بدا در ظهور امام مهدی: تفاوت میان نسخه‌ها

واژهٔ بَدا به معنای آشکار شدن،<ref>{{پک|ابن‌منظور|۱۳۶۳|ک=لسان العرب|ص=۶۶|ج=۱۴}}</ref><ref>{{پک|راغب اصفهانی|۱۴۱۲|ک=المفردات|ص=۱۱۳|ج=}}</ref> در اصطلاح کلامی امامیه، به معنای تغییر در قضای مشروط الهی، براساس برخی حوادث و عوامل ویژه است. این مفهوم با اصطلاح لوح محو و اثبات در آیهٔ ۳۹ سورهٔ رعد تبیین می‌شود.<ref>{{پک|مجلسی|۱۴۰۴|ک=مرآة العقول|ص=۱۳۲|ج=۲}}</ref> این تعریف، بدا را به ارادهٔ الهی و نیز بسترهای تحقق آن، پیوند می‌دهد که امری متفاوت از رخدادِ خلافِ پیش‌بینی است.<ref>{{پک|سجادی|1399|ک=دائرةالمعارف بزرگ اسلامی|ف=بداء|ص=}}</ref><ref>{{پک|مولایی‌نیا|۱۳۹۹|ک=پژوهش‌نامه مذاهب اسلامی|ف= «بررسی مسئله «بداء» از دیدگاه فریقین در قرآن و سنّت»|ص=۵۴}}</ref> از میان سه فرض بدا در اصل [[ظهور]]، بدا در [[تعیین وقت ظهور امام مهدی|زمان ظهور]] و بدا در [[نشانه‌های ظهور امام مهدی|نشانه‌های ظهور]].<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۸۹}}</ref> بدا تنها دربارهٔ زمان ظهور و نشانه‌های غیرحتمی آن پذیرفته می‌شود و اصل ظهور و نشانه‌های حتمی آن تغییرناپذیر دانسته می‌شود.<ref>{{پک|واعظی و رضایی و فقیه‌زاده|۱۴۰۲|ک=فلسفه و کلام اسلامی|ف=جستاری تطبیقی در مفهوم بداء از منظر متکلمان مسلمان و کتاب مقدس|ص=۸۲}}</ref><ref>{{پک|طالعی|۱۳۹۵|ک=مطالعات قرآن و حدیث سفینه|ف=تعلیقات علی بن محمد عاملی بر احادیث ابواب عدل|ص=۱۶۵}}</ref>

در منابع روایی، نشانه‌های ظهور به دو دستهٔ حتمی و غیرحتمی تقسیم شده‌اند.<ref>{{پک|مفید|۱۴۱۳|ک=الارشاد|ص=۳۷۰|ج=۲}}</ref> در بداپذیری نشانه‌های غیرحتمی، میان دانشمندان اختلافی نیست، اما دربارهٔ امکان بدا در نشانه‌های حتمی مانند خروج سفیانی و صیحه آسمانی<ref>{{پک|زهادت|۱۳۹۶|ک=معارف و عقاید ۵|ص=۲۶۲|ج=۲}}</ref> دو نگاه اصلی وجود دارد:<ref>{{پک|خالد|۱۴۰۲|ک=مطالعات حدیث‌پژوهی|ف=تحلیل مهدویت (ظهور، بداء، حکومت مهدوی) در احادیث امام جواد علیه‌السلام|ص=۶۴}}</ref><ref>{{پک/بن|بداء۱|ک=پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه|ف=آیا در نشانه‌های حتمی ظهور و یمانی، امکان «تغییر»، «بداء» و «عدم وقوع» مطرح است}}</ref> گروه نخست بر تغییرناپذیری نشانه‌های حتمی تأکید دارند و آنها را وقایعی اجتناب‌ناپذیر می‌دانند که بدا در آنها راه ندارد؛<ref>{{پک|هادی‌زاده، توحید|۱۳۹۹|ک=مشرق موعود|ف=بداء و نشانه‌های حتمی ظهور|ص=۱۱۱}}</ref><ref>{{پک|طاهری دهنوی، جلالی|۱۵ بهمن ۱۴۰۲|ک=سیویلیکا|ف=تحلیل و بررسی روایات علائم حتمی ظهور و بداءپذیری در آنها}}</ref><ref>{{پک|پورسعیدی|۱۳۹۶|ک=سخن جامعه|ف=نسخ و بداء در ظهور و علایم ظهور منجی عالم و بررسی اتهام فخررازی و توابعش به شیعیان|ص=۱۴}}</ref> گروه دوم با استناد به مبانی قرآنی بدا و فلسفهٔ دعا برای تعجیل، وقوع بدا در این نشانه‌ها را ممکن می‌شمارند.<ref>{{پک|محمدی ری‌شهری|۱۳۹۳|ک=دانشنامه امام مهدی|ص=۴۳۲|ج=۷}}</ref><ref>{{پک|طباطبایی|۱۳۶۳|ک=المیزان|ص=۳۸۱|ج=۱۱}}</ref><ref>{{پک|صبایی، شاکر و رضوی|۱۳۹۷|ک=تحقیقات کلامی|ف=امکان پیدایشی دیگر در نشانه‌های حتمی ظهور|ص=۷۹–۸۱}}</ref><ref>{{پک|برنجکار، ترجمان|۱۳۹۱|ک=علوم حدیث|ف=آموزهٔ بداء و علم الهی|ص=۳۶}}</ref> رویکرد سومی نیز وجود دارد که می‌کوشد میان این دو دیدگاه جمع کند و حتمی بودن را نه به معنای تغییرناپذیری مطلق، بلکه به معنای حتمی از سوی خدا تفسیر می‌کند؛ در این نگاه، بدا ممکن است در اوصاف زمانی یا مکانی آن رخ دهد، نه در اصل وقوع نشانه.<ref>{{پک|سلیمیان|۱۳۸۸|ک=انتظار موعود|ف=ارتباط بداء با ظهور حضرت مهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف|ص=۱۰۹–۱۱۳}}</ref><ref>{{پک|آیتی|۱۳۹۰|ک=تأملی در نشانه‌های حتمی ظهور|ص=۳۴–۴۳|ج=}}</ref>