نگرشی بر روند سوزندوزیهای سنتی ایران|سال=1370|مکان=تهران}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خطیبیزاده|نام=محمد|عنوان=پوشش مردم هرمزگان|سال=1389|مکان=شیراز}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=خطیبیزاده|نام=محمد|عنوان=پوشش مردم هرمزگان|سال=1389|مکان=شیراز}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی بوشهر مهر اصالت جهانی گرفت|نشانی=https://khabarebandar.ir/22145/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%87%D8%B1-%D9%85%D9%87%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%AF%D8%B1%D9%81%D8%AA/?print=1|تاریخ بازبینی=31 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|اصالت}}|وبگاه=خبرگزاری بندر|تاریخ=7 تیر 1401}} | |||
* {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی؛ هنر دست زنان هرمزگانی|نشانی=https://www.chtn.ir/news/1403062601584/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ بازبینی=20 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|آریا}}|وبگاه=وبسایت میراث آریا}} | * {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی؛ هنر دست زنان هرمزگانی|نشانی=https://www.chtn.ir/news/1403062601584/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%B2%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C|تاریخ بازبینی=20 خرداد 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|آریا}}|وبگاه=وبسایت میراث آریا}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی؛ هنری که برای ماندگار شدن باید آن را بهروز کرد|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/7352064/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=23 اردیبهشت 1399|تاریخ بازبینی=1 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|جوان}}|وبگاه=باشگاه خبرنگاران جوان}} | * {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی؛ هنری که برای ماندگار شدن باید آن را بهروز کرد|نشانی=https://www.yjc.ir/fa/news/7352064/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF%D9%86-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AF-%D8%A2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|تاریخ=23 اردیبهشت 1399|تاریخ بازبینی=1 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|جوان}}|وبگاه=باشگاه خبرنگاران جوان}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/article/246529/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C|تاریخ=16 دی 1398|تاریخ بازبینی=1 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|ایرانی}}|وبگاه=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی}} | * {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی|نشانی=https://www.cgie.org.ir/fa/article/246529/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C|تاریخ=16 دی 1398|تاریخ بازبینی=1 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|ایرانی}}|وبگاه=مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=خوسدوزی ظرفیت بسیاری در لباس و اکسسوری دارد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5912038/%D8%AE%D9%88%D8%B3-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%A8%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D9%88-%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D8%B3%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|تاریخ بازبینی=1 تیر 1405|شناسه={{شناسه یادکرد|اکسسوری}}|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=23 مهر 1402}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=وهابی نیازی|نام=لیلا|عنوان=طراحی البسه بانوان با رویکرد اشاعه فرهنگ و هنر مردمان هرمزگان (مطالعه موردی خوسدوزی در طراحی لباس زنان استان هرمزگان)|سال=1402|پیوند=https://noorlib.ir/book/info/1100005/}} | |||
