| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
== '''جایگاه نزد شیعیان و مردم ایران''' == | == '''جایگاه نزد شیعیان و مردم ایران''' == | ||
حضرت معصومه با وجود عمر کوتاه، تأثیر وجودی عمیق و ماندگاری در شکلدهی به هویت فرهنگی و مذهبی شهر قم و جهان تشیع بر جای گذاشته است.<ref>شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۱.</ref> | حضرت معصومه با وجود عمر کوتاه، تأثیر وجودی عمیق و ماندگاری در شکلدهی به هویت فرهنگی و مذهبی شهر قم و جهان تشیع بر جای گذاشته است.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2291728/ شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۱.]</ref> | ||
تأسیس نخستین نهادهای علمی تشیع امامی | |||
از مهمترین آثار وجودی ایشان، نقش بیبدیل در تأسیس و رشد نخستین مدارس و حلقههای درسی امامیه در اطراف مرقد مطهر است. این اقدام، هسته اولیه تشکیل شهر علمی قم در قرون بعدی به ویژه در عصر سلجوقیان شد و قم را به کانون تعلیم و انتشار معارف شیعی در حوزههایی مانند حدیث، کلام و فقه تبدیل کرد.<ref>شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۲-۷۱.</ref> | === تأسیس نخستین نهادهای علمی تشیع امامی === | ||
انتقال و تثبیت احادیث کلیدی و ایدئولوژی امامیه | از مهمترین آثار وجودی ایشان، نقش بیبدیل در تأسیس و رشد نخستین مدارس و حلقههای درسی امامیه در اطراف مرقد مطهر است. این اقدام، هسته اولیه تشکیل شهر علمی قم در قرون بعدی به ویژه در عصر سلجوقیان شد و قم را به کانون تعلیم و انتشار معارف شیعی در حوزههایی مانند حدیث، کلام و فقه تبدیل کرد.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2291728/ شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۲-۷۱.]</ref> | ||
اقامت کوتاه اما اثرگذار ایشان در قم، محملی برای سماع و قرائت احادیث اساسی شیعه شد. مشابه نقش امام رضا در نقل حدیث سلسلهالذهب در نیشابور، نقل احادیثی توسط حضرت معصومه از جمله احادیث تأکیدکننده بر نصب ائمه دوازدهگانه و طهارت الهی امام حسین در شکلدهی به جهانبینی تشیع قمی و تثبیت گرایش امامیه در برابر سایر فرق مانند واقفیه و غُلات، نقشی محوری ایفا نمود. این حرکت، آغازگر جریان فرهنگی متمایز و پایداری شد که با مفهوم رَفض به معنای برائت از دشمنان اهلبیت در قم شناخته میشود.<ref>شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۶.</ref> | |||
تبدیل قم به شهر مقبرهای و کانون شیعی | === انتقال و تثبیت احادیث کلیدی و ایدئولوژی امامیه === | ||
تدفین ایشان در قم، این شهر را به یک شهر مقبرهای مهم در جهان اسلام تبدیل کرد که مرکزیت و نقش تاریخیاش تا به امروز وامدار این حضور است. این وجود مقدس، کانونی شد که سیاستهای فرهنگی دورههایی مانند عهد مأمون عباسی را در این منطقه خنثی کرد و به عالمان قم این مجال را داد تا با تکیه بر معارف اهلبیت، به مقابله فکری با جریانهایی مانند معتزله بپردازند و بر اصالت کسب علم از طریق نصوص پیامبر و ائمه تأکید ورزند.<ref>شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۷.</ref> | اقامت کوتاه اما اثرگذار ایشان در قم، محملی برای سماع و قرائت احادیث اساسی شیعه شد. مشابه نقش امام رضا در نقل حدیث سلسلهالذهب در نیشابور، نقل احادیثی توسط حضرت معصومه از جمله احادیث تأکیدکننده بر نصب ائمه دوازدهگانه و طهارت الهی امام حسین در شکلدهی به جهانبینی تشیع قمی و تثبیت گرایش امامیه در برابر سایر فرق مانند واقفیه و غُلات، نقشی محوری ایفا نمود. این حرکت، آغازگر جریان فرهنگی متمایز و پایداری شد که با مفهوم رَفض به معنای برائت از دشمنان اهلبیت در قم شناخته میشود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2291728/ شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۶.]</ref> | ||
تحول جهانبینی و تثبیت هویت مذهبی | |||
حاصل کلی این تأثیرات، شکلگیری تدریجی مکتب شیعی امامی با ویژگیهای خاص قمی بود. حضور حضرت معصومه مستلزم طرد سایر فرق، تأکید بر استمرار امامت از امام کاظم به امام رضا و مبارزه علمای قم با جریانهای انحرافی مانند غلو بود. این بستر، آرامش و ثبات فرهنگی ویژهای برای قم به ارمغان آورد و آن را به دژ مستحکم تشیع امامی تبدیل نمود.<ref>شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۸.</ref> | === تبدیل قم به شهر مقبرهای و کانون شیعی === | ||
تدفین ایشان در قم، این شهر را به یک شهر مقبرهای مهم در جهان اسلام تبدیل کرد که مرکزیت و نقش تاریخیاش تا به امروز وامدار این حضور است. این وجود مقدس، کانونی شد که سیاستهای فرهنگی دورههایی مانند عهد مأمون عباسی را در این منطقه خنثی کرد و به عالمان قم این مجال را داد تا با تکیه بر معارف اهلبیت، به مقابله فکری با جریانهایی مانند معتزله بپردازند و بر اصالت کسب علم از طریق نصوص پیامبر و ائمه تأکید ورزند.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2291728/ شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۷.]</ref> | |||
=== تحول جهانبینی و تثبیت هویت مذهبی === | |||
حاصل کلی این تأثیرات، شکلگیری تدریجی مکتب شیعی امامی با ویژگیهای خاص قمی بود. حضور حضرت معصومه مستلزم طرد سایر فرق، تأکید بر استمرار امامت از امام کاظم به امام رضا و مبارزه علمای قم با جریانهای انحرافی مانند غلو بود. این بستر، آرامش و ثبات فرهنگی ویژهای برای قم به ارمغان آورد و آن را به دژ مستحکم تشیع امامی تبدیل نمود.<ref>[https://www.magiran.com/paper/2291728/ شهیدی پاک، «اوضاع فرهنگی قم هنگام ورود فاطمه معصومه، انسانشناسی فرهنگی کنشگران فرهنگی قم از ۱۸۰ - ۲۳۰»، ۱۴۰۰ش، ص۷۸.]</ref> | |||
== '''<big>کرامات</big>''' == | == '''<big>کرامات</big>''' == | ||
