پرش به محتوا

پیش‌نویس:مادر: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۳: خط ۳:


در اصطلاح فقهی مادر کسی است که فرزند از رحم او متولد و به همین سبب صاحب منزلت مادری می‌شود. به عبارت دیگر مادر کسی است که؛ امر پرورش فرزندان را در دوران حمل و پس از آن بر عهده داشته و در انجام این وظیفه، بدون هیچ چشمداشت مادی یا معنوی، کوشا است. در مباحث فرهنگی و اجتماعی، پایگاه مادری حامل منزلت و نقش‌هایی است که دیگران از زن به‌عنوان مادر انتظار دارند. ملاک‌های منزلت در فرهنگ‌های مختلف متفاوت است که عمدترین آنها عبارتند از: ثروت، قدرت، نَسب، سن و ارزش‌های فرهنگی و معنوی.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.</ref>در آیات قران، مادری به سه دسته؛ مادری جسمانی،<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> مادری اجتماعی یا معنوی<ref>سوره احزاب، آیه 6.</ref> و مادری شیری یا رضاعی تقسیم شده است.<ref>سوره نساء، آیه 23.</ref><ref group="دیدگاه">این آیات همه مربوط به مادر است نه مادری</ref>
در اصطلاح فقهی مادر کسی است که فرزند از رحم او متولد و به همین سبب صاحب منزلت مادری می‌شود. به عبارت دیگر مادر کسی است که؛ امر پرورش فرزندان را در دوران حمل و پس از آن بر عهده داشته و در انجام این وظیفه، بدون هیچ چشمداشت مادی یا معنوی، کوشا است. در مباحث فرهنگی و اجتماعی، پایگاه مادری حامل منزلت و نقش‌هایی است که دیگران از زن به‌عنوان مادر انتظار دارند. ملاک‌های منزلت در فرهنگ‌های مختلف متفاوت است که عمدترین آنها عبارتند از: ثروت، قدرت، نَسب، سن و ارزش‌های فرهنگی و معنوی.<ref>ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.</ref>در آیات قران، مادری به سه دسته؛ مادری جسمانی،<ref>سوره نحل، آیه 72.</ref> مادری اجتماعی یا معنوی<ref>سوره احزاب، آیه 6.</ref> و مادری شیری یا رضاعی تقسیم شده است.<ref>سوره نساء، آیه 23.</ref><ref group="دیدگاه">این آیات همه مربوط به مادر است نه مادری</ref>
==جایگاه و منزلت مادری==
مادری از جایگاه ویژه در اندیشه و زیست تاریخی انسان‌ها برخوردار بوده و از مفاهیم مهمی فرهنگی به‌شمار می‌آید. انسان‌های باستانی با آن زیسته و ادیان نیز در تقدس بخشی آن نقش برجسته‌ای داشته‌<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3674/6071/64084/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%86%DB%8C احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه]</ref> و امروزه در رویکردهای مختلف علمی اهمیت آن مورد بررسی قرار می‌گیرد:
=== منزلت مادری در تمدن‌های باستان<ref group="دیدگاه">مطالبی که ذیل این عنوان بیان شده، مرتبط با مادراست</ref> ===
* در ایران باستان در دوره‌ای از تاریخ، نظام مادرشاهی رواج داشته و نسب افراد از طریق مادر تعیین می‌شد<ref group="دیدگاه">مادری نیست. مادر است</ref>.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/108781 «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون.]</ref>
* در مصر باستان؛ پسران به‌جای انتساب به پدر، خود را با نام مادرشان معرفی می‌کردند. بزرگان جامعه نیز معمولا تصویر مادران خود را در آرام‌گاه‌هایشان نقش می‌زدند تا یاد او را همواره همراه خود داشته باشند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/160657/fa#downloadbottom جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.]</ref>
* در آتن باستان، زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبوده و توجه جدی به آنها نمی‌شد؛<ref>[https://www.porseman.com/article/جايگاه-زن-در-يونان-باستان/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> اما با مادر شدن، منزلت آنها ارتقا می‌یافت و جشن‌هایی نیز به‌منظور بزرگداشت مقام مادر برگزار می‌شد.<ref>[https://sahebkhabar.ir/news/60213926/مادر-بودن-در-یونان-باستان-چگونه-بود «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وب‌سایت صاحب خبران.]</ref>
* در چین باستان، مادری از جایگاهی والا برخوردار بود. این احترام در افسانه «هاکوگا» بازتاب یافته است؛ بر اساس این روایت، هاکوگا هر روز تازیانه مادرش را بی‌هیچ ناله‌ای تحمل می‌کرد؛ اما هنگامی که مادرش سالخورده شد و دیگر توان وارد کردن ضربه‌های شدید را نداشت، هاکوگا برای ناتوانی او گریست.<ref>[https://tarikhema.org/ancient/china/11450/اخلاق-چینی/ «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما.]</ref>
* در دوران جاهلیت نیز زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبودند؛ اما با مادر شدن، منزلت والایی می‌یافت؛ چنان‌که به باور آنان، زن قابل جایگزینی بود؛ اما مادر را نمی‌شد جایگزین کرد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20160823140659-10066-74.pdf پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیتو بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..]</ref>
=== منزلت مادری در آیین‌های اعتقادی<ref group="دیدگاه">غالب مطالب ذیل این عنوان  معطوف به مادر است</ref> ===
مادری در بیشتر آیین‌های اعتقادی جایگاهی والا دارد و احترام به مادر در متون و آموزه‌های دینی گوناگون مورد تأکید قرار گرفته است:
* در آیین بودایی، فرزندان موظف به احترام به والدین‌اند و این احترام، زمینه‌ساز پیشرفت دنیوی دانسته می‌شود. بر پایهٔ آموزه‌های بودا، فرزند هرگز نمی‌تواند دین خود را نسبت به مادر ادا کند، زیرا او بیشترین رنج را برای فرزندانش متحمل شده است؛ از این‌رو احترام به مادر حتی از احترام به مقام‌های بلندپایهٔ بودایی نیز واجب‌تر شمرده می‌شود. بی‌احترامی به مادر در این آیین پیامدهایی ناگوار در پی دارد.<ref>[https://sanad.iau.ir/Journal/earq/Article/1113332/FullText جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.]</ref>
* [[زن در آیین هندو|زن در هندوئیسم]] به‌عنوان مادر مقام والایی دارد حتّی جایگاه وی برجسته‌تر از معلّم یا پدر دانسته می‌شود.<ref>[https://adyannews.com/22076/جایگاه-زن-در-هندوئیسم-و-اسلام/ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وب‌سایت ادیان‌نیوز.]</ref>
* در آیین کنفوسیوس، اطاعت از پدر و مادر یکی از اصلی‌ترین آموزه‌ها به‌شمار می‌رود.<ref>[https://www.porseman.com/article/تعاليم-كنفوسيوس/119436 «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref>
* در میان [[زن در آیین زرتشت|زرتشتیان]]، روزی به‌عنوان روز زن جشن گرفته می‌شد؛<ref>[https://haftasman.urd.ac.ir/article_66704.html قائم‌مقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.]</ref> در این روز مادران از فرزندان خود هدایایی دریافت می‌کردند و از زنانی که فرزندانی شایسته پرورش داده بودند، تقدیر به عمل می‌آمد.<ref>[https://www.tarafdari.com/node/2442423 یدالله‌پور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا.]</ref>
* در آیین یهود، یهودی‌بودن فرد از طریق مادر به ارث می‌رسد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_522962.html عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.]</ref> برخی پژوهشگران بر پایهٔ همین جایگاه، احتمال وجود مادرسالاری در این آیین را مطرح کرده‌اند؛ با این حال، پژوهش‌های معتبرتر این نقش را محدود به حوزهٔ خانواده می‌دانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی.]</ref>
* در مسیحیت، برخی پژوهشگران، فراوانیِ نقاشی‌های مریم به همراه فرزندش عیسی مسیح را نشانه‌ای از جایگاه رفیع مادری در این آیین می‌دانند.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n142584/زن_در_ادیان_ابراهیمی_اسلام_یهودیت_مسیحیت_ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.]</ref>
* جایگاه [[مادر]] در آموزه‌های [[اسلام]] نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ بخش قابل‌توجهی از آیات [[قرآن]] و روایات اسلامی به احترام و نیکی به مادر اختصاص یافته‌اند. در این آیین، مادری نمودی عالی از کمال زن معرفی شده و پاداش معنوی بزرگی برای آن در نظر گرفته شده است، تا جایی که نیکی به مادر در ردیف پرستش خداوند قرار گرفته است.<ref name=":12">سوره نساء، آیه 36.</ref> بر پایهٔ روایتی منسوب به پیامبر اسلام، زن در دوران بارداری همچون مجاهد، عابدی روزه‌دار و شب‌زنده‌دار به‌شمار می‌آید و پس از زایمان پاداشی بزرگ دریافت می‌کند؛ همچنین در ازای هر بار شیردهی به فرزند، پاداشی معادل آزادکردن برده‌ای از نسل اسماعیل برای او در نظر گرفته شده و در پایان دوران شیردهی، گناهانش بخشوده می‌شود.<ref name=":32">حرعاملی، وسائل‌الشیعه، 1409ق، ج21، ص451.</ref> اهمیت نقش مادر در این نگرش، ناشی از نقش‌ محوری مادر در پرورش انسان است و لذا نقش مادرانه تقدیس شده و ایفای آن، موجب تعالی زن دانسته می‌شود.<ref>[http://www.imam-khomeini.ir/fa/n119321/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1_%D9%88_%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AF%D8%B1_%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87_%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85_%D8%AE%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C عفتی، قدرت الله، «مادر و مادری در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت پرتال جامع امام خمینی.]</ref>


==پانویس==
==پانویس==

نسخهٔ ۱۹ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۰۵

مفهوم‌شناسی

مادر ترجمه واژه «اُم» در عربی به معنای زنی که فرزند به دنیا می‌آورد یا زنی که داری فرزند است. مادر، زنی است که فرزندی را به‌دنیا می‌آورد، او را تغذیه می‌کند و نگهداری و سرپرستی او را بر عهده دارد.[۱] واژه مادر در زبان فارسی، به‌معنای زمین، اصلی و نخستین نیز آمده است.[۲] اصطلاحات مادرخوانده، مادر رضاعی/شیری، نامادری و مادربزرگ نیز در فرهنگ فارسی‌زبانان به‌کار می‌رود.[۳] مادر با معانی استعاری نیز آمیخته شده است؛ برای مثال «مادر وطن» نماد تعلق، حمایت و پاسداری از وطن و هویت اجتماعی است.[۴] در گسترهٔ ایران فرهنگی، مفهوم مادر به شکل‌های متنوعی بیان می‌شود؛ از جمله «مامان» در فارسی عامیانه، «انا» یا «آنا» در ترکی،[۵] «دا» در لری،[۶] «مار» یا «مائار» در گویش گیلکی[۷] و «آبه» و «آیه» در گویش هزارگی.[۸]

در اصطلاح فقهی مادر کسی است که فرزند از رحم او متولد و به همین سبب صاحب منزلت مادری می‌شود. به عبارت دیگر مادر کسی است که؛ امر پرورش فرزندان را در دوران حمل و پس از آن بر عهده داشته و در انجام این وظیفه، بدون هیچ چشمداشت مادی یا معنوی، کوشا است. در مباحث فرهنگی و اجتماعی، پایگاه مادری حامل منزلت و نقش‌هایی است که دیگران از زن به‌عنوان مادر انتظار دارند. ملاک‌های منزلت در فرهنگ‌های مختلف متفاوت است که عمدترین آنها عبارتند از: ثروت، قدرت، نَسب، سن و ارزش‌های فرهنگی و معنوی.[۹]در آیات قران، مادری به سه دسته؛ مادری جسمانی،[۱۰] مادری اجتماعی یا معنوی[۱۱] و مادری شیری یا رضاعی تقسیم شده است.[۱۲][دیدگاه ۱]

جایگاه و منزلت مادری

مادری از جایگاه ویژه در اندیشه و زیست تاریخی انسان‌ها برخوردار بوده و از مفاهیم مهمی فرهنگی به‌شمار می‌آید. انسان‌های باستانی با آن زیسته و ادیان نیز در تقدس بخشی آن نقش برجسته‌ای داشته‌[۱۳] و امروزه در رویکردهای مختلف علمی اهمیت آن مورد بررسی قرار می‌گیرد:

منزلت مادری در تمدن‌های باستان[دیدگاه ۲]

  • در ایران باستان در دوره‌ای از تاریخ، نظام مادرشاهی رواج داشته و نسب افراد از طریق مادر تعیین می‌شد[دیدگاه ۳].[۱۴]
  • در مصر باستان؛ پسران به‌جای انتساب به پدر، خود را با نام مادرشان معرفی می‌کردند. بزرگان جامعه نیز معمولا تصویر مادران خود را در آرام‌گاه‌هایشان نقش می‌زدند تا یاد او را همواره همراه خود داشته باشند.[۱۵]
  • در آتن باستان، زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبوده و توجه جدی به آنها نمی‌شد؛[۱۶] اما با مادر شدن، منزلت آنها ارتقا می‌یافت و جشن‌هایی نیز به‌منظور بزرگداشت مقام مادر برگزار می‌شد.[۱۷]
  • در چین باستان، مادری از جایگاهی والا برخوردار بود. این احترام در افسانه «هاکوگا» بازتاب یافته است؛ بر اساس این روایت، هاکوگا هر روز تازیانه مادرش را بی‌هیچ ناله‌ای تحمل می‌کرد؛ اما هنگامی که مادرش سالخورده شد و دیگر توان وارد کردن ضربه‌های شدید را نداشت، هاکوگا برای ناتوانی او گریست.[۱۸]
  • در دوران جاهلیت نیز زنان پیش از مادر شدن از جایگاه اجتماعی چندانی برخوردار نبودند؛ اما با مادر شدن، منزلت والایی می‌یافت؛ چنان‌که به باور آنان، زن قابل جایگزینی بود؛ اما مادر را نمی‌شد جایگزین کرد.[۱۹]

منزلت مادری در آیین‌های اعتقادی[دیدگاه ۴]

مادری در بیشتر آیین‌های اعتقادی جایگاهی والا دارد و احترام به مادر در متون و آموزه‌های دینی گوناگون مورد تأکید قرار گرفته است:

  • در آیین بودایی، فرزندان موظف به احترام به والدین‌اند و این احترام، زمینه‌ساز پیشرفت دنیوی دانسته می‌شود. بر پایهٔ آموزه‌های بودا، فرزند هرگز نمی‌تواند دین خود را نسبت به مادر ادا کند، زیرا او بیشترین رنج را برای فرزندانش متحمل شده است؛ از این‌رو احترام به مادر حتی از احترام به مقام‌های بلندپایهٔ بودایی نیز واجب‌تر شمرده می‌شود. بی‌احترامی به مادر در این آیین پیامدهایی ناگوار در پی دارد.[۲۰]
  • زن در هندوئیسم به‌عنوان مادر مقام والایی دارد حتّی جایگاه وی برجسته‌تر از معلّم یا پدر دانسته می‌شود.[۲۱]
  • در آیین کنفوسیوس، اطاعت از پدر و مادر یکی از اصلی‌ترین آموزه‌ها به‌شمار می‌رود.[۲۲]
  • در میان زرتشتیان، روزی به‌عنوان روز زن جشن گرفته می‌شد؛[۲۳] در این روز مادران از فرزندان خود هدایایی دریافت می‌کردند و از زنانی که فرزندانی شایسته پرورش داده بودند، تقدیر به عمل می‌آمد.[۲۴]
  • در آیین یهود، یهودی‌بودن فرد از طریق مادر به ارث می‌رسد.[۲۵] برخی پژوهشگران بر پایهٔ همین جایگاه، احتمال وجود مادرسالاری در این آیین را مطرح کرده‌اند؛ با این حال، پژوهش‌های معتبرتر این نقش را محدود به حوزهٔ خانواده می‌دانند.[۲۶]
  • در مسیحیت، برخی پژوهشگران، فراوانیِ نقاشی‌های مریم به همراه فرزندش عیسی مسیح را نشانه‌ای از جایگاه رفیع مادری در این آیین می‌دانند.[۲۷]
  • جایگاه مادر در آموزه‌های اسلام نیز از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است؛ بخش قابل‌توجهی از آیات قرآن و روایات اسلامی به احترام و نیکی به مادر اختصاص یافته‌اند. در این آیین، مادری نمودی عالی از کمال زن معرفی شده و پاداش معنوی بزرگی برای آن در نظر گرفته شده است، تا جایی که نیکی به مادر در ردیف پرستش خداوند قرار گرفته است.[۲۸] بر پایهٔ روایتی منسوب به پیامبر اسلام، زن در دوران بارداری همچون مجاهد، عابدی روزه‌دار و شب‌زنده‌دار به‌شمار می‌آید و پس از زایمان پاداشی بزرگ دریافت می‌کند؛ همچنین در ازای هر بار شیردهی به فرزند، پاداشی معادل آزادکردن برده‌ای از نسل اسماعیل برای او در نظر گرفته شده و در پایان دوران شیردهی، گناهانش بخشوده می‌شود.[۲۹] اهمیت نقش مادر در این نگرش، ناشی از نقش‌ محوری مادر در پرورش انسان است و لذا نقش مادرانه تقدیس شده و ایفای آن، موجب تعالی زن دانسته می‌شود.[۳۰]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه، ذیل واژهٔ مادر، 1377ش، ج13، ص19928.
  2. ↑ معین، فرهنگ فارسی، ذیل واژهٔ مادر، 1388ش، ج3، ص3681.
  3. ↑ امینی، «خوشۀ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعه‌ای شناختی»، 1403ش، ص34.
  4. ↑ «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  5. ↑ «مادر ترکی»، وب‌سایت آبادیس.
  6. ↑ «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وب‌سایت آبادیس.
  7. ↑ «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وب‌سایت آموزش زبان گیلکی.
  8. ↑ خاوری، «هزاگی؛ گویش/ لهجه»، وب‌سایت ادبیات وطن ادب.
  9. ↑ ابراهیمی‌پور و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب، 1395ش، ص549.
  10. ↑ سوره نحل، آیه 72.
  11. ↑ سوره احزاب، آیه 6.
  12. ↑ سوره نساء، آیه 23.
  13. ↑ احسانی، «جایگاه مادر در اندیشه دینی»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه
  14. ↑ «عصر مادر شاهی»، وب‌سایت راسخون.
  15. ↑ جواهری، «جایگاه زن در تمدن فراعنه با تأکید بر نتایج باستانشناسانة دورة امپراطوی جدید (1000-1500ق.م)»، 1390ش، ص100.
  16. ↑ «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  17. ↑ «مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟» وب‌سایت صاحب خبران.
  18. ↑ «اخلاق چینی»، وب‌سایت تاریخ ما.
  19. ↑ پیرمرادیان و دیگران، «مقایسه وضعیت زن در دورهجاهلیتو بعد از اسلام»، 1394ش، ص72-75..
  20. ↑ جعفری و دادفر، «زن، خانواده و ازدواج در آیین بودا»، ص78.
  21. ↑ «جایگاه زن در هندوئیسم و اسلام»، وب‌سایت ادیان‌نیوز.
  22. ↑ «تعالیم کنفوسیوس»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان.
  23. ↑ قائم‌مقام فراهانی، «موقعیت زنان در دین زرتشتی بر اساس کتب فقهی و حقوقی»، 1392ش، ص112.
  24. ↑ یدالله‌پور، «موقعیت زن در دیدگاه زرتشتیان»، در وب‌سایت ویستا.
  25. ↑ عزیزی خادم و حسینی، «بررسی نقش زن در یهودیت»، 1393ش، ص74.
  26. ↑ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی (اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، در پرتال امام خمینی.
  27. ↑ توکلی، «زن در ادیان ابراهیمی(اسلام، یهودیت، مسیحیت)»، پرتال امام خمینی.
  28. ↑ سوره نساء، آیه 36.
  29. ↑ حرعاملی، وسائل‌الشیعه، 1409ق، ج21، ص451.
  30. ↑ عفتی، قدرت الله، «مادر و مادری در اندیشه امام خمینی»، وب‌سایت پرتال جامع امام خمینی.

منابع

  • ابراهیمی‌پور، قاسم و دیگران، شاخص‌های خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
  • امینی، فریده، «خوشهٔ مرکب مفهوم مادر در قرآن کریم: مطالعه‌ای شناختی»، نشریهٔ مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، شمارهٔ ۳۰، تابستان ۱۴۰۳ش.
  • «اعضای خانواده و افراد دارای نسبت خانوادگی در زبان گیلکی»، وب‌سایت آموزش زبان گیلکی، تاریخ درج مطلب: ۲ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • «پدر و مادر به گویش لری چی میشه؟»، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • خاوری، محمدجواد، «هزارگی؛ گویش/ لهجه»، وب‌سایت وطن ادب، تاریخ بازدید: ۲۵ مردادماه ۱۴۰۴ش.
  • دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، تهران، دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
  • «مادر ترکی»، وب‌سایت آبادیس، تاریخ بازدید: ۲۴ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • معین، محمد، فرهنگ فارسی؛ تهران: امیرکبیر، چ21، 1383ش.
  • «وطن همان مادر است!»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۴ اسفند ۱۳۹۶ش.


خطای یادکرد: برچسب <ref> برای گروهی به نام «دیدگاه» وجود دارد، اما برچسب متناظر با <references group="دیدگاه"/> یافت نشد.

برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=پیش‌نویس:مادر&oldid=61233»