پرش به محتوا

تشییع جنازه محمدرضا پهلوی: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۲۶۹ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۲۶۹ ویرایش‌ها
خط ۱: خط ۱:
'''<big>تشییع جنازه محمدرضا پهلوی</big>'''؛
'''{{درشت|تشییع جنازه محمدرضا پهلوی}}'''.


محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در قاهره درگذشت. پیکر او با تشریفات نظامی و بر روی عرادهٔ توپ از بیمارستان به مسجد الرفاعی منتقل و در آنجا، در جوار آرامگاه خاندان سلطنتی مصر و درست در همان نقطه‌ای که پیکر پدرش رضاشاه پیش‌تر به‌صورت امانت دفن شده بود، به خاک سپرده شد. نماز میت را سید طالب الرفاعی، روحانی شیعهٔ عراقی، اقامه کرد. در این مراسم، انور سادات، ریچارد نیکسون و کنستانتین دوم به همراه اعضای خانوادهٔ پهلوی حضور داشتند. بر اساس وصیت شاه، پیکر او باید به ایران بازمی‌گشت، اما به دلیل شرایط سیاسی میسر نشد. درگذشت او هم‌زمان با بحران گروگان‌گیری در تهران بود و پس از آن، این مانع از مذاکرات آزادی گروگان‌ها برداشته شد.  
محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در قاهره درگذشت. پیکر او با تشریفات نظامی و بر روی عرادهٔ توپ از بیمارستان به مسجد الرفاعی منتقل و در آنجا، در جوار آرامگاه خاندان سلطنتی مصر و درست در همان نقطه‌ای که پیکر پدرش رضاشاه پیش‌تر به‌صورت امانت دفن شده بود، به خاک سپرده شد. نماز میت را سید طالب الرفاعی، روحانی شیعهٔ عراقی، اقامه کرد. در این مراسم، انور سادات، ریچارد نیکسون و کنستانتین دوم به همراه اعضای خانوادهٔ پهلوی حضور داشتند. بر اساس وصیت شاه، پیکر او باید به ایران بازمی‌گشت، اما به دلیل شرایط سیاسی میسر نشد. درگذشت او هم‌زمان با بحران گروگان‌گیری در تهران بود و پس از آن، این مانع از مذاکرات آزادی گروگان‌ها برداشته شد.


== تبعید و درگذشت ==
== تبعید و درگذشت ==
محمدرضا پهلوی (زادهٔ ۴ آبان ۱۲۹۸ش – درگذشتهٔ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش)، واپسین پادشاه ایران از دودمان پهلوی، در تاریخ ۲۶ دی‌ماه ۱۳۵۷ش، هم‌زمان با اوج‌گیری انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرد.<ref>{{پک/بن|101|ک=وب‌سایت آفتاب‌نیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> در ماه‌های پس‌از آن، بسیاری از کشورها از پذیرفتن وی خودداری کردند. در همین دوره، بیماری سرطان او رو به وخامت گذاشت. او برخلاف تمایل مقامات آمریکایی، برای ادامهٔ درمان به مرکز سرطان مموریال اسلون-کترینگ در ایالات متحده رفت. با وقوع حادثهٔ گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران، هیچ کشوری تمایل به پذیرش او نشان نداد. روزنامهٔ نیویورک تایمز در آن زمان، او را به «هلندی سرگردان» تشبیه کرد که به‌دنبال بندری برای پهلو گرفتن می‌گردد.<ref>{{پک/بن|102|ک=وب‌سایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>
محمدرضا پهلوی (زادهٔ ۴ آبان ۱۲۹۸ش – درگذشتهٔ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش)، واپسین پادشاه ایران از دودمان پهلوی، در تاریخ ۲۶ دی‌ماه ۱۳۵۷ش، هم‌زمان با اوج‌گیری انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرد.<ref>{{پک/بن|101|ک=وب‌سایت آفتاب‌نیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> در ماه‌های پس‌از آن، بسیاری از کشورها از پذیرفتن وی خودداری کردند. در همین دوره، بیماری سرطان او رو به وخامت گذاشت. او برخلاف تمایل مقامات آمریکایی، برای ادامهٔ درمان به مرکز سرطان مموریال اسلون-کترینگ در ایالات متحده رفت. با وقوع حادثهٔ گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران، هیچ کشوری تمایل به پذیرش او نشان نداد. روزنامهٔ نیویورک تایمز در آن زمان، او را به «هلندی سرگردان» تشبیه کرد که به‌دنبال بندری برای پهلو گرفتن می‌گردد.<ref>{{پک/بن|102|ک=وب‌سایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>


پس‌از ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی به‌ترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس پاناما، مکزیک و در نهایت به مصر رفت. کشورهای انگلیس، سوئیس، اردن و فرانسه نیز از پذیرش وی خودداری کردند.<ref>{{پک/بن|103|ک=وب‌سایت تابناک|ف=شاه بعد از فرار به کجاها رفت}}</ref> انور سادات، رئیس‌جمهور وقت مصر، تنها رهبر کشوری بود که با پذیرش او موافقت کرد. بااین‌حال، اقامت او در مصر کوتاه‌مدت بود و وی در سن 61 سالگی<ref>{{پک/بن|105|ک=وب‌سایت فرارو|ف=قاب متحرک، دیده نشده از تشییع جنازه محمدرضا پهلوی}}</ref> در تاریخ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در بیمارستان معادی قاهره درگذشت. علت مرگ او بیماری لنفوم (نوعی سرطان خون) گزارش شده است.<ref>{{پک/بن|104|ک=وب‌سایت بیتوته|ف=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>
پس‌از ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی به‌ترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس پاناما، مکزیک و در نهایت به مصر رفت. کشورهای انگلیس، سوئیس، اردن و فرانسه نیز از پذیرش وی خودداری کردند.<ref>{{پک/بن|103|ک=وب‌سایت تابناک|ف=شاه بعد از فرار به کجاها رفت}}</ref> انور سادات، رئیس‌جمهور وقت مصر، تنها رهبر کشوری بود که با پذیرش او موافقت کرد. بااین‌حال، اقامت او در مصر کوتاه‌مدت بود و وی در سن ۶۱ سالگی<ref>{{پک/بن|105|ک=وب‌سایت فرارو|ف=قاب متحرک، دیده نشده از تشییع جنازه محمدرضا پهلوی}}</ref> در تاریخ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در بیمارستان معادی قاهره درگذشت. علت مرگ او بیماری لنفوم (نوعی سرطان خون) گزارش شده است.<ref>{{پک/بن|104|ک=وب‌سایت بیتوته|ف=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>


== انتقال پیکر و مراسم تشییع ==
== انتقال پیکر و مراسم تشییع ==
پس‌از درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که ۵۲ سال پیش‌تر، مراسم ازدواجش با فوزیه، اولین همسرش، در آن برگزار شده بود.<ref>{{پک/بن|102|ک=وب‌سایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> دولت مصر به فرمان انور سادات، برگزاری یک مراسم تشییع جنازهٔ دولتی با تشریفات کامل نظامی را برای پیکر وی اعلام کرد.<ref>{{پک/بن|105|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=مرگ شاه}}</ref> این مراسم در تاریخ 7 مرداد ۱۳۵۹ش برگزار شد.<ref>{{پک/بن|106|ک=وب‌سایت دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی|ف=5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت}}</ref>
پس‌از درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که ۵۲ سال پیش‌تر، مراسم ازدواجش با فوزیه، اولین همسرش، در آن برگزار شده بود.<ref>{{پک/بن|102|ک=وب‌سایت فرادید|ف=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref> دولت مصر به فرمان انور سادات، برگزاری یک مراسم تشییع جنازهٔ دولتی با تشریفات کامل نظامی را برای پیکر وی اعلام کرد.<ref>{{پک/بن|105|ک=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی|ف=مرگ شاه}}</ref> این مراسم در تاریخ ۷ مرداد ۱۳۵۹ش برگزار شد.<ref>{{پک/بن|106|ک=وب‌سایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی|ف=5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت}}</ref>


اردشیر زاهدی، که زمانی وزیر امور خارجه و سفیر ایران در آمریکا و نیز داماد سابق شاه بود، در خاطرات خود به‌عنوان شاهد عینی، جزئیات این مراسم را این‌گونه روایت کرده است: «پرزیدنت انور سادات حق دوستی و برادری را کاملاً به‌جا آورد. جسد شاه را در تابوتی که روی یک عراده توپ قرار داده شده بود و با اسب کشیده می‌شد، در یک فاصله پنج کیلومتری از بیمارستان قاهره تا مسجد الرفاعی حمل کردند. تابوت شاه مخلوع در پرچم سه‌رنگ ایران پوشانده شده و مدال‌ها و نشان‌های شاه روی آن قرار داشتند.»<ref>{{پک/بن|101|ک=وب‌سایت آفتاب‌نیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>
اردشیر زاهدی، که زمانی وزیر امور خارجه و سفیر ایران در آمریکا و نیز داماد سابق شاه بود، در خاطرات خود به‌عنوان شاهد عینی، جزئیات این مراسم را این‌گونه روایت کرده است: «پرزیدنت انور سادات حق دوستی و برادری را کاملاً به‌جا آورد. جسد شاه را در تابوتی که روی یک عراده توپ قرار داده شده بود و با اسب کشیده می‌شد، در یک فاصله پنج کیلومتری از بیمارستان قاهره تا مسجد الرفاعی حمل کردند. تابوت شاه مخلوع در پرچم سه‌رنگ ایران پوشانده شده و مدال‌ها و نشان‌های شاه روی آن قرار داشتند.»<ref>{{پک/بن|101|ک=وب‌سایت آفتاب‌نیوز|ف=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی}}</ref>


براساس گزارش‌های خبری، تابوت با پرچم شیر و خورشید ایران پوشانده شد و بر روی یک عراده توپ که توسط شش اسب کشیده می‌شد، حمل می‌شد. نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان آیت‌الله سید محمدباقر صدر، اقامه شد. بنا به نقل قولی از خود او، این درخواست به‌طور مستقیم از طرف انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، به وی ابلاغ شده بود. وی همچنین در برابر انتقاداتی که به وی وارد شده بود بیان کرد که آیت‌الله خمینی فتوا دارند که نمازخواندن بر پیکر مسلمان، ولو گناهکار باشد، اشکال ندارد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز درباره خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>
براساس گزارش‌های خبری، تابوت با پرچم شیر و خورشید ایران پوشانده شد و بر روی یک عراده توپ که توسط شش اسب کشیده می‌شد، حمل می‌شد. نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان آیت‌الله سید محمدباقر صدر، اقامه شد. بنا به نقل قولی از خود او، این درخواست به‌طور مستقیم از طرف انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، به وی ابلاغ شده بود. وی همچنین در برابر انتقاداتی که به وی وارد شده بود بیان کرد که آیت‌الله خمینی فتوا دارند که نمازخواندن بر پیکر مسلمان، ولو گناهکار باشد، اشکال ندارد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>


== حاضران در مراسم ==
== حاضران در مراسم ==
در این مراسم، افزون‌بر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، چند شخصیت بین‌المللی نیز حضور داشتند که عبارتند از: انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، کنستانتین دوم، پادشاه پیشین یونان. منابع تاریخی همچنین از حضور دیپلمات‌هایی از کشورهای بریتانیا، فرانسه، چین، استرالیا، مراکش و اسرائیل در این مراسم خبر داده‌اند.<ref>{{پک/بن|107|ک=وب‌سایت صدای میانه|ف=تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه}}</ref> برگزاری این مراسم در قاهره به تیرگی روابط ایران و مصر و نام‌گذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی، قاتل انور سادات، انجامید.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز درباره خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>
در این مراسم، افزون‌بر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، چند شخصیت بین‌المللی نیز حضور داشتند که عبارتند از: انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، کنستانتین دوم، پادشاه پیشین یونان. منابع تاریخی همچنین از حضور دیپلمات‌هایی از کشورهای بریتانیا، فرانسه، چین، استرالیا، مراکش و اسرائیل در این مراسم خبر داده‌اند.<ref>{{پک/بن|107|ک=وب‌سایت صدای میانه|ف=تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه}}</ref> برگزاری این مراسم در قاهره به تیرگی روابط ایران و مصر و نام‌گذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی، قاتل انور سادات، انجامید.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>


== محل خاکسپاری و اهمیت آن ==
== محل خاکسپاری و اهمیت آن ==
پیکر محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی در قاهره به خاک سپرده شد. آرامگاه او در سمت چپ ورودی اصلی این مسجد قرار دارد. این مسجد از اهمیت نمادین بالایی برخوردار است، چرا که محل دفن خاندان سلطنتی پیشین مصر (خاندان محمدعلی) نیز بوده است. پیش‌از این، پیکر رضاشاه، بنیان‌گذار دودمان پهلوی نیز از سال ۱۳۲۳ش تا ۱۳۲۹ش، به‌طور موقت در همین مسجد نگهداری می‌شد. به این ترتیب، واپسین پادشاه ایران در جوار پادشاهان پیشین مصر، ازجمله ملک فاروق، شوهر سابق فوزیه، همسر اول محمدرضا و ملک فؤاد، به خاک سپرده شده است.<ref>{{پک/بن|109|ک=خبرگزاری فارس|ف=الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یک‌جا در دل خود دارد}}</ref> پیکر محمدرضا پهلوی دقیقاً در همان نقطه‌ای به خاک سپرده شد که پیکر پدرش پیش‌تر به امانت گذاشته شده بود.
پیکر محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی در قاهره به خاک سپرده شد. آرامگاه او در سمت چپ ورودی اصلی این مسجد قرار دارد. این مسجد از اهمیت نمادین بالایی برخوردار است، چرا که محل دفن خاندان سلطنتی پیشین مصر (خاندان محمدعلی) نیز بوده است. پیش‌از این، پیکر رضاشاه، بنیان‌گذار دودمان پهلوی نیز از سال ۱۳۲۳ش تا ۱۳۲۹ش، به‌طور موقت در همین مسجد نگهداری می‌شد. به این ترتیب، واپسین پادشاه ایران در جوار پادشاهان پیشین مصر، ازجمله ملک فاروق، شوهر سابق فوزیه، همسر اول محمدرضا و ملک فؤاد، به خاک سپرده شده است.<ref>{{پک/بن|109|ک=خبرگزاری فارس|ف=الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یک‌جا در دل خود دارد}}</ref>


== وصیت و آرزوی بازگشت ==
== وصیت و آرزوی بازگشت ==
براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیت‌نامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما به‌دلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و خاکسپاری او در مسجد الرفاعی قاهره به‌صورت امانت انجام شد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز درباره خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>
براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیت‌نامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما به‌دلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و خاکسپاری او در مسجد الرفاعی قاهره به‌صورت امانت انجام شد.<ref>{{پک/بن|100|ک=وب‌سایت رویداد 24|ف=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ}}</ref>


== هم‌زمانی با بحران گروگان‌گیری ==
== هم‌زمانی با بحران گروگان‌گیری ==
در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیش‌تر استرداد او و دارایی‌هایش را به عنوان یکی از موضوعات مرتبط با این پرونده مطرح کرده بود. با مرگ او، این مانع از سر راه مذاکرات برداشته شد و مذاکرات بعدی سرانجام به آزادی گروگان‌ها در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۵۹ش انجامید.<ref>{{پک/بن|108|ک=وب‌سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی|ف=علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان‌ ماه 1358}}</ref>  
در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیش‌تر استرداد او و دارایی‌هایش را به عنوان یکی از موضوعات مرتبط با این پرونده مطرح کرده بود. با مرگ او، این مانع از سر راه مذاکرات برداشته شد و مذاکرات بعدی سرانجام به آزادی گروگان‌ها در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۵۹ش انجامید.<ref>{{پک/بن|108|ک=وب‌سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی|ف=علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358}}</ref>


== پانویس ==
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
== منابع ==
== منابع ==
 
* {{یادکرد وب|عنوان=الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یک‌جا در دل خود دارد|نشانی=https://farsnews.ir/Egypt_2025/1760968431398752590/الرفاعی-تنها-مسجدی-که-صلیب-و-آیات-قرآن-را-یک-جا-در-دل-خود-دارد|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=109|وبگاه=خبرگزاری فارس}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://aftabnews.ir/fa/news/384453/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C|تاریخ=5 مرداد 1395|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=101|وبگاه=وب‌سایت آفتاب‌نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://faradeed.ir/بخش-تاریخ-43/22632-تصاویر-مراسم-تشییع-محمدرضا-په|تاریخ=4 مرداد 1400|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=102|وبگاه=وب‌سایت فرادید}}
 
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://aftabnews.ir/fa/news/384453/تصاویر-نایاب-از-مراسم-تشییع-محمدرضا-پهلوی|تاریخ=5 مرداد 1395|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=101|وبگاه=وب‌سایت آفتاب‌نیوز}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://faradeed.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-43/22632-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%DB%8C%D8%B9-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%BE%D9%87|تاریخ=4 مرداد 1400|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=102|وبگاه=وب‌سایت فرادید}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه|نشانی=https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع|تاریخ=5 مرداد 1395|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=107|وبگاه=وب‌سایت صدای میانه}}
* {{یادکرد وب|عنوان=همه چیز درباره خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ|نشانی=https://www.rouydad24.ir/fa/news/377899/%D9%87%D9%85%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B2-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D8%AD%D9%85%D8%AF%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D9%87%7C-%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%AA%D8%AF%D9%81%DB%8C%D9%86-%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE|تاریخ=7 مرداد 1403|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=100|وبگاه=وب‌سایت رویداد 24}}
* {{یادکرد وب|عنوان=شاه بعد از فرار به کجاها رفت|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/561940/شاه-بعد-از-فرار-به-کجاها-رفت|تاریخ=29 دی 1394|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=103|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=شاه بعد از فرار به کجاها رفت|نشانی=https://www.tabnak.ir/fa/news/561940/%D8%B4%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA|تاریخ=29 دی 1394|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=103|وبگاه=وب‌سایت تابناک}}
* {{یادکرد وب|عنوان=علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358|نشانی=https://historydocuments.ir/?page=post&id=3728|تاریخ=13 آبان 1404|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=108|وبگاه=وب‌سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://www.beytoote.com/pictures/historicalimagery/jnews9362.html|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=104|وبگاه=وب‌سایت بیتوته}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مراسم تشییع محمدرضا پهلوی|نشانی=https://www.beytoote.com/pictures/historicalimagery/jnews9362.html|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=104|وبگاه=وب‌سایت بیتوته}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مرگ شاه|نشانی=https://psri.ir/?id=itxiatvp|تاریخ=5 مرداد 1396|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=105|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=مرگ شاه|نشانی=https://psri.ir/?id=itxiatvp|تاریخ=5 مرداد 1396|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=105|وبگاه=وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت|نشانی=https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/130236|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=106|وبگاه=وب‌سایت دائرۀالمعارف بزرگ اسلامی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ|نشانی=https://www.rouydad24.ir/fa/news/377899/همه-چیز-درباره-خاکسپاری-محمدرضاشاه-پهلوی-در-قاهره%7C-سالروز-تدفین-یک-شکست‌خورده-تاریخ|تاریخ=7 مرداد 1403|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=100|وبگاه=وب‌سایت رویداد 24}}
* {{یادکرد وب|عنوان=تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه|نشانی=https://bokroom.ir/news/31729/کتاب-شناسی-امام-رضا-ع|تاریخ=5 مرداد 1395|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=107|وبگاه=وب‌سایت صدای میانه}}
* {{یادکرد وب|عنوان=5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت|نشانی=https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/130236|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=106|وبگاه=وب‌سایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان‌ ماه 1358|نشانی=https://historydocuments.ir/?page=post&id=3728|تاریخ=13 آبان 1404|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=108|وبگاه=وب‌سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی}}
* {{یادکرد وب|عنوان=الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یک‌جا در دل خود دارد|نشانی=https://farsnews.ir/Egypt_2025/1760968431398752590/%D8%A7%D9%84%D8%B1%D9%81%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%B5%D9%84%DB%8C%D8%A8-%D9%88-%D8%A2%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%DB%8C%DA%A9-%D8%AC%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%84-%D8%AE%D9%88%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF|تاریخ=۲ خرداد ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=9 تیر 1405|شناسه=109|وبگاه=خبرگزاری فارس}}

نسخهٔ ۹ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۴۲

تشییع جنازه محمدرضا پهلوی.

محمدرضا پهلوی، واپسین شاه ایران، در ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در قاهره درگذشت. پیکر او با تشریفات نظامی و بر روی عرادهٔ توپ از بیمارستان به مسجد الرفاعی منتقل و در آنجا، در جوار آرامگاه خاندان سلطنتی مصر و درست در همان نقطه‌ای که پیکر پدرش رضاشاه پیش‌تر به‌صورت امانت دفن شده بود، به خاک سپرده شد. نماز میت را سید طالب الرفاعی، روحانی شیعهٔ عراقی، اقامه کرد. در این مراسم، انور سادات، ریچارد نیکسون و کنستانتین دوم به همراه اعضای خانوادهٔ پهلوی حضور داشتند. بر اساس وصیت شاه، پیکر او باید به ایران بازمی‌گشت، اما به دلیل شرایط سیاسی میسر نشد. درگذشت او هم‌زمان با بحران گروگان‌گیری در تهران بود و پس از آن، این مانع از مذاکرات آزادی گروگان‌ها برداشته شد.

تبعید و درگذشت

محمدرضا پهلوی (زادهٔ ۴ آبان ۱۲۹۸ش – درگذشتهٔ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش)، واپسین پادشاه ایران از دودمان پهلوی، در تاریخ ۲۶ دی‌ماه ۱۳۵۷ش، هم‌زمان با اوج‌گیری انقلاب اسلامی، ایران را ترک کرد.[۱] در ماه‌های پس‌از آن، بسیاری از کشورها از پذیرفتن وی خودداری کردند. در همین دوره، بیماری سرطان او رو به وخامت گذاشت. او برخلاف تمایل مقامات آمریکایی، برای ادامهٔ درمان به مرکز سرطان مموریال اسلون-کترینگ در ایالات متحده رفت. با وقوع حادثهٔ گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران، هیچ کشوری تمایل به پذیرش او نشان نداد. روزنامهٔ نیویورک تایمز در آن زمان، او را به «هلندی سرگردان» تشبیه کرد که به‌دنبال بندری برای پهلو گرفتن می‌گردد.[۲]

پس‌از ترک بیمارستان، محمدرضا پهلوی به‌ترتیب به مرکز پزشکی ویلفورد هال در پایگاه نیروی هوایی لاکلند در تگزاس، سپس پاناما، مکزیک و در نهایت به مصر رفت. کشورهای انگلیس، سوئیس، اردن و فرانسه نیز از پذیرش وی خودداری کردند.[۳] انور سادات، رئیس‌جمهور وقت مصر، تنها رهبر کشوری بود که با پذیرش او موافقت کرد. بااین‌حال، اقامت او در مصر کوتاه‌مدت بود و وی در سن ۶۱ سالگی[۴] در تاریخ ۵ مرداد ۱۳۵۹ش در بیمارستان معادی قاهره درگذشت. علت مرگ او بیماری لنفوم (نوعی سرطان خون) گزارش شده است.[۵]

انتقال پیکر و مراسم تشییع

پس‌از درگذشت، پیکر محمدرضا پهلوی به کاخ عابدین در قاهره منتقل شد؛ همان کاخی که ۵۲ سال پیش‌تر، مراسم ازدواجش با فوزیه، اولین همسرش، در آن برگزار شده بود.[۶] دولت مصر به فرمان انور سادات، برگزاری یک مراسم تشییع جنازهٔ دولتی با تشریفات کامل نظامی را برای پیکر وی اعلام کرد.[۷] این مراسم در تاریخ ۷ مرداد ۱۳۵۹ش برگزار شد.[۸]

اردشیر زاهدی، که زمانی وزیر امور خارجه و سفیر ایران در آمریکا و نیز داماد سابق شاه بود، در خاطرات خود به‌عنوان شاهد عینی، جزئیات این مراسم را این‌گونه روایت کرده است: «پرزیدنت انور سادات حق دوستی و برادری را کاملاً به‌جا آورد. جسد شاه را در تابوتی که روی یک عراده توپ قرار داده شده بود و با اسب کشیده می‌شد، در یک فاصله پنج کیلومتری از بیمارستان قاهره تا مسجد الرفاعی حمل کردند. تابوت شاه مخلوع در پرچم سه‌رنگ ایران پوشانده شده و مدال‌ها و نشان‌های شاه روی آن قرار داشتند.»[۹]

براساس گزارش‌های خبری، تابوت با پرچم شیر و خورشید ایران پوشانده شد و بر روی یک عراده توپ که توسط شش اسب کشیده می‌شد، حمل می‌شد. نماز میت بر پیکر محمدرضا پهلوی توسط سید طالب الرفاعی، یک روحانی شیعهٔ عراقی و از نزدیکان آیت‌الله سید محمدباقر صدر، اقامه شد. بنا به نقل قولی از خود او، این درخواست به‌طور مستقیم از طرف انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، به وی ابلاغ شده بود. وی همچنین در برابر انتقاداتی که به وی وارد شده بود بیان کرد که آیت‌الله خمینی فتوا دارند که نمازخواندن بر پیکر مسلمان، ولو گناهکار باشد، اشکال ندارد.[۱۰]

حاضران در مراسم

در این مراسم، افزون‌بر اعضای خانوادهٔ پهلوی ازجمله فرح پهلوی، چند شخصیت بین‌المللی نیز حضور داشتند که عبارتند از: انور سادات، رئیس‌جمهور مصر، ریچارد نیکسون، رئیس‌جمهور پیشین ایالات متحده آمریکا، کنستانتین دوم، پادشاه پیشین یونان. منابع تاریخی همچنین از حضور دیپلمات‌هایی از کشورهای بریتانیا، فرانسه، چین، استرالیا، مراکش و اسرائیل در این مراسم خبر داده‌اند.[۱۱] برگزاری این مراسم در قاهره به تیرگی روابط ایران و مصر و نام‌گذاری خیابانی در تهران به نام خالد اسلامبولی، قاتل انور سادات، انجامید.[۱۲]

محل خاکسپاری و اهمیت آن

پیکر محمدرضا پهلوی در مسجد الرفاعی در قاهره به خاک سپرده شد. آرامگاه او در سمت چپ ورودی اصلی این مسجد قرار دارد. این مسجد از اهمیت نمادین بالایی برخوردار است، چرا که محل دفن خاندان سلطنتی پیشین مصر (خاندان محمدعلی) نیز بوده است. پیش‌از این، پیکر رضاشاه، بنیان‌گذار دودمان پهلوی نیز از سال ۱۳۲۳ش تا ۱۳۲۹ش، به‌طور موقت در همین مسجد نگهداری می‌شد. به این ترتیب، واپسین پادشاه ایران در جوار پادشاهان پیشین مصر، ازجمله ملک فاروق، شوهر سابق فوزیه، همسر اول محمدرضا و ملک فؤاد، به خاک سپرده شده است.[۱۳]

وصیت و آرزوی بازگشت

براساس برخی منابع، محمدرضا پهلوی در وصیت‌نامهٔ خود خواسته بود تا پیکرش در خاک ایران دفن شود، اما به‌دلیل شرایط سیاسی ایران، این امر ممکن نشد و خاکسپاری او در مسجد الرفاعی قاهره به‌صورت امانت انجام شد.[۱۴]

هم‌زمانی با بحران گروگان‌گیری

در زمان درگذشت محمدرضا پهلوی، بحران گروگان‌گیری در سفارت ایالات متحده در تهران که از آبان ۱۳۵۸ش آغاز شده بود، همچنان ادامه داشت. دولت ایران پیش‌تر استرداد او و دارایی‌هایش را به عنوان یکی از موضوعات مرتبط با این پرونده مطرح کرده بود. با مرگ او، این مانع از سر راه مذاکرات برداشته شد و مذاکرات بعدی سرانجام به آزادی گروگان‌ها در تاریخ ۳۰ دی ۱۳۵۹ش انجامید.[۱۵]

پانویس

  1. ↑ «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت آفتاب‌نیوز.
  2. ↑ «تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت فرادید.
  3. ↑ «شاه بعد از فرار به کجاها رفت»، وب‌سایت تابناک.
  4. ↑ «قاب متحرک، دیده نشده از تشییع جنازه محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت فرارو.
  5. ↑ «مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت بیتوته.
  6. ↑ «تصاویر، مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت فرادید.
  7. ↑ «مرگ شاه»، وب‌سایت مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  8. ↑ «5 مرداد محمد رضا پهلوی درگذشت»، وب‌سایت دائرهٔ المعارف بزرگ اسلامی.
  9. ↑ «تصاویر نایاب از مراسم تشییع محمدرضا پهلوی»، وب‌سایت آفتاب‌نیوز.
  10. ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ»، وب‌سایت رویداد 24.
  11. ↑ «تصاویر دیده نشده از مراسم تشییع محمدرضا شاه، روایاتی از زندگی خصوصی شاه»، وب‌سایت صدای میانه.
  12. ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ»، وب‌سایت رویداد 24.
  13. ↑ «الرفاعی؛ تنها مسجدی که صلیب و آیات قرآن را یک‌جا در دل خود دارد»، خبرگزاری فارس.
  14. ↑ «همه چیز دربارهٔ خاکسپاری محمدرضاشاه پهلوی در قاهره، سالروز تدفین یک شکست‌خورده تاریخ»، وب‌سایت رویداد 24.
  15. ↑ «علل و پیامدهای تسخیر سفارت آمریکا در آبان ماه 1358»، وب‌سایت مرکز بررسی اسناد تاریخی.

منابع

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=تشییع_جنازه_محمدرضا_پهلوی&oldid=57495»