زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تجلی فرمان الهی در تغییر سرنوشت مقدر آن دوران براساس مشیت، حکمت و علم ازلی خداوند. | '''{{درشت|بَدا در ظهور امام مهدی؛}}''' تجلی فرمان الهی در تغییر سرنوشت مقدر آن دوران براساس مشیت، حکمت و علم ازلی خداوند. | ||
بَدا در بحث ظهور امام مهدی از مباحث کلامی مرتبط با نشانههای ظهور است که نسبت آن با حتمیت یا غیرحتمیبودن رویدادهای آخرالزمانی، در منابع امامیه مورد بررسی قرار گرفته است. با توجه به گسترهٔ مفهومی بدا در کلام امامیه و تأکید روایات بر حتمیت نشانههای پنجگانه، بدا در اصل ظهور، زمان ظهور و نشانههای حتمی راه ندارد و فقط در امور غیرحتمی و ویژگیهای فرعی نشانهها مانند زمان دقیق یا مکان وقوع قابلپذیرش است. از منظر معرفتی، نسبت بدا با علم ازلی و مشیت الهی، بهعنوان یکی از ابعاد تدبیر خداوند قابل بررسی است؛ همچنین پرسش از سازگاری آن با آموزههای مهدویت، مستلزم تفکیک نشانههای حتمی از غیرحتمی است. | |||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
بدا بر وزن سماء، مصدر مادهٔ بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابنمنظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، بدا به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی | واژهٔ بدا بر وزن سماء، مصدر مادهٔ بدو و به معنای آشکار شدن است.<ref>{{پک|ابنمنظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، بدا به معنای تغییر مقدّرات در قضای مشروط الهی از سوی خداوند، براساس برخی حوادث و تحتشرایط و عوامل ویژه است. این مفهوم با مفهوم قرآنی لوح محو و اثبات، براساس آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین میشود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> این تعریف با پیوند دادن بدا به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، از رویکردهای کاهشگرایانهای که آن را صرفاً به رخدادِ خلافِ پیشبینی تعریف میکنند، فاصله میگیرد.<ref>{{پک|دایرةالمعارف بزرگ اسلامی|۱۳۸۱|ک=|ص=۵۰۳|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|مولایینیا|۱۳۹۹|ک=پژوهشنامه مذاهب اسلامی|ف=«بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> | ||
# بدا در اصل | بدا در ظهور امام مهدی عبارت است از امکان تغییر در زمان ظهور یا نشانههای غیرقطعی آن، مشروط بر اینکه این تغییرات در چارچوب قضای مشروط الهی و با حفظ حتمیت اصل ظهور و نشانههای حتمی اتفاق بیفتد.<ref>{{پک|واعظی و رضایی و فقیهزاده|۱۴۰۲|ک=فلسفه و کلام اسلامی|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس|ص=۸۲}}</ref> | ||
# بدا در زمان | |||
# بدا در نشانههای | جوهر مشترک بدا مانند امر بین الأمرین،<ref>{{پک|طالعی|۱۳۹۵|ک=مطالعات قرآن و حدیث سفینه|ف=تعلیقات علی بن محمد عاملی بر احادیث ابواب عدل|ص=۱۶۵}}</ref> مشیت جدید الهی و تغییرپذیری قضای غیرحتمی، در زمان ظهور امام مهدی نیز جاری است، اما دامنهٔ آن به زمان مشروط و نشانههای غیرقطعی محدود میشود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحارالانوار|ص=۱۹۲-۱۸۸|ج=۵۲}}</ref> این جوهر در سه حوزهٔ کاربست متفاوت دارد: | ||
بدا در ظهور امام مهدی عبارت است از امکان تغییر در زمان ظهور یا نشانههای غیرقطعی آن، مشروط بر اینکه این تغییرات در چارچوب قضای مشروط الهی و با حفظ حتمیت اصل ظهور و نشانههای حتمی اتفاق بیفتد. جوهر مشترک بدا مانند امر بین الأمرین، مشیت جدید الهی و تغییرپذیری قضای غیرحتمی در زمان ظهور امام مهدی نیز جاری است، اما دامنهاش به زمان مشروط و نشانههای غیرقطعی محدود میشود. این جوهر در سه حوزهٔ کاربست متفاوت دارد: | |||
# بدا در اصل ظهور: که ظهور هرگز رخ ندهد. | |||
# بدا در زمان ظهور: که زمان قطعی ظهور تغییر کند. | |||
# بدا در نشانههای ظهور: که برخی نشانهها رخ ندهند که فقط در نشانههای غیرقطعی قابلپذیرش است.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۸۹}}</ref> | |||
== بستر تاریخی و اجتماعی == | == بستر تاریخی و اجتماعی == | ||
در سدههای نخستین غیبت کبری، با طولانیشدن دورهٔ انتظار و ناکامی پیشبینیهای زمانی، بحث از تغییرپذیری زمان ظهور در میان محدثان و متکلمان امامیه مجال طرح یافت؛<ref>{{پک|نعمانی|۱۴۲۲|ک=الغیبة|ص=۱۷۳|ج=}}</ref> در روایات، تعیینکنندگان وقت ظهور، دروغگو خوانده شدهاند.<ref>{{پک|هاشمی|۱۳۹۸|ک=مشرق موعود|ف=بررسی امکان تعیین وقت ظهور|ص=۵۳}}</ref><ref>{{پک|ولیزاده|۱۳۹۱|ک=انتظار موعود|ف=کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور|ص=۸۵-۸۶}}</ref> این آموزه در ادوار بعد، به تفکیک نشانههای حتمی از غیرحتمی انجامید.<ref>{{پک|مفید|۱۴۱۳|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref> | در سدههای نخستین غیبت کبری، با طولانیشدن دورهٔ انتظار و ناکامی پیشبینیهای زمانی، بحث از تغییرپذیری زمان ظهور در میان محدثان و متکلمان امامیه مجال طرح یافت؛<ref>{{پک|نعمانی|۱۴۲۲|ک=الغیبة|ص=۱۷۳|ج=}}</ref> در روایات، تعیینکنندگان وقت ظهور، دروغگو خوانده شدهاند.<ref>{{پک|هاشمی|۱۳۹۸|ک=مشرق موعود|ف=بررسی امکان تعیین وقت ظهور|ص=۵۳}}</ref><ref>{{پک|ولیزاده|۱۳۹۱|ک=انتظار موعود|ف=کنکاشی در زمینه تعیین احتمالی زمان ظهور|ص=۸۵-۸۶}}</ref> این آموزه در ادوار بعد، به تفکیک نشانههای حتمی از غیرحتمی انجامید.<ref>{{پک|مفید|۱۴۱۳|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref> محمدباقر مجلسی اختلاف روایات دربارهٔ مدت حکومت سفیانی را به بدا یا تقیه تفسیر کرده که نشان از کاربست این مفهوم در حل معضلات روایی دارد.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحارالانوار|ص=۲۵۱|ج=۵۲}}</ref> بدا بهتدریج بهعنوان یکی از راههای تبیین فلسفهٔ تأخیر ظهور، در گفتمان کلامی شیعه تثبیت شد.<ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۲}}</ref> | ||
== بدا در اصل ظهور == | == بدا در اصل ظهور == | ||
| خط ۱۷: | خط ۲۳: | ||
== بدا در زمان ظهور == | == بدا در زمان ظهور == | ||
در باب بدا، دو دیدگاه کلامی مطرح است: | در باب بدا، دو دیدگاه کلامی مطرح است: دیدگاه نخست بدا را مشروط به رفتار و کنشهای انسانی میداند و دیدگاه دوم بدا را امری مطلق و در انحصار مشیت الهی میشمارد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۹۷–۹۸}}</ref> کاربست این دو دیدگاه در بحث زمان ظهور امام مهدی چنین بازتاب یافته است: بر پایهٔ دیدگاه دوم، انتساب مفهوم بدا به زمان ظهور از منظر منطق کلامی فاقد جایگاه است؛ زیرا هیچ زمان معیّنی، تعیین نشده تا دستخوش تغییر شود.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۱۰۸}}</ref> در مقابل، پیروان دیدگاه نخست معتقدند که زمان مشروط ظهور میتواند متأثر از میزان آمادگی جامعه باشد.<ref>{{پک|صمدی|۱۳۸۶|ک=مشرق موعود|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور|ص=۵۸–۵۹}}</ref><ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۳|ک=بحارالانوار|ص=۱۳۲|ج=۵۲}}</ref> | ||
در این نگاه، بدا | در این نگاه، بدا افزونبر جنبهٔ کلامی، دارای کارکردهای فردی و اجتماعی نیز هست.<ref>{{پک|ترجمان|۱۴۰۳|ک=مطالعات فرهنگی قرآن|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن|ص=۳۳۳}}</ref><ref>{{پک|صمدی|۱۳۸۶|ک=مشرق موعود|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور|ص=۶۱–۶۲}}</ref> نقش کاربردی عقیدتی آموزهٔ بدا، بر سه مؤلّفه متمرکز است: | ||
در این رویکرد که بدا را مشروط به رفتار انسان میداند، آن دسته از رفتارهای انتظاری که با بدا پیوند میخورند، بازتعریف میشوند؛ بهاین معنا که انتظار، نه بهعنوان یک کنش منفعلانه، بلکه در پیوند با اصلاح فردی، تربیت اخلاقی و مشارکت اجتماعی معنا مییابد.<ref>{{پک|آزادمنش|۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵|ک=سیویلیکا|ف=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)}}</ref> از این منظر، تحقق ظهور فرآیندی همسو با سنتهای الهی است که متوقف بر آمادهسازی همهجانبه جامعه بوده و هر اندازه زمینههای فردی همچون معرفتشناسی و خودسازی و زمینههای اجتماعی مانند همدلی و وفاداری به آرمانها فراهمتر باشد،<ref>{{پک/بن|بداء۲|ک=امام مهدی (علیه السلام) کیست؟|ف=مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟}}</ref> امکان تسریع در فرج در چارچوب زمان مشروط بیشتر خواهد بود.<ref>{{پک|صمدی|۱۳۸۶|ک=مشرق موعود|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور|ص=۶۰}}</ref> در همین راستا، دعا برای تعجیل در فرج<ref>{{پک|صدوق|۱۴۰۵|ک=کمالالدین و تمامالنعمة|ص=۴۸۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۱|ک=الغیبة|ص=۲۹۲–۲۹۳، ح۲۴۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|موسویاصفهانی|۱۳۶۳|ک=مکیالالمکارم فی فوائد الدعاء للقائم،|ص=۴۹۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۴|ک=بیتوته|ف=آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان (عج)}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۵|ک=ایسنا|ف=استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست}}</ref> فراتر از یک عمل فردی، بهعنوان یک وظیفه و استغاثه جمعی شناخته میشود<ref>{{پک/بن|بداء۳|ک=قم نیوز|ف=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین}}</ref> که | # فاعل مایشاء بودن مستمر خدا در عالم هستی؛ | ||
# راهنیافتن تغییر در علم الهی؛ | |||
# شناخت تنوع قضا و قدر الهی. | |||
همراه با نقش کاربردی باور به این آموزه در عملکرد انسان که در باور به حاکمنبودن جبر در عالم هستی و نقش چشمگیر عقاید و رفتار انسان در تغییر قضا و قدر الهی ریشه دارد، بدا را به عرصهٔ اجتماع پیوند میزند. بهگونهای که تصحیح عقاید، طیّ طریق هدایت و انجامدادن اعمال صالح را در تغییر مقدرات الهی خویش مؤثر میبیند؛ بیشترین انگیزه را در خودسازی برای ترک عقاید باطل و اعمال ناپسند در انسان ایجاد میکند و موجب نقشآفرینی وی در امور دنیوی و اخروی میشود.<ref>{{پک|باقری و علیآبادی|۱۳۹۹|ک=شیعهپژوهی|ف=لوازم اعتقادی و کارکردهای عملی باور به بداء بر پایه آیات و روایات اهلبیت(ع)|ص=۳۶-۳۷}}</ref> برای مثال، گناه سبب میشود که ظهور مدام به تأخیر بیفتد یا یاری نکردن ولی و امام و مهیا نشدن مردم برای همراهی با امام، زمینههای ظهور را به تعویق اندازد.<ref>{{پک|داستانپور|۱۳ خرداد۱۳۹۴|ک=خبرگزاری رسا|ف=گناهان شیعیان عامل طولانی شدن غیبت است/ به وجود آمدن بداء سبب تأخیر در ظهور امام زمان}}</ref> همچنین میتواند بهعنوان سازوکاری پویا برای ایجاد امید، نشاط اجتماعی و انگیزش مؤمنان جهت فراهمسازی زمینههای ظهور عمل کند.<ref>{{پک|ترجمان|۱۴۰۳|ک=مطالعات فرهنگی قرآن|ف=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن|ص=۳۳۳–۳۳۷}}</ref> | |||
در این رویکرد که بدا را مشروط به رفتار انسان میداند، آن دسته از رفتارهای انتظاری که با بدا پیوند میخورند، بازتعریف میشوند؛ بهاین معنا که انتظار، نه بهعنوان یک کنش منفعلانه، بلکه در پیوند با اصلاح فردی، تربیت اخلاقی و مشارکت اجتماعی معنا مییابد.<ref>{{پک|آزادمنش|۱۹ اردیبهشت ۱۴۰۵|ک=سیویلیکا|ف=نقش انتظار در آمادگی برای ظهور امام زمان (عج)}}</ref> از این منظر، تحقق ظهور فرآیندی همسو با سنتهای الهی است که متوقف بر آمادهسازی همهجانبه جامعه بوده و هر اندازه زمینههای فردی همچون معرفتشناسی و خودسازی و زمینههای اجتماعی مانند همدلی و وفاداری به آرمانها فراهمتر باشد،<ref>{{پک/بن|بداء۲|ک=امام مهدی (علیه السلام) کیست؟|ف=مهمترین عوامل در زمینهسازی ظهور و برطرف کردن موانع آن کدامند؟}}</ref> امکان تسریع در فرج در چارچوب زمان مشروط بیشتر خواهد بود.<ref>{{پک|صمدی|۱۳۸۶|ک=مشرق موعود|ف=نقش مردم در تعجیل ظهور|ص=۶۰}}</ref> در همین راستا، دعا برای تعجیل در فرج<ref>{{پک|صدوق|۱۴۰۵|ک=کمالالدین و تمامالنعمة|ص=۴۸۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|طوسی|۱۴۱۱|ک=الغیبة|ص=۲۹۲–۲۹۳، ح۲۴۷|ج=}}</ref><ref>{{پک|موسویاصفهانی|۱۳۶۳|ک=مکیالالمکارم فی فوائد الدعاء للقائم،|ص=۴۹۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۴|ک=بیتوته|ف=آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان (عج)}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۵|ک=ایسنا|ف=استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست}}</ref> فراتر از یک عمل فردی، بهعنوان یک وظیفه و استغاثه جمعی شناخته میشود<ref>{{پک/بن|بداء۳|ک=قم نیوز|ف=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان (عج) در روز اربعین}}</ref> که علاوهبر آثار تربیتی و معنوی،<ref>{{پک|فراهانی|۵ آذر ۱۴۰۴|ک=توکا مگ|ف=چرا امام زمان (عج) غایب شد؟}}</ref> از آن جهت با بدا پیوند میخورد که میتواند در زمان مشروط ظهور یا نشانههای غیرقطعی آن تأثیر گذارده و زمینههای تحقق ظهور را در زمانی نزدیکتر فراهم آورد؛ هرچند که خود اصل تحقق ظهور، از وعدههای قطعی الهی است و بدا در آن راه ندارد.<ref>{{پک|الهینژاد|۱۳۹۶|ک=پژوهشهای مهدوی|ف=بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیلبخشی ظهور|ص=۵-۸ و ۱۱}}</ref> | |||
== بدا در نشانههای ظهور == | == بدا در نشانههای ظهور == | ||
در منابع روایی، نشانههای ظهور به دو دستهٔ حتمی و غیرحتمی تقسیم شدهاند.<ref>{{پک|مفید|۱۴۱۳|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref> در بداپذیری نشانههای | در منابع روایی، نشانههای ظهور به دو دستهٔ حتمی و غیرحتمی تقسیم شدهاند.<ref>{{پک|مفید|۱۴۱۳|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref> در بداپذیری نشانههای غیرحتمی، میان دانشمندان اختلافی نیست، اما دربارهٔ امکان بدا در نشانههای حتمی مانند خروج سفیانی و صیحه آسمانی<ref>{{پک|زهادت|۱۳۹۶|ک=معارف و عقاید ۵|ص=۲۶۲|ج=۲}}</ref> دو نگاه اصلی وجود دارد:<ref>{{پک|خالد|۱۴۰۲|ک=مطالعات حدیثپژوهی|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۱|ک=پایگاه اطلاعرسانی حوزه|ف=آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> | ||
گروه نخست بر تغییرناپذیری نشانههای حتمی تأکید دارند و آنها را وقایعی اجتنابناپذیر میدانند که بدا در آنها راه ندارد.<ref>{{پک|هادیزاده، توحید|۱۳۹۹|ک=مشرق موعود|ف=بداء و نشانههای حتمی ظهور|ص=۱۱۱}}</ref><ref>{{پک|طاهری دهنوی، جلالی|۱۵ بهمن ۱۴۰۲|ک=سیویلیکا|ف=تحلیل و بررسی روایات علائم حتمی ظهور و بداءپذیری در آنها}}</ref><ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۴}}</ref> | |||
گروه دوم با استناد به مبانی قرآنی بدا و فلسفهٔ دعا برای تعجیل، وقوع بدا در این نشانهها را ممکن میشمارند.<ref>{{پک|محمدی ریشهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی|ص=۴۳۲|ج=۷}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۳|ک=المیزان|ص=۳۸۱|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|صبایی، شاکر و رضوی|۱۳۹۷|ک=تحقیقات کلامی|ف=امکان پیدایشی دیگر در نشانههای حتمی ظهور|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزهٔ بداء و علم الهی|ص=۳۶}}</ref> | |||
رویکرد سومی نیز وجود دارد که میکوشد میان این دو دیدگاه جمع کند و حتمی بودن را نه به معنای تغییرناپذیری مطلق، بلکه به معنای حتمی از سوی خدا تفسیر میکند؛ در این نگاه، بدا ممکن است نه در اصل وقوع نشانه، بلکه در اوصاف زمانی یا مکانی آن رخ دهد.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۱۰۹–۱۱۳}}</ref><ref>{{پک|آیتی|۱۳۹۰|ک=تأملی در نشانههای حتمی ظهور|ص=۳۴–۴۳|ج=}}</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۳۴: | خط ۵۰: | ||
== منابع == | == منابع == | ||
{{آغاز منابع}} | {{آغاز منابع}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان | * {{یادکرد وب|عنوان=آثار و فایدههای خواندن دعای سلامتی امام زمان|نشانی=https://www.beytoote.com/religious/daru-manavi/read2-dua-faraj.html|تاریخ=|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵|شناسه=بداء۴|وبگاه=بیتوته}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بداء۱!}}|وبگاه=پایگاه اطلاعرسانی حوزه}} | * {{یادکرد وب|عنوان=آیا در نشانههای حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است|نشانی=https://noo.rs/3Jlxc|تاریخ=۲۰ دی ۱۳۹۴|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵|شناسه={{شناسه یادکرد|بداء۱!}}|وبگاه=پایگاه اطلاعرسانی حوزه}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آیتی|نام=نصرتالله|عنوان=تأمل در نشانههای حتم ظهور|سال=۱۳۹۰|مکان=قم|ناشر=آینده روشن|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=۹۷۸-۶۰۰-۵۰۷۳-۲۸-۷|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=آیتی|نام=نصرتالله|عنوان=تأمل در نشانههای حتم ظهور|سال=۱۳۹۰|مکان=قم|ناشر=آینده روشن|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=۹۷۸-۶۰۰-۵۰۷۳-۲۸-۷|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی= | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنمنظور|نام=ابوالفضل جمالالدین محمد|عنوان=لسان العرب|سال=۱۳۶۳|مکان=قم|ناشر=ادب الحوزه|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست|نشانی=https://www.isna.ir/news/1405023017736/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AD%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1|تاریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲ تیر ۱۴۰۵|شناسه=بداء۵|وبگاه=ایسنا}} | * {{یادکرد وب|عنوان=استاد دانشگاه تهران: نبرد رمضان به طور قطعی نشانه حتمی ظهور نیست|نشانی=https://www.isna.ir/news/1405023017736/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%B4%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%86%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%B7%D9%88%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B9%DB%8C-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AD%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1|تاریخ=۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵|تاریخ بازبینی=۲ تیر ۱۴۰۵|شناسه=بداء۵|وبگاه=ایسنا}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=الهینژاد|نام۱=حسین|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیلبخشی ظهور|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1258596/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D8%B9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1|ژورنال=پژوهشهای مهدوی|دوره=پنجم|شماره=بیستم|صفحات=۵-۲۲}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=الهینژاد|نام۱=حسین|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=بررسی و تحلیل نقش دعا در تعجیلبخشی ظهور|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1258596/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D8%B9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D9%84-%D8%A8%D8%AE%D8%B4%DB%8C-%D8%B8%D9%87%D9%88%D8%B1|ژورنال=پژوهشهای مهدوی|دوره=پنجم|شماره=بیستم|صفحات=۵-۲۲}} | ||
| خط ۴۴: | خط ۶۰: | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=پورسعیدی|نام۱=محمد|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879984/نسخ-و-بداء-در-ظهور-و-علایم-ظهور-منجی-عالم-و-بررسی-اتهام-فخررازی-و-توابعش-به-شیعیان|ژورنال=سخن جامعه|دوره=ششم|شماره=چهارده|صفحات=۷–۱۶}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=پورسعیدی|نام۱=محمد|تاریخ=۱۳۹۶|عنوان=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1879984/نسخ-و-بداء-در-ظهور-و-علایم-ظهور-منجی-عالم-و-بررسی-اتهام-فخررازی-و-توابعش-به-شیعیان|ژورنال=سخن جامعه|دوره=ششم|شماره=چهارده|صفحات=۷–۱۶}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ترجمان|نام۱=مکارم|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن|پیوند=https://cssq.ir/article-1-414-fa.html|ژورنال=مطالعات فرهنگی قرآن|دوره=یکم|شماره=دو|صفحات=۳۰۸–۳۴۲}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=ترجمان|نام۱=مکارم|تاریخ=۱۴۰۳|عنوان=بداء؛ پاسخ به شبهات دکتر ناصر القفاری و آثار فردی و اجتماعی اعتقاد به آن|پیوند=https://cssq.ir/article-1-414-fa.html|ژورنال=مطالعات فرهنگی قرآن|دوره=یکم|شماره=دو|صفحات=۳۰۸–۳۴۲}} | ||
* {{یادکرد وب|عنوان=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان | * {{یادکرد وب|عنوان=تاکید بر دعای جمعی برای تعجیل فرج امام زمان در روز اربعین|نشانی=https://www.qomnews.ir/fa/news/106160/تاکید-دعای-جمعی-تعجیل-فرج-امام-زمان-عج-روز-اربعین|تاریخ=۱۴ شهریور ۱۴۰۱|تاریخ بازبینی=۳۰ خرداد ۱۴۰۵|شناسه=بداء۳|وبگاه=قم نیوز}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خالد|نام۱=حسین|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/568891/تحلیل-مهدویت-ظهور-بدا-حکومت-مهدوی-در-احادیث-امام-جواد-علیه-السلام|ژورنال=مطالعات حدیثپژوهی|دوره=هشتم|شماره=پانزده|صفحات=۵۹–۸۲}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خالد|نام۱=حسین|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیهالسلام|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/568891/تحلیل-مهدویت-ظهور-بدا-حکومت-مهدوی-در-احادیث-امام-جواد-علیه-السلام|ژورنال=مطالعات حدیثپژوهی|دوره=هشتم|شماره=پانزده|صفحات=۵۹–۸۲}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خدادادی|نام۱=سعید|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=تحلیل ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فریقین|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2131301/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%82%D8%B6%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%DB%8C%D9%86|ژورنال=پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه|دوره=چهارم|شماره=هفتم|صفحات=۳۳۲-۳۵۱|نام۲=محمدعلی|نام خانوادگی۲=رضایی چراتی|نام۳=مجتبی|نام خانوادگی۳=قراباغی}} | * {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=خدادادی|نام۱=سعید|تاریخ=۱۴۰۲|عنوان=تحلیل ارتباط قضا و قدر با بداء از نگاه فریقین|پیوند=https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2131301/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D8%B7-%D9%82%D8%B6%D8%A7-%D9%88-%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D9%82%DB%8C%D9%86|ژورنال=پژوهشنامه کلام تطبیقی شیعه|دوره=چهارم|شماره=هفتم|صفحات=۳۳۲-۳۵۱|نام۲=محمدعلی|نام خانوادگی۲=رضایی چراتی|نام۳=مجتبی|نام خانوادگی۳=قراباغی}} | ||
