بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بداء بر وزن سماء، مصدر مادهٔ بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، بداء به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند بر اساس برخی حوادث و تحت شرایط و عوامل ویژه است که با مفهوم قرآنی «لوح محو و اثبات» بر اساس آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین میشود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> این تعریف، بداء را به ارادهٔ الهی و نیز زمینههای وقوعیِ آن پیوند میزند و از تعاریف ناقصی که صرفاً به ظهور امر متفاوت از پیشبینی بسنده میکنند، متمایز است.<ref>{{پک|دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف=«بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> بداء در ظهور امام مهدی عبارت است از امکان تغییر در زمان ظهور یا نشانههای غیرقطعی آن، مشروط بر اینکه این تغییرات در چارچوب قضای مشروط الهی و با حفظ حتمیت اصل ظهور و نشانههای حتمی رقم بخورد. | بداء بر وزن سماء، مصدر مادهٔ بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابن منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، بداء به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند بر اساس برخی حوادث و تحت شرایط و عوامل ویژه است که با مفهوم قرآنی «لوح محو و اثبات» بر اساس آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین میشود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> این تعریف، بداء را به ارادهٔ الهی و نیز زمینههای وقوعیِ آن پیوند میزند و از تعاریف ناقصی که صرفاً به ظهور امر متفاوت از پیشبینی بسنده میکنند، متمایز است.<ref>{{پک|دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف=«بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> بداء در ظهور امام مهدی عبارت است از امکان تغییر در زمان ظهور یا نشانههای غیرقطعی آن، مشروط بر اینکه این تغییرات در چارچوب قضای مشروط الهی و با حفظ حتمیت اصل ظهور و نشانههای حتمی رقم بخورد.<ref>{{پک|واعظی و رضایی و فقیهزاده|۱۴۰۲|ک=فلسفه و کلام اسلامی|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس|ص=۸۲}}</ref> جوهر مشترک بداء مانند امر بین الأمرین، مشیت جدید الهی و تغییرپذیری قضای غیرحتمی در زمان ظهور امام مهدی نیز جاری است، اما دامنهاش به زمان مشروط و نشانههای غیرقطعی محدود میشود. این جوهر در سه حوزهٔ کاربست متفاوت دارد: | ||
# بداء در اصل ظهور؛ که ظهور هرگز رخ ندهد. | # بداء در اصل ظهور؛ که ظهور هرگز رخ ندهد. | ||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
# بداء در نشانههای ظهور؛ که برخی نشانهها رخ ندهند و در نشانههای غیرقطعی قابلپذیرش است.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۸۹}}</ref> | # بداء در نشانههای ظهور؛ که برخی نشانهها رخ ندهند و در نشانههای غیرقطعی قابلپذیرش است.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۸۹}}</ref> | ||
بر اساس منابع کلامی، بداء در اصل ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد و صرفاً در زمان ظهور بهمعنای تغییر زمان مشروط و نشانههای غیرقطعی مطرح است. | بر اساس منابع کلامی، بداء در اصل ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد و صرفاً در زمان ظهور بهمعنای تغییر زمان مشروط و نشانههای غیرقطعی مطرح است.<ref>{{پک|یوسفی و عبداللهی|۱۴۰۲|ک=تحقیقات قرآنی و حدیثی|ف=تحلیل تطبیقی بداء|ص=۵۰-۵۲}}</ref><ref>{{پک|خدادادی، رضایی چراتی، قراباغی و محمدپور|۱۴۰۲|ک=پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه|ف=تحلیل ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فریقین|ص=۳۳۲}}</ref> | ||
== بستر تاریخی و اجتماعی == | == بستر تاریخی و اجتماعی == | ||
پرسش از امکان بداء در ظهور امام مهدی، ریشه در تحولات تاریخی و اجتماعی دوران غیبت دارد. در سدههای نخستین غیبت کبری، با طولانیشدن دورهٔ انتظار و ناکامی برخی پیشبینیهای زمانی دربارهٔ ظهور، بحث از | پرسش از امکان بداء در ظهور امام مهدی، ریشه در تحولات تاریخی و اجتماعی دوران غیبت دارد. در سدههای نخستین غیبت کبری، با طولانیشدن دورهٔ انتظار و ناکامی برخی پیشبینیهای زمانی دربارهٔ ظهور، بحث از «تغییرپذیری زمان ظهور» در میان محدثان و متکلمان امامیه مجال طرح یافت.[۱۰] این بحث در ادوار بعد، با شکلگیری نظامهای اعتقادی منسجمتر، به تدریج به تفکیک نشانههای حتمی از غیرحتمی انجامید و بداء بهعنوان یکی از راههای تبیین فلسفهٔ تأخیر ظهور، در گفتمان کلامی شیعه تثبیت شد.[۱۱] | ||
== بداء در اصل ظهور<ref group="دیدگاه">از عنوان مدخل پیداست که عدم بدا در اصل ظهور مسلم انگاشته شده است. بنابراین بنابراین با افزودن تعبیر وقوع نشدن بدا در اصل ظهور در تعریف اول دیگر این عنوان و مطالب ذیل آن ضرورت ندارد</ref> == | == بداء در اصل ظهور<ref group="دیدگاه">از عنوان مدخل پیداست که عدم بدا در اصل ظهور مسلم انگاشته شده است. بنابراین بنابراین با افزودن تعبیر وقوع نشدن بدا در اصل ظهور در تعریف اول دیگر این عنوان و مطالب ذیل آن ضرورت ندارد</ref> == | ||
