مادها: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۴۸: / خط ۱۴۸: @@
 گورستان‌های مادی خود گواهی بر تمایز طبقاتی آشکار در جامعه هستند. بعضی قبور حاوی اجسادی است که با زیورآلات سیمین آراسته و با اسلحه و ابزار مختلف مجهز شده است، در حالی که در قبور دیگر فقط تزیینات مختصر آهنی و تعداد اندکی کوزه یافت شده است.<ref>{{پک|گیرشمن|1372|ک=ایران از آغاز تا اسلام|ص=79}}</ref>
-=== '''<big>اقتصاد</big>''' '''<big>(معیشت، دامداری و تجارت)</big>''' ===
+این تمایز طبقاتی در پوشاک و تجملات درباری نیز بازتابی روشن داشت. بر اساس منابع آشوری و یونانی، سرپوش اصلی مادها «تیار» (کلاه نمدی بلند) و «باشلق» بود و نوارهای سلطنتی از همین دوره رواج یافت.<ref>{{پک|زارع ابرقویی|موسوی حاجی|روستا|1393|ک=جستارهای تاریخی|ف=نوارهای سلطنتی در ایران از آغاز شکل‌گیری...|ص=93}}</ref> لباس مردان و زنان شباهت زیادی داشت و تمایز جنسیتی عمدتاً از طریق پوشش سر مشخص می‌شد.<ref>{{پک|زمانی|1391|ک=خردنامه|ف=پوشش زن در ایران باستان|ص=48}}</ref> در دورهٔ متأخر پادشاهی، به‌ویژه پس از فتوحات هووخشتره، تجمل‌گرایی در میان طبقات بالا رواج یافت و استفاده از پارچه‌های ارغوانی، زر و زیور و زینت‌آلات اسب متداول شد.<ref>{{پک|راوندی|1354|ک=تاریخ اجتماعی ایران|ص=155|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|سایکس|1380|ک=تاریخ ایران|ص=171|ج=۱}}</ref>
+=== '''<big>اقتصاد معیشتی و تجارت</big>''' ===
 اقتصاد معیشتی مادها در دورهٔ پادشاهی، همچنان بر دو پایهٔ اصلی دامداری و کشاورزی استوار بود، اگرچه گذار تدریجی از کوچ‌نشینی شبانی به یکجانشینی روستایی و شهری در این دوره شتاب گرفت ولی بخشی از جامعه همچنان به دامداری وابسته مانده و پرورش اسب، همچنان جایگاه ممتاز خود را حفظ کرده بود.<ref>{{پک|راوندی|1354|ک=تاریخ اجتماعی ایران|ص=148|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|ریپکا|1381|ک=تاریخ ادبیات ایران|ص=39}}</ref>
@@ خط ۱۵۴: / خط ۱۵۶: @@
 دامنهٔ کالاهای مبادله‌شده بسیار گسترده بود و مواد عمدهٔ تجاری عبارت بود از اشیاء تجملی زرین، سیمین، احجار قیمتی و پارچه‌های قلاب‌دوزی‌شده.<ref>{{پک|گیرشمن|1372|ک=ایران از آغاز تا اسلام|ص=82}}</ref> ثروتی که از این مسیرها به دست می‌آمد، زمینه را برای ظهور نظام‌های پیچیده‌تر مبادله فراهم کرده بود. کشف گنجینهٔ نقره در نوشیجان، شامل قطعات نامتجانس نقره (شمش‌ها و زیورآلات شکسته)، نشان می‌دهد که در دورهٔ ماد، مبادلات تجاری از سطح پایاپای صرف فراتر رفته و نوعی نظام پولی ابتدایی مبتنی بر وزن نقره در حال شکل‌گیری بود؛ چنانچه بیوار این گنجینه را نوعی ارز اولیه (پول وزنی) می‌داند.<ref>{{پک|Bivar|1971|ک=Iran|ف=A Hoard of Ingot-Currency of the Median Period from Nūsh-i Jān, near Malayir|کد=en|ص=98}}</ref>
+=== <big>منابع درآمدی دولت</big> ===
+درآمدهای دولت ماد، به‌ویژه در دورهٔ گسترش قلمرو و پیروزی‌های نظامی، عمدتاً از دو مجرای خراج‌گیری و تقسیم غنایم تأمین می‌شد که هم‌زمان به‌عنوان ابزاری برای حفظ وفاداری اشراف و قبایل متحد نیز عمل می‌کردند.
+خراج‌ از شهرهای زیر فرمان، درآمد حاصل از دادوستدهای بازرگانی با آسیای میانه و شاه‌راه تجاری خراسان بزرگ دریافت می‌شد.<ref>{{پک|مفرد|بی‌تا|ک=آکادمیا Academia.edu|ف=اتحادیۀ قبایل ماد و پارس|ص=3}}</ref> در کنار این منابع کلان، املاک شخصی پادشاه و اشراف نیز از طریق وضع عوارض بر شکار، صید ماهی و دام‌پروری، بخشی از درآمدهای حکومتی را تأمین می‌کرد.<ref>{{پک|گیرشمن|1372|ک=ایران از آغاز تا اسلام|ص=80}}</ref> مجرای دوم، یعنی غنایم جنگی، در دورهٔ فتوحات اهمیت ویژه‌ای یافت و نمونهٔ شاخص آن، تقسیم ثروت عظیم نینوا و سایر شهرهای آشور میان شاهان محلی و اشراف بود.<ref name=":7">{{پک|دیاکونوف|1346|ک=تاریخ ایران باستان|ص=80}}</ref>
+این شیوهٔ درآمدزایی، اگرچه ثروت قابل توجهی را به مرکز سرازیر می‌کرد، هم‌زمان با تقویت قدرت اقتصادی اشراف و شاهان محلی، نیروهای گریز از مرکز را نیز در بلندمدت تقویت می‌کرد.<ref name=":7" /><ref>{{پک|دیاکونوف|1359|ک=تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز|ص=71-72}}</ref>
+== <big>دین و آیین</big> ==
+=== '''<big>مغان، طبقۀ روحانی مادها</big>''' ===
+هرودوت مغان را نه یک طبقه یا صنف بلکه قبیله‌ای از مادی‌ها معرفی کرده است که از لحاظ دینی رهبری جامعه را بر عهده داشته‌اند.<ref>{{پک|ملک‌زاده|1355|ک=دانشکده|ف=تمدن و فرهنگ ایران در زمان مادها|ص=136}}</ref><ref name=":8">{{پک|عزیزی‌پور|بی‌تا|ک=مجموعه مقالات اولین همایش بین‌المللی میراث مشترک ایران و عراق|ص=56-57|ج=4}}</ref> دیاکونوف نیز مغان را قبیله‌ای از مادها می‌داند که تعلیمات زرتشت در میان آنان پیش از دیگران رواج یافت و با حفظ سازمان قبیله‌ای خود، در دوران هخامنشی به‌صورت یک گروه مذهبی درآمدند.<ref>{{پک|دیاکونوف|1346|ک=تاریخ ایران باستان|ص=95}}</ref><ref name=":8" />
+در بُعد دینی و فرهنگی نیز مغان نقشی چندگانه ایفا می‌کردند. آنان همچون کاهنان بین‌النهرینی به تعبیر خواب و پیشگویی می‌پرداختند.<ref name=":8" /> مهمتر از آن، در ایجاد همبستگی دینی و فرهنگی در قلمرو مادها نقشی کلیدی داشتند؛ چنان‌که یکپارچگی ماد در سایهٔ همبستگی دینی مادهای ایرانی‌زبان و غیر ایرانی‌زبان شکل گرفت و این یگانگی، به‌احتمال قوی در ارتباط با کوشش‌های مغان فراهم آمده بود.<ref>{{پک|جلیلیان|1396|ک=جامعه‌شناسی تاریخی|ف=ساختار سیاسی‑اجتماعی و دستگاه اداری پادشاهی ماد|ص=142}}</ref> به باور برخی پژوهشگران، مغان با بهره‌گیری از فضای نیاز به خدایی برتر و یگانه که تحت فشار خارجی، به ویژه آشور به وجود آمده بود، زمینه را برای پذیرش اهورامزدا به‌عنوان کانون پرستش فراهم آوردند.<ref>{{پک|دهقان‌نژاد|1386|ک=مجله علمی-پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان|ف=تأثیر جنگ در شکل گیری نخستین دولت در ایران...|ص=113}}</ref>
+بدین‌ترتیب، مغان، فراتر از یک گروه روحانی، طبقهٔ اجتماعی اثرگذاری بودند که نه تنها به ساختار سیاسی مادها، بلکه بعدها به امپراتوری پارس نیز خدمت کردند.<ref>{{پک|دریایی|1404|ک=بخارا|ف=تاریخ و هویت مادها|ص=495}}</ref>
 == '''<big>منابع</big>''' ==
 {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=فیرزوی|نام۱=سورنا|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=«کَشتَریتو»؛ جایگاهش در تاریخ ماد و تبار او|پیوند=https://ensani.ir/file/download/article/65d5f01f11181-9703-44-15.pdf|ژورنال=مطالعات ایرانی|دوره=بیست و دوم|شماره=44|صفحات=415-460|نام۲=آرزو|نام خانوادگی۲=رسولی|نام۳=محمد‌امین|نام خانوادگی۳=سعادت‌مهر}}