حسین صبوری (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
علی شاهرودی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
| عنوان اصلی | {{جعبه اطلاعات مفهوم|تصویر=|زیرنویس تصویر=|image_alt=|فایل پادکست=اورشلیم.ogg|حجم فایلپادکست=۸/۰۷|تاریخ پادکست=۹-۴-۱۴۰۵|زیرنویس عنوان=|عنوان اصلی=|عنوان انگلیسی=|عنوان عربی=|عنوان علمی=|شاخه علمی=|نوع مفهوم=|معنای اصطلاحی=|حوزه کاربرد=|گستره جغرافیایی=|منشأ تاریخی=|نخستین کاربرد=|ریشه واژه=|مرتبط با=|اهمیت=|مبدع=|مروج=|مقدس برای=|مورد احترام=|آثار مرتبط=}}{{درشت|'''بیتالمقدس؛'''}} با نام کهن اورشلیم و شهری مهم در جهان اسلام. | ||
| عنوان انگلیسی | |||
| عنوان عربی | |||
| عنوان علمی | |||
| شاخه علمی | |||
| نوع مفهوم | |||
| معنای اصطلاحی | |||
| حوزه کاربرد | |||
| گستره جغرافیایی | |||
| منشأ تاریخی | |||
بیتالمقدس، یا اورشلیم، شهر مهم تاریخی، دینی و معنوی در سرزمین فلسطین است که از آغاز ظهور دین اسلام بهدلیل امتیازها و ویژگیهای جغرفیایی، تاریخی و قدسی، نزد مسلمانان همواره از مکانهای بسیار مهم بوده و سومین شهر مقدس بعد از مکه و مدینه به حساب میآمده است. بیتالمقدس نخستین قبلهٔ [[مسلمان|مسلمانان]]، گهوارهٔ [[ادیان ابراهیمی]] و محل تلاقی تمدنها بوده و از نظر راهبردی و ایدئولوژیکی از مهمترین نقاط کرهٔ زمین محسوب میشود. در دوران معاصر، این شهر بعد از اشغال توسط اسرائیل، به نماد رویارویی دو نوع اندیشهٔ مادی و معنوی بدل شده است. | |||
بیتالمقدس، شهر مهم تاریخی، دینی و معنوی در سرزمین فلسطین است که از آغاز ظهور دین اسلام بهدلیل امتیازها و ویژگیهای جغرفیایی، تاریخی و قدسی، نزد مسلمانان همواره از مکانهای بسیار مهم بوده و سومین شهر مقدس بعد از مکه و مدینه به حساب میآمده است. بیتالمقدس نخستین قبلهٔ [[مسلمان|مسلمانان]]، گهوارهٔ [[ادیان ابراهیمی]] و محل تلاقی تمدنها بوده و از نظر راهبردی و ایدئولوژیکی از مهمترین نقاط کرهٔ زمین محسوب میشود. در دوران معاصر، این شهر بعد از اشغال توسط اسرائیل، به نماد رویارویی دو نوع اندیشهٔ مادی و معنوی بدل شده است. | |||
== نامگذاری == | == نامگذاری == | ||
بیتالمقدس در متون و دورههای مختلف با نامهای گوناگون و بهعنوان مکان مورد احترام در همه فرهنگها یاد شده است. از جملهٔ این نامها «یبوس»، «یا بیش»، «کادش»، «سالم»، «شالم»، «سالیم»، «صهیون»، «شهر داوود»، «اورسالم»، «ایلیا»، «اورشلیم»، «یروشالئیم»، «قُدس»، «القُدُس»، «بیتالمَقْدِس» و «بیتالمُقدَّس» است که هر کدام تاریخ، اندیشه، فرهنگ و تعلق به سبک زندگی خاص را بازنمایی میکند. گاهی نیز آن را شهر عدالت، شهر امین، شهر زیبا، شهر مقدس، کوه معبد، شهر خدا یا بهطور مطلق، معبد یا شهر خواندهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> به نظر برخی از مفسران، این شهر در قرآن کریم بهصورتهای «القریة»، «الارض المبارکة»، «الزیتون» و «الساهرة» آمده و در دورهٔ اسلامی بهطور اخص «قدس» و گاهی «قدس شریف» خوانده شده است.<ref>عزالدین، فاروق محمد، القدس، تاریخیاً و جغرافیاً، ۱۹۸۱م، ص10-11.</ref> بنابر نظر برخی مفسران، مراد قرآن کریم از «الارض المقدسة» (سرزمین پاک) شهر بیتالمقدس است و علت نامگذاری این شهر به بیتالمقدس این بوده که از آلودگی گناه یا [[شرک]] پاکیزه است یا این که پیامبران و مؤمنان در آن سکنی گزیدهاند.<ref>ابنجوزی، فضائل القدس، ۱۹۷۹م، ص68.</ref> | بیتالمقدس در متون و دورههای مختلف با نامهای گوناگون و بهعنوان مکان مورد احترام در همه فرهنگها یاد شده است. از جملهٔ این نامها «یبوس»، «یا بیش»، «کادش»، «سالم»، «شالم»، «سالیم»، «صهیون»، «شهر داوود»، «اورسالم»، «ایلیا»، «اورشلیم»، «یروشالئیم»، «قُدس»، «القُدُس»، «بیتالمَقْدِس» و «بیتالمُقدَّس» است که هر کدام تاریخ، اندیشه، فرهنگ و تعلق به سبک زندگی خاص را بازنمایی میکند. گاهی نیز آن را شهر عدالت، شهر امین، شهر زیبا، شهر مقدس، کوه معبد، شهر خدا یا بهطور مطلق، معبد یا شهر خواندهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> به نظر برخی از مفسران، این شهر در قرآن کریم بهصورتهای «القریة»، «الارض المبارکة»، «الزیتون» و «الساهرة» آمده و در دورهٔ اسلامی بهطور اخص «قدس» و گاهی «قدس شریف» خوانده شده است.<ref>عزالدین، فاروق محمد، القدس، تاریخیاً و جغرافیاً، ۱۹۸۱م، ص10-11.</ref> بنابر نظر برخی مفسران، مراد قرآن کریم از «الارض المقدسة» (سرزمین پاک) شهر بیتالمقدس است و علت نامگذاری این شهر به بیتالمقدس این بوده که از آلودگی گناه یا [[شرک]] پاکیزه است یا این که پیامبران و مؤمنان در آن سکنی گزیدهاند.<ref>ابنجوزی، فضائل القدس، ۱۹۷۹م، ص68.</ref> | ||
اورشلیم (Jerusalem) از دو واژۀ «اُور» بهمعنای آتش، روشنایی و مقدس و «شَلیم» بهمعنی شهر، صلح، سلامتی و آرامش تشکیل شده و با هم بهمعنای شهر مقدس و میراث مقدس است. <ref>حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، 1381ش، ص15.</ref> این شهر در دورۀ اسلامی بهطور اخص «قدس» و گاهی «قدس شریف» <ref>عزالدین، القدس، تاریخیاً و جغرافیاً، ۱۹۸۱م، ص11.</ref> و «بیتالمقدس» خوانده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%84%DB%8C%D9%85 سجادی و دیگران، «بیتالمقدس»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> بر اساس برخی مدارک تاریخی، کنعانیان در پایان هزارۀ چهارم پیش از میلاد، این شهر را بنا کردند و از آنجا که پادشاه آنها به نام «ملک صادق»، دوستدار صلح و آشتی بود، به احترام الهۀ صلح و آرامش یعنی «شالیم» آن شهر را «اورشلیم» بهمعنی «شهر صلح و آرامش» نامگذاری کردند.<ref>خسرو شاهى، تاريخ بيت المقدس و مسئله فلسطين، 1395ق، ص 7 و 8؛ تاجیک، «جغرافیای سیاسی سرزمین بیتالمقدس»، 1379ش، ص108-109.</ref> بنابر روایت دیگری، از دو هزار سال پیش از میلاد، این شهر «اورسلم» نام داشت و پیش از نبردی که حضرت داوود انجام داد آن را «یبوس» مینامیدند، اما در زمان حکومت حضرت داوود این شهر را «اورشالم» و «یورشالائیم» و «اورشلیم» (بهمعنی شهر صلح) نامیدند.<ref>تاجیک، «جغرافیای سیاسی سرزمین بیتالمقدس»، 1379ش، ص108-109.</ref> گاهی نیز آن را شهر عدالت، شهر امین، شهر زیبا، شهر مقدس، كوه معبد، شهر خدا و یا به تنهایی و بهطور مطلق، معبد یا شهر خواندهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%84%DB%8C%D9%85 سجادی و دیگران، «بیتالمقدس»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> در تورات در كنار نامهای دیگر، بیش از ۶۵۰ بار نام اورشلیم آمده است. به باور محققان بررسیهای زبانشناختی و تاریخی نشان میدهد که اروشلیم یک نام عربی-کنعانی است نه عبری و یهودی و از این جهت، این نام نیز بر فلسطینیبودن این سرزمین دلالت میکند.<ref>دباغ، بلادنا فلسطین، ۱۹۷۵م، ص40.</ref> | |||
== موقعیت جغرافیایی == | == موقعیت جغرافیایی == | ||
| خط ۴۳: | خط ۱۶: | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
=== | === قبل از اسلام === | ||
بر اساس مدارک باستانشناختی، سابقهٔ زندگی انسان در بیتالمقدس به دورهٔ اول از دوران چهارم زمینشناسی بازمیگردد و این شهر همواره سکونتگاه مردمان عربتار بوده است نه یهودی. برای مثال در حدود ۳۰۰۰ قبل از میلاد، عربها در این شهر ساکن شدند و آن را بهصورتِ دژی مستحکم ساختند. برخی از محققان نوشتهاند که اهالی بیتالمقدس در اواخر عصر مفرغ بهعنوان دولتشهری کنعانی به حیات خود ادامه میدادند و با عبرانیان مهاجم در ستیز بودند؛ اما تا عصر داوود پیامبر در دست یبوسیان، از کنعانیان باقی ماند. بعد از آنکه این شهر توسط سلیمان پیامبر فتح شد، توسعهٔ زیاد و نیز موقعیت و اهمیتی خاص پیدا کرد و از آن پس، مرکز تحولات دینی و اجتماعی شد؛ چنانکه چندبار میان خاندان داوود و شاهان یهود و فرمانروایان آشوری دستبهدست شد. در ۵۳۹ قبل از میلاد [[کورش|کورش کبیر]]، شاه ایران بابل را فتح کرد و یهودیان را از اسارت رهانید و اجازه داد که بیتالمقدس و معابد آن را بازسازی کنند. هنگام سقوط هخامنشیان، شهر به تصرف اسکندر مقدونی درآمد. پس از مرگ او مصریان و بعد از آن سلوکیان بر آن مسلط شدند. در ۶۳ قبل از میلاد رومیان و در ۴۰ قبل از میلاد پارتیان ایرانی بیتالمقدس را گرفتند. بعد از تولد حضرت مسیح در آنجا، بیتالمقدس از نظر دفاعی استحکام یافت و توسعه پیدا کرد، اما ایجاد بناهای جدید باعث شد که آثار پیشین، مانند معبد سلیمان، از میان برود. بیتالمقدس در ۳۱۲م به تصرف امپراتور مسیحی روم درآمد و در این دوره کلیساها و بناهای دینی مسیحی گسترش پیدا کرد و گروههای مسیحی به این شهر کوچیده و اقامت گزیدند. پس از تجزیهٔ امپراتوری روم، فلسطین در قلمرو دولت بیزانس قرار گرفت و مدتی بعد، در پی شکستِ رومیان از ساسانیان، بیتالمقدس به متصرفات ایران افزوده شد؛ ولی در تحولات نظامی و سیاسیِ بعدی، شهر دوباره، تا فتحِ آن به دست مسلمانان، به دست بیزانسیان افتاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | بر اساس مدارک باستانشناختی، سابقهٔ زندگی انسان در بیتالمقدس به دورهٔ اول از دوران چهارم زمینشناسی بازمیگردد و این شهر همواره سکونتگاه مردمان عربتار بوده است نه یهودی. برای مثال در حدود ۳۰۰۰ قبل از میلاد، عربها در این شهر ساکن شدند و آن را بهصورتِ دژی مستحکم ساختند. برخی از محققان نوشتهاند که اهالی بیتالمقدس در اواخر عصر مفرغ بهعنوان دولتشهری کنعانی به حیات خود ادامه میدادند و با عبرانیان مهاجم در ستیز بودند؛ اما تا عصر داوود پیامبر در دست یبوسیان، از کنعانیان باقی ماند. بعد از آنکه این شهر توسط سلیمان پیامبر فتح شد، توسعهٔ زیاد و نیز موقعیت و اهمیتی خاص پیدا کرد و از آن پس، مرکز تحولات دینی و اجتماعی شد؛ چنانکه چندبار میان خاندان داوود و شاهان یهود و فرمانروایان آشوری دستبهدست شد. در ۵۳۹ قبل از میلاد [[کورش|کورش کبیر]]، شاه ایران بابل را فتح کرد و یهودیان را از اسارت رهانید و اجازه داد که بیتالمقدس و معابد آن را بازسازی کنند. هنگام سقوط هخامنشیان، شهر به تصرف اسکندر مقدونی درآمد. پس از مرگ او مصریان و بعد از آن سلوکیان بر آن مسلط شدند. در ۶۳ قبل از میلاد رومیان و در ۴۰ قبل از میلاد پارتیان ایرانی بیتالمقدس را گرفتند. بعد از تولد حضرت مسیح در آنجا، بیتالمقدس از نظر دفاعی استحکام یافت و توسعه پیدا کرد، اما ایجاد بناهای جدید باعث شد که آثار پیشین، مانند معبد سلیمان، از میان برود. بیتالمقدس در ۳۱۲م به تصرف امپراتور مسیحی روم درآمد و در این دوره کلیساها و بناهای دینی مسیحی گسترش پیدا کرد و گروههای مسیحی به این شهر کوچیده و اقامت گزیدند. پس از تجزیهٔ امپراتوری روم، فلسطین در قلمرو دولت بیزانس قرار گرفت و مدتی بعد، در پی شکستِ رومیان از ساسانیان، بیتالمقدس به متصرفات ایران افزوده شد؛ ولی در تحولات نظامی و سیاسیِ بعدی، شهر دوباره، تا فتحِ آن به دست مسلمانان، به دست بیزانسیان افتاد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | ||
=== | به گواهی تاریخ، شهر کوهستانی اورشلیم، از ابتدا تا روزگار داود نبی در اختیار یبوسیان (کنعانیان) بود. بعد از فتح اورشلیم توسط داود در سدۀ یازده قبل از میلاد، «تابوت عهد» به اینجا منتقل شد.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%84%DB%8C%D9%85-Jerusalem__a-42983.aspx شیرخدایی، «اورشلیم»، وبسایت پژوهه.]</ref> بنابر روایت تورات بعد از سلیمان، بیستوهفت تن از فرزندان او به حکومت رسیدند چنانکه چندبار میان خاندان داود و شاهان یهود و فرمانروای آشوری دستبهدست شد. در سال ۵۹۷ قبل از میلاد و در زمان پادشاهی آخرین فرد از خاندان سلیمان، «بختالنصر» فرمانروای کلدانی بابل، اورشلیم را ویران کرد و بعدها توسط کورش کبیر یهودیان آزاد و به اورشلیم برای ساخت دوبارۀ معبد سلیمان بازگردانده شدند. بار دیگر اورشلیم در سال ۷۰ قبل از میلاد توسط رومیان ویران شد. <ref>آزاد، کوروش کبیر (ذوالقرنین)، ۱۳۸۶ش، ص۷۳.</ref> سه سال بعد از فتح شام توسط سپاه اسلام، سربازان مسلمان به دروازههای اورشلیم رسیدند و در زمان خلافت عمر، این شهر تحت تسلط مسلمانان درآمد و نام این شهر از «ایلیا» به بیتالمقدس تغییر پیدا کرد. از ۱۰۹۵م غربیها جنگهای صلیبی را در این شهر آغاز کردند<ref>نوذری، مسیحیت از آغاز تا عصر روشنگری، بیتا، ص35؛ اسعدی، بیتالمقدس، ۱۳۶۷ش، ص63.</ref> که دو قرن به طول انجامید و این شهر توسط مسیحیان افراطی اروپایی اشغال شد، اما با پایداری [[مسلمان|مسلمانان]] و شجاعت صلاحالدین ایوبی دوباره فتح شد.<ref>ابنکثیر، البدایه و النهایه، بیروت، مکتبه المعارف، 1986م، ج۸، ص۲۸۰.</ref> با قدرتیافتن ترکان عثمانی در سدۀ ۱۰ق تحول بزرگی در خاورمیانه و بهویژه بیتالمقدس پدیدار شد که تا چهار سده ادامه یافت. این عصر دورۀ آبادانی و بازسازی اورشلیم دانسته شده است. بنابر روایت تاریخنگاران این شهر در سیر تاریخی خود 32 بار توسط اقوام مختلف تصرف و مهندم شده، اما هربار از نو ساخته شده است.<ref>[http://pajoohe.ir/%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B4%D9%84%DB%8C%D9%85-Jerusalem__a-42983.aspx شیرخدایی، «اورشلیم»، وبسایت پژوهه.]</ref> به نظر پژوشگران اوج توسعه و پیشرفت اورشلیم از نظر ساختوساز مراکز مهم دینی، آموزشی و درمانی و برقراری صلح و آرامش میان گروههای مختلف قومی و مذهبی، در عصر اسلامی بوده است.<ref>تاجیک، «جغرافیای سیاسی سرزمین بیتالمقدس»، 1379ش، ص108-109.</ref> | ||
=== دوران اسلامی === | |||
به نظر پژوهشگران بیتالمقدس در دوران اسلامی، یکی از پر شکوهترین دورههای خود را از نظر ساختوساز و بالندگی معنوی، علمی و فرهنگی گذرانده است؛ ورود مسلمانان به این شهر بر اساس وعدهٔ الهی با هدف ارتقاء مقام معنوی انسان، گسترش سبک زندگی دینی و معنوی و توسعهٔ عدالت و معنویت اسلامی در جهان صورت گرفت. به گواهی تاریخ، فتح شام (سوریه) در اواخر ایام خلافت ابوبکر آغاز شد و حدود ۳ سال بعد مسلمانان به دروازههای بیتالمقدس رسیدند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ۱۹۵۶م، ج1، ص128.</ref> مسلمانان مردم شهر را به تسلیم در برابر احکام الهی دعوت کردند و کار سرانجام به صلح انجامید. فرماندهان مسلمان به درخواست مردم شهر آمدند و صلحنامه نوشتند و دروازههای شهر را باز کردند. مطابق این عهدنامه، مردم بر جان و مال و [[دین]] خود ایمن شدند؛ بدین سان که اگر میماندند، باید جزیه میدادند و در کنف حمایت مسلمانان قرار میگرفتند، و اگر میخواستند، میتوانستند اموال منقول خود را برداشته، به جای دیگر بروند.<ref>طبری، تاریخ، ۱۴۰۷ق، ج2، 448-449.</ref> بر اساس شواهد تاریخی مسلمانان از همان آغاز ورد به این شهر، رفتار تساهلآمیز با پیروان ادیان مختلف، بهویژه یهودیان که از سوی رومیان در زحمت و آزار بودند، داشتند. بعد از آن بیتالمقدس به زودی به مرکز ادیان بزرگ الاهی و شهر صلح، آموزش و ترویج فرهنگ دینی و همزیستی تبدیل شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | به نظر پژوهشگران بیتالمقدس در دوران اسلامی، یکی از پر شکوهترین دورههای خود را از نظر ساختوساز و بالندگی معنوی، علمی و فرهنگی گذرانده است؛ ورود مسلمانان به این شهر بر اساس وعدهٔ الهی با هدف ارتقاء مقام معنوی انسان، گسترش سبک زندگی دینی و معنوی و توسعهٔ عدالت و معنویت اسلامی در جهان صورت گرفت. به گواهی تاریخ، فتح شام (سوریه) در اواخر ایام خلافت ابوبکر آغاز شد و حدود ۳ سال بعد مسلمانان به دروازههای بیتالمقدس رسیدند.<ref>بلاذری، فتوح البلدان، ۱۹۵۶م، ج1، ص128.</ref> مسلمانان مردم شهر را به تسلیم در برابر احکام الهی دعوت کردند و کار سرانجام به صلح انجامید. فرماندهان مسلمان به درخواست مردم شهر آمدند و صلحنامه نوشتند و دروازههای شهر را باز کردند. مطابق این عهدنامه، مردم بر جان و مال و [[دین]] خود ایمن شدند؛ بدین سان که اگر میماندند، باید جزیه میدادند و در کنف حمایت مسلمانان قرار میگرفتند، و اگر میخواستند، میتوانستند اموال منقول خود را برداشته، به جای دیگر بروند.<ref>طبری، تاریخ، ۱۴۰۷ق، ج2، 448-449.</ref> بر اساس شواهد تاریخی مسلمانان از همان آغاز ورد به این شهر، رفتار تساهلآمیز با پیروان ادیان مختلف، بهویژه یهودیان که از سوی رومیان در زحمت و آزار بودند، داشتند. بعد از آن بیتالمقدس به زودی به مرکز ادیان بزرگ الاهی و شهر صلح، آموزش و ترویج فرهنگ دینی و همزیستی تبدیل شد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | ||
== جایگاه و اهمیت == | == جایگاه و اهمیت == | ||
=== | اورشلیم بهدلیل موقعیت جغرافیایی و سرگذشت تاریخی خود، از جایگاه و اهمیت ویژه برخوردار است و برای پیروان ادیان توحیدی بهویژه مسلمانان جهان بهدلیل وجود اماکن دینی مانند قبةالصخره و [[مسجدالاقصی]] مقدس محسوب میشود. این شهر، محل ظهور و عبور پیامبران الهی از جمله ابراهیم، موسی و عیسی بوده است و از نظر تاریخی، فرهنگی و سیاسی نیز اهمیت فوقالعاده زیادی دارد؛<ref>مستوفی، نزهه القلوب، ۱۹۱۳م، ص۱۶.</ref> این سرزمین از کهنترین شهرهای جهان و بزرگترین شهر کرانۀ غربی محسوب میشود که در زمان امپراتوریهای کهن جهان پل ارتباطی میان آفریقا، اروپا و آسیا بوده است.<ref>محمود، بیتالمقدس، ۱۹۷۰م، ص۱۵.</ref> جایگاه مذهبی این شهر باعث شده است تا حکومت بر آن، به لحاظ سیاسی نیز اهمیت بیشتری یابد. این منطقه در دورههای اخیر و در بیشترین دورۀ زمانی، تحت حاکمیت مسلمانان بوده و اکثریت ساکنان آن، عرب و مسلمان بودهاند. در دوران معاصر اشغال فلسطین و آوارهشدن مردم این سرزمین و اصرار رژیم اسرائیل برای یهودیسازی مناطق مختلف فلسطین از جمله بیتالمقدس علیرغم اعتراض بسیاری از کشورهای جهان و نیز سازمان ملل، موجب شده است تا مردم جهان بهویژه مسلمانان نسبت به وقایع فلسطین و بیتالمقدس بسیار حساس شوند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/3148582/%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86 «قدس، نماد همبستگی مسلمانان»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> | ||
=== موقعیت ویژه === | |||
بیتالمقدس از نظر موقعیت جغرافیایی، در شاهراه مهم بین شمال-جنوب و شرق- غرب واقع شده و این موقعیت خاص، این شهر را در میان امپراتوریهای کهن و قدرتهای جدید، بهصورت کانون اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا درآورده است. جغرافینگاران مسلمان سدههای میانه نیز این شهر را از اقلیم سوم جغرافیایی به حساب آورده و مهم دانستهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> همچنین، سرسبزی، تنوع محصولات کشاورزی این شهر و برخورداری از پیشینهٔ تاریخی و تقدس دینی، همواره مورد توجه قدرتها و شاهد لشکرکشیهای بسیاری بوده است، به گونهای که بر اساس شواهد تاریخی، این شهر دو بار بهطور کلی به دست مهاجمان ویران، ۱۸ بار تجدید بنا و سهبار معبد آن بازسازی و ۶ بار مردم آن مجبور به تغییر آیین و مذهب خود شدهاند.<ref>حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، 1381ش، ص25.</ref> | بیتالمقدس از نظر موقعیت جغرافیایی، در شاهراه مهم بین شمال-جنوب و شرق- غرب واقع شده و این موقعیت خاص، این شهر را در میان امپراتوریهای کهن و قدرتهای جدید، بهصورت کانون اتصال سه قارهٔ آسیا، آفریقا و اروپا درآورده است. جغرافینگاران مسلمان سدههای میانه نیز این شهر را از اقلیم سوم جغرافیایی به حساب آورده و مهم دانستهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> همچنین، سرسبزی، تنوع محصولات کشاورزی این شهر و برخورداری از پیشینهٔ تاریخی و تقدس دینی، همواره مورد توجه قدرتها و شاهد لشکرکشیهای بسیاری بوده است، به گونهای که بر اساس شواهد تاریخی، این شهر دو بار بهطور کلی به دست مهاجمان ویران، ۱۸ بار تجدید بنا و سهبار معبد آن بازسازی و ۶ بار مردم آن مجبور به تغییر آیین و مذهب خود شدهاند.<ref>حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، 1381ش، ص25.</ref> | ||
=== | === خاستگاه خداپرستی === | ||
بیتالمقدس در طول تاریخ، کانون پیامبران بزرگ خدا و خاستگاه خداپرستی بوده<ref>مکار شیرازی، تفسیر نمونه، 1373ش، ج 12، ص10.</ref> و نزد همه ادیان توحیدی از جایگاه بالا برخوردار است. همه پیروان شریعت ابراهیمی یعنی اسلام، یهودیت و مسیحیت این سرزمین را مقدس دانسته و از قداست آن دفاع میکنند. آثار و بناهای دینی و مذهبی بسیاری در این سرزمین برای هر یک از پیروان این سه دین آسمانی وجود دارد که برای مثال میتوان به «دیوار ندبه» برای یهودیان، «کلیسای قیامت» برای مسیحیان و «مسجد الاقصی» برای مسلمانان یاد کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/08/107353/جایگاه-بیت-المقدس-در-ادیان-آسمانی «جایگاه بیتالمقدس در ادیان آسمانی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین پژوهشگران بیتالمقدس را محلی دانستهاند که ابراهیم خلیلفرزند خود را در آنجا به قربانگاه برد و بر یعقوب نبی، وحی نازل شد. از اینرو، بیتالمقدس بهعنوان جایگاه انبیا و محل نزول وحی شهرت پیدا کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | بیتالمقدس در طول تاریخ، کانون پیامبران بزرگ خدا و خاستگاه خداپرستی بوده<ref>مکار شیرازی، تفسیر نمونه، 1373ش، ج 12، ص10.</ref> و نزد همه ادیان توحیدی از جایگاه بالا برخوردار است. همه پیروان شریعت ابراهیمی یعنی اسلام، یهودیت و مسیحیت این سرزمین را مقدس دانسته و از قداست آن دفاع میکنند. آثار و بناهای دینی و مذهبی بسیاری در این سرزمین برای هر یک از پیروان این سه دین آسمانی وجود دارد که برای مثال میتوان به «دیوار ندبه» برای یهودیان، «کلیسای قیامت» برای مسیحیان و «مسجد الاقصی» برای مسلمانان یاد کرد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/05/08/107353/جایگاه-بیت-المقدس-در-ادیان-آسمانی «جایگاه بیتالمقدس در ادیان آسمانی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> همچنین پژوهشگران بیتالمقدس را محلی دانستهاند که ابراهیم خلیلفرزند خود را در آنجا به قربانگاه برد و بر یعقوب نبی، وحی نازل شد. از اینرو، بیتالمقدس بهعنوان جایگاه انبیا و محل نزول وحی شهرت پیدا کرده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیمر سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> | ||
== هویت اسلامی بیتالمقدس == | == هویت عربی-اسلامی بیتالمقدس == | ||
محققان و مورخان معتقدند که اورشلیم تاریخ و هویت عربی و فلسطینی دارد، اما در قرن بیستم ادعای هویت یهودی و حق مالکیت یهودیان بر این سرزمین مطرح شد. این ادعا را نخستینبار سازمان صهیونیسم جهانی به شورای عالی نیروهای متفقین در کنفرانس صلح پاریس در سال 1919م تسلیم کرد و خواستار آن شد که نیروهای متفق، حاکمیت تاریخی مردم یهود را بر سرزمین فلسطین و حق آنها را برای بازسازی این کشور بهعنوان وطن ملی به رسمیت بشناسند؛<ref>صفاتاج، «پاسخ به شبهات تاریخی اشغال فلسطین؛آیا یهودیان در فلسطین حق تقدم ندارند؟»، 1391ش، ص21.</ref> تاریخپژوهان این ادعا را بیاساس میدانند؛ زیرا بر اساس اسناد تاریخی پیش از بنیاسرائیل اقوام دیگری مانند کنعانیان، حتیان در حوالی شهر هبرون، عموئیان در ناحیه عمان، موآبیان در شرق بحرالمیت، ادومیان در جنوب شرقی زندگی میکردند. همزمان با ورود عبرانیها، فلسطینیان نیز از سوی دریای اژه رسیدند و بین منطقه کارمل و صحرا ساکن شدند. کسانی که امروزه، به نام فلسطینی شناخته شدهاند فقط از نسل عربها نیستند بلکه از نسل کنعانیان هستند که از 5000 سال پیش در آنجا زندگی میکردند که از اسلاف پارسیان، یونانیان، رومیان، عربها، ترکها، حتیان و مصریان هستند.<ref>صفاتاج، «پاسخ به شبهات تاریخی اشغال فلسطین؛آیا یهودیان در فلسطین حق تقدم ندارند؟»، 1391ش، ص21.</ref> فتح فلسطین در 637م توسط مسلمانان نیز آغاز حکومت عربها بر فلسطین نبوده است، بلکه عربها، جزو اقوامی هستند که پیش از اسلام در فلسطین زندگی میکردند. عربهای مسلمانی که فلسطین را در قرن هفتم میلادی فتح کردند بسیار کم بودند و در مردمان بومی فلسطین حل شدند. <ref>رودنسون، اعراب و اسرائیل، 1348ش، ص260- 261.</ref> | |||
=== قبلهٔ اول مسلمانان === | === قبلهٔ اول مسلمانان === | ||
بهدلیل اینکه «مسجد الاقصی» قبلهٔ اول مسلمانان در بیتالمقدس واقع شده، این شهر در احساس، حافظه و اندیشهٔ دینی آنها از جایگاه والا و اهمیت بسیار زیاد برخودار بوده و این شهر نماد سبک زندگی توحیدی و مایهٔ وحدت امت اسلامی محسوب میشود. این شهر، از روزهای آغازین [[مبعث|بعثت]] پیامبر اسلام در مکه و بعد از وجوب «نماز»، بهعنوان قبلهٔ اول مسلمانان مطرح شد. مسلمانان به دستور پیامبر اسلام بیش از ۱۴ سال (مدت حضور سیزده سالهٔ پیامبر اسلام در مکه و نیز اوایل ورود خود او به مدینه که حدود شانزده ماه را در بر میگیرد)، به سوی مسجد الاقصی در بیتالمقدس نماز خواندهاند است و این شهر در شکلگیری اندیشهٔ توحیدی و زیربنای سبک زندگی مسلمانان نقش اساسی داشته است.<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، بیتا، ج۱، ص۴۴۰.</ref> | بهدلیل اینکه «مسجد الاقصی» قبلهٔ اول مسلمانان در بیتالمقدس واقع شده، این شهر در احساس، حافظه و اندیشهٔ دینی آنها از جایگاه والا و اهمیت بسیار زیاد برخودار بوده و این شهر نماد سبک زندگی توحیدی و مایهٔ وحدت امت اسلامی محسوب میشود. این شهر، از روزهای آغازین [[مبعث|بعثت]] پیامبر اسلام در مکه و بعد از وجوب «نماز»، بهعنوان قبلهٔ اول مسلمانان مطرح شد. مسلمانان به دستور پیامبر اسلام بیش از ۱۴ سال (مدت حضور سیزده سالهٔ پیامبر اسلام در مکه و نیز اوایل ورود خود او به مدینه که حدود شانزده ماه را در بر میگیرد)، به سوی مسجد الاقصی در بیتالمقدس نماز خواندهاند است و این شهر در شکلگیری اندیشهٔ توحیدی و زیربنای سبک زندگی مسلمانان نقش اساسی داشته است.<ref>ابن هشام، السیرة النبویه، بیتا، ج۱، ص۴۴۰.</ref> | ||
| خط ۶۲: | خط ۴۱: | ||
=== سومین مکان مقدس مسلمانان === | === سومین مکان مقدس مسلمانان === | ||
بیتالمقدس، سومین حرم شریف پس از «[[مسجدالحرام|مسجد الحرام]]» در مکه و «[[مسجد النبی]]» در مدینه و برای مسلمانان از حرمت خاص برخوردار است. به باور مسلمانان مسجد الاقصی که در این شهر واقع شده، دومین مسجد ساخته شده بر روی زمین پس از کعبه محسوب میشود. گفته میشود که حضرت آدم آن را چهل سال بعد از کعبه به دستور خداوند ساخته است. بههمین دلیل، صرف نظر از اعتقادات دینی مسلمانان، قدمت ساخت این [[مسجد]] سبب توجه جهانی به این مکان مقدس شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/news/show/899463/%D9%82%D8%A8%D9%84%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8% «قبله نماد توحید و نشانه اسلام و ادیان توحیدی است / دلایل مهم تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه»، وبسایت راسخون.]</ref> | بیتالمقدس، سومین حرم شریف پس از «[[مسجدالحرام|مسجد الحرام]]» در مکه و «[[مسجد النبی]]» در مدینه و برای مسلمانان از حرمت خاص برخوردار است. به باور مسلمانان مسجد الاقصی که در این شهر واقع شده، دومین مسجد ساخته شده بر روی زمین پس از کعبه محسوب میشود. گفته میشود که حضرت آدم آن را چهل سال بعد از کعبه به دستور خداوند ساخته است. بههمین دلیل، صرف نظر از اعتقادات دینی مسلمانان، قدمت ساخت این [[مسجد]] سبب توجه جهانی به این مکان مقدس شده است.<ref>[https://rasekhoon.net/news/show/899463/%D9%82%D8%A8%D9%84%D9%87-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D9%88-%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8% «قبله نماد توحید و نشانه اسلام و ادیان توحیدی است / دلایل مهم تغییر قبله از بیتالمقدس به کعبه»، وبسایت راسخون.]</ref> | ||
از نظر آثار و بناهای تاریخی، اورشلیم یک شهر اسلامی است نه یهودی؛ به گواهی محققان، این شهر، پر از آثار و بناهای کهن و نفیس اسلامی است؛ [[مسجد|مساجد]]، [[مدرسه|مدرسهها]]، زوایا، تکایا، رباطها، مقابر و قلعهها و استحکامات شهری و نظامی از دورانهای مختلف اسلامی در این شهر وجود دارد. برای مثال بنای «مسجدالاقصی» و «قبةالصخره» قدیمیترین، نفیسترین و زیباترین این بناها بوده که در زمان عبدالملک بن مروان، در سال 72م ساخته شده و تاکنون باقی مانده است.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/12608 کریمی، جواد و دیگران، «بیتالمقدس (بیتالمقدس)»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> در کنار مسجد الاقصی که بهعنوان نماد هویت اسلامی اورشلیم یاد میشود، آثار و بناهای دیگر نیز وجود دارد که هویت اسلامی این شهر را تأیید میکند و برخی از آنها عبارتند از: الزاویة الجرّاحیة، المدرسة الناصریة، زاویة الدرکاء، [[کتابخانه|کتابخانة]] خالدیه، زاویة الهنود، المدرسة المعظمیة، رباط علاءالدین البصیر، دارالحدیث، المدرسة الدواداریة، تربة وحدیة، مدرسة السُلاّ میَّة، زاویة المغاربة، التربة الجالقیة، جامع قلعة القدس، المدرسة الجاولیة،المدرسة التنکزیة، الخانقاه الفخریة، المدرسة الملکیة، المدرسة الفارسیة، المدرسة و التربة الارغونیة، المدرسة المنجکیة، المدرسة محدثیة، المدرسة الاسعردیة، المدرسة اللؤلؤیة، المدرسة الخاتونیة، المدرسة الباسطیة، المدرسة الطولونیة، المدرسة الغادریة، المدرسة العثمانیة، المدرسة الجوهریة، المدرسة الاشرفیة، المسجد القیمری، رباط بیرم، المدرسة الرصاصیة. <ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/12608 کریمی، جواد و دیگران، «بیتالمقدس (بیتالمقدس)»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام.]</ref> | |||
=== محل معراج پیامبر اسلام === | === محل معراج پیامبر اسلام === | ||
| خط ۱۰۲: | خط ۸۳: | ||
=== رژیم صهیونیستی === | === رژیم صهیونیستی === | ||
اشغال بیتالمقدس توسط صهیونستها از ۱۹۴۷م آغاز شد و با کشتن و اخراج اعراب ساکن اصلی فلسطین از سرزمینهای خود، شرایط اسکان یهودیان سایر کشورها را در آن سرزمین فراهم آوردند. در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷م سازمان ملل به وجود یک حاکمیت صهونیستی در درون فلسطین اشغالی رسمیت بخشید و طرح تقسیم فلسطین به دو منطقه عربی و یهودی را تصویب کرد. بر اساس این مصوبه، بیتالمقدس منطقهای بینالمللی اعلام شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/80758849/%D9%82%D8%AF%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%88-%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D «قدس چگونه اشغال شد/ بازخوانی تاریخ قدس و شش دهه اشغال»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از شکلگیری دولت جعلی اسرائیل، این شهر به دو بخش بیتالمقدس شرقی (در اختیار اردن) و بیتالمقدس غربی (در دست اسرائیل) تقسیم شد. اما طی جنگ ۶ روزه، در ۷ ژوئن ۱۹۶۷، اسرائیل بخش شرقی را نیز تصرف کرد و بیتالمقدس را به اشغال کامل خود درآورد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیم سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> از آن تاریخ تا امروز بیتالمقدس بهعنوان کانون تحولات و درگیریهای نظامی، سیاسی و اجتماعی میان مسلمانان و صهیونیستها بوده است.<ref>ناصری طاهری، بیتالمقدس شهر پیامبران، 1368ش، ص۷۹.</ref> | اشغال بیتالمقدس توسط صهیونستها از ۱۹۴۷م آغاز شد و با کشتن و اخراج اعراب ساکن اصلی فلسطین از سرزمینهای خود، شرایط اسکان یهودیان سایر کشورها را در آن سرزمین فراهم آوردند. در ۲۹ نوامبر ۱۹۴۷م سازمان ملل به وجود یک حاکمیت صهونیستی در درون فلسطین اشغالی رسمیت بخشید و طرح تقسیم فلسطین به دو منطقه عربی و یهودی را تصویب کرد. بر اساس این مصوبه، بیتالمقدس منطقهای بینالمللی اعلام شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/80758849/%D9%82%D8%AF%D8%B3-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%BA%D8%A7%D9%84-%D8%B4%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D9%88-%D8%B4%D8%B4-%D8%AF%D «قدس چگونه اشغال شد/ بازخوانی تاریخ قدس و شش دهه اشغال»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> پس از شکلگیری دولت جعلی اسرائیل، این شهر به دو بخش بیتالمقدس شرقی (در اختیار اردن) و بیتالمقدس غربی (در دست اسرائیل) تقسیم شد. اما طی جنگ ۶ روزه، در ۷ ژوئن ۱۹۶۷، اسرائیل بخش شرقی را نیز تصرف کرد و بیتالمقدس را به اشغال کامل خود درآورد.<ref>[https://lib.eshia.ir/12293/5/345/اورشلیم سجادی، صادق و دیگران، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش، ج5، ص245.]</ref> از آن تاریخ تا امروز بیتالمقدس بهعنوان کانون تحولات و درگیریهای نظامی، سیاسی و اجتماعی میان مسلمانان و صهیونیستها بوده است.<ref>ناصری طاهری، بیتالمقدس شهر پیامبران، 1368ش، ص۷۹.</ref> | ||
با پایانیافتن نظام قیمومت انگلیس بر کشور فلسطین در ۱۵ مه ۱۹۴۸م جنگ، تجاوز و اشغال فلسطین توسط اسرائیل آغاز شد و این رژیم بخش غربی شهر بیتالمقدس را به اشغال خود درآورد؛ در حالیکه کشور اردن بخش شرقی شهر، شامل منطقۀ محصور قدیمی را در تصرف داشت. <ref>حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، 1364ش، ص۱۱۰.</ref> در ژانویة ۱۹۵۰م، رژیم صهیونیستی پایتخت خود را به بیتالمقدس غربی انتقال داد و در بخش غربی آن کارگزاریهای حکومتی تأسیس کرد. تا ۱۹۶۷م اورشلیم وضعی نامتعادل داشت، اما به جهت حاکمیت سیاسی، تابعی از دولت اردن محسوب میشد<ref>حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، 1364ش، ص268.</ref> و به دنبال جنگ ششروزه در ژوئن ۱۹۶۷، اسرائیل بخش شرقی شهر را نیز اشغال کرد. <ref>مؤسسه مطالعات فلسطینی، سیاست و حکومت رژیم صهیونیستی، ۱۳۷۷ش، ص۲۹۲-۲۹۳.</ref> | |||
== یهودیسازی اورشلیم توسط صهیونیستها == | |||
صهیونیستها از زمان اشغال این شهر سرسختانه در تلاش بودهاند تا این منطقۀ مهم و تاریخی را که به منزلۀ قلب فلسطین اشغالی و جهان اسلام است، به یک شهر یهودی تبدیل کند؛ اما بهدلیل ایستادگی گروههای مقاومت اسلامی موفق به این کار نشده است. اورشلیم پس از اشغال رسمی فلسطین توسط صهیونیستها و پس از صدور قطعنامۀ تقسیم در سازمان ملل، به دو بخش تقسیم شد. بخش غربی آن بهصورت رسمی در 1948م همزمان با تشکیل دولت جعلی صهیونیستی جزء اسرائیل فعلی درآمد و به تصویب جامعۀ بینالملل و سپس دولتهای عربی رسید و اعتراض خاصی بر آن صورت نگرفت. بیتالمقدس شرقی بر اساس قطعنامۀ تقسیم، جزء سرزمینهای کرانۀ غربی و متعلق به فلسطینیان اعلام شد. قدس قدیم که مسجدالاقصی و قبةالصخره نیز شامل آن میشوند در این بخش یعنی بیتالمقدس شرقی قرار دارند. رژیم صهیونیستی که از همان ابتدا قصد انضمام کل بیتالمقدس به مناطق اشغالی 1948م را داشت، با وجود اکثریت ساکنان عرب منطقۀ شرقی، طی برنامهریزی تدریجی و با شیوههای گوناگون تاکنون سیاست اشغال و هویتزدایی از این شهر را دنبال کرده است. بهویژه پس از اشغال کرانۀ غربی در چهارم ژوئن 1967م و اعمال سلطۀ نظامی و امنیتی بر کرانۀ فلسطیننشین، فرصت را غنیمت شمرده و ضمن بسط توسعۀ نظامی خود بر مناطق حساس کرانۀ غربی از قبیل مناطق استراتژیک، منابع آبی و شاهراهها، انضمام تدریجی بیتالمقدس شرقی را به مناطق 1948م بیش از مناطق دیگر فلسطین در دستور کار دارد. این امر در اصطلاح «یهودیسازی قدس» نام گرفته است.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/8549/%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%B4%D8%B1%D9%82%DB%8C-%DA%86%D9%87-%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF- «یهودیسازی درقدس شرقی چه گونه انجام میشود؟»، وبسایت دیپلماسی ایرانی.]</ref> رژیم صهیونیستی اقدامات عملی زیر را برای هویتزدایی اورشلیم و یهودیسازی آن انجام داده است: | |||
=== الف) شهرکسازی === | |||
رژیم اسرائیل پس از اشغال اورشلیم بهصورت مستقیم عملیات گستردهای را با هدف یهودیسازی کامل شهر بیتالمقدس از طریق شهرکسازی در آن آغاز کرده است که بافت جمعیتی شهر را دچار دگرگونی کرده و زمینة پاکسازی تدریجی قومی را در این شهر فراهم آورده است.<ref>«اوضاع اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی فلسطینیان در قسمت قدیمی بیتالمقدس: گزارش دوم»، 1376ش، ص22ـ24؛ ملکی، «موجودیت صهیونیستی: گسترش دامنة اقدامات پاکسازی قومی در بیتالمقدس، دیدگاهها و تحلیلها»، 1376ش، ص19.</ref> نخستین طرح شهرکسازی قدس یک سال پس از اشغال آن ارائه شد. در این طرح، سیاست پیونددادن میان نقاط مسکونی یهودی و جداسازی واحدهای مسکونی فلسطینیان و ایجاد حصار در اطراف شهر از طریق شهرکسازی، درنظر گرفته شد. طرحهای بعدی نیز بر افزایش یهودیان در قدس شرقی متمرکز شده است.<ref>مؤسسه مطالعات فلسطینی، سیاست و حکومت رژیم صهیونیستی، ۱۳۷۷ش، ص۲۹۲-۲۹۳.</ref> در حالی که هنگام خروج دولت عثمانی از بیتالمقدس تنها ۴۷ محلة یهودینشین با حدود دوازده هزار تن ساکن وجود داشت، در ۱۹۶۴م شمار محلههای یهودی نشین به ۷۲۴ رسید و این محلهها امروزه افزایش یافته است.<ref>دباغ، فلسطینیات، 1399ش، ج۴، ص۱۶۰-۱۶۷.</ref> | |||
=== ب) تخریب منازل و مصادرۀ زمین === | |||
رژیم صهونیستی در ژوئن 1967م بلافاصله پس از تصویب طرح الحاق بیتالمقدس به اسرائیل غاصب، به تخریب خانهها و آوارهکردن ساکنان آن پرداختند. برای مثال، در ۲۸ ژوئیه 1967م رژیم صهیونیستی با صدور اعلامیهای که به «قانون قضا» مشهور شد، حدود هفتادهزار هکتار از اراضی اطراف قدس را تصاحب کرد و در ۱۸ اوت 1967م عملیات تسریع اسکان و خانهسازی به شهرداری قدس تفویض شد.<ref>مؤسسه مطالعات فلسطینی، سیاست و حکومت رژیم صهیونیستی، ۱۳۷۷ش، ص۲۹۲-۲۹۳.</ref> بعد از آن شهرک مغربیان را ویران کردند و تمام ساکنان آن به ناچار موطن خود را ترک گفتند. بسیاری از ساکنان شهرک الشرف نیز در بخش قدیمی شهر آواره شدند. این اقدامات سرانجام به مصادرۀ 116 جریب از اراضی موقوفۀ اسلامی بخش قدیمی بیتالمقدس، مرکب از 595 قطعه ملک وقفی اسلامی انجامید و یک مدرسۀ دخترانه و دو مسجد مصادره شد که آوارهشدن 7413 تن از ساکنان عرب آنجا را در پی داشت. مقامات اسرائیلی پس از آن به اقدامات گستردهای در جهت مصادرۀ اراضی خارج از بخش قدیمی بیتالمقدس، در حوزه عملیاتی دبیرخانه بیتالمقدس و سپس در محدودۀ آنچه به بیتالمقدس بزرگ موسوم است، دست زدند.<ref>[https://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php/%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3 «یهودیسازی بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ فلسطین.]</ref> | |||
=== ج) یهودیسازی مؤسسات خدمات عمومی === | |||
یهودیکردن مؤسسات خدمات عمومی در اقدامات زیر شکل گرفته است: | |||
1.منحلکردن انجمن شهر اورشلیم عربی و الحاق کارمندان و کارگزاران آن به شهرداری بیتالمقدس اشغالی در 1948م. | |||
2. یهودیکردن دادگستری با انتقال مقر دادگاه استیناف از اورشلیم به رامالله و قطع ارتباط سازمانی دادگستری با ساحل غربی رود اردن و الحاق ساکنان بیتالمقدس به دادگاه شرعی شهر یافا که از 1948م اشغال شده بوده و اجرای قوانین جزایی و مدنی و مالیاتی اسرائیل در مورد ساکنان بیتالمقدس عربی و سیطره دادگستری اسرائیل بر آنها. | |||
3. یهودیکردن مؤسسات خدمات عمومی، با منحلکردن ادارات عربی و انتقال بخشی از آنها به خارج از اورشلیم و الحاق سازمانهای آب و تلفن به بیتالمقدس غربی که از 1948م اشغال شده بوده و الحاق ادارات عربی به ادارات اسرائیلی و وضع قانونی که اعراب صاحب حرفه را مجبور میکند به مؤسسات یهودی بروند. | |||
4. انتقال تعدادی از وزارتخانهها و ادارات دولتی اسرائیل مانند وزارت دادگستری، دادگاه عالی، مقر رئیس پلیس، وزارت مسکن، دفاتر کنگره صهیونیسم و مقر نخست وزیری به بیتالمقدس. | |||
5. یهودیسازی آموزش و پرورش با الغای مراحل سهگانه روشهای عربی تدریس در مدارس دولتی و اجرای روش آموزش و پرورش اسرائیلی و تصرف موزۀ آثار تاریخی فلسطین و جلوگیری از انتشار صدها کتاب فرهنگ عربی و اسلامی و نامگذاری خیابانها و میدانهای شهر به نامهای یهودی در بیتالمقدس عربی. | |||
6. یهودیسازی اقتصاد با از میانبردن موقعیت گمرکی ساحل غربی رود اردن و اجرای قوانین مالیاتی اسرائیل در مورد مؤسسههای اقتصادی و بازرگانی عربی بیتالمقدس به ویژه، مالیات بر نرخ گمرکی که بر کالاها اضافه میشود.<ref>[https://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php/%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3 «یهودیسازی بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ فلسطین.]</ref> | |||
=== د) تلاش برای دگرگونی چهرۀ شهر === | |||
از روشهای مهم رژیم غاصب اسرائیل، برای یهودیسازی اورشلیم، ایجاد تغییرات در سیمای فیزیکی و چهرۀ شهر است. برای مثال در بخش عربی قدس، دگرگونیهای مهندسی و ساختوساز در حال اجرا است که در چارچوب طرح مرکز بازرگانی و نوسازی عملیاتی میشود. این طرح در قسمت شمالغربی قدس قدیم در مساحتی بسیار وسیع به وجود آمده است و محلۀ باب الساهره، محلۀ باب العمود، بخشی از محله شیخ جراح، بخشی از محلههای مصراره، سعد و سعید را در بر میگیرد. همۀ این مناطق از محلههای مسکونی، جایگاه مدارس و تجارتخانههای فلسطینان و دارای جاذبههای [[گردشگری]] و جهانگردی بود. همچنین در چهارچوب دگرگونی چهرۀ شهر، طرح پارک عمومی که دیوار شهرک قدیمی را از شرق و جنوب احاطه میکند، توسط صهیونستها اجرا میشود. این طرح بهصورت مستقیم پس از اشغال شهر در 1967م برنامهریزی شد، بههمین منظور ساکنین عرب شماری از محلههای واقع در منطقه درون حصار بهویژه اهالی عینالحلوه و بخش عظیمی از سلوان تخلیه شدند و بخش دیگری از این طرح نیز بر خرابۀ گورستان اسلامی قدس شرقی بنا شد. <ref>[https://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php/%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3 «یهودیسازی بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ فلسطین.]</ref> | |||
=== ه) ایجاد موانع حقوقی === | |||
از روشهای دیگر صهیونیستها برای یهودیسازی اورشلیم، ایجاد موانع حقوقی و اداری برای ساکنان بومی شهر است. برای مثال لغو حق اقامت برای هر کس که به کرانۀ غربی منتقل میشود و همچنین عملیات کوچاندن سری و ایجاد موانع برای صدور جواز ساخت مسکن و رد مجتمعهای [[خانواده|خانوادگی]] از جملۀ این روشها است. در حالی که اسرائیل اجازه نمیدهد تا اعراب به کرانۀ غربی منتقل شوند در عین حال با آنها بهطور برابر برخورد نمیکند بلکه آنها را بنا بر دیدگاه صهیونیسم که میگوید بیتالمقدس یکپارچه و یهودی است، بهعنوان مهاجر به حساب میآورد و در نتیجه اعرابی را که در آن زندگی میکنند، ساکنین اصلی آن شهر به حساب نمیآورد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-article?id=10030 «یهودیسازی کامل بیتالمقدس، هدف نهایی رژیم صهیونیستی»، وبسایت دیگران.]</ref> همچنین صهیونیستها اقدامات تشویقی برای مهاجرت یهودیان به این شهر مانند برقراری معافیت مالیاتی و عوارض شهری، ممانعت از مرمت بناها و منازل مسلمانان، تحمیل مالیاتهای سنگین و گرفتن اوراق هویت فلسطین را در پیش گرفتهاند.<ref>«اوضاع اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی فلسطینیان در قسمت قدیمی بیتالمقدس: گزارش دوم»، 1376ش، ص22ـ24؛ ملکی، «موجودیت صهیونیستی: گسترش دامنة اقدامات پاکسازی قومی در بیتالمقدس، دیدگاهها و تحلیلها»، 1376ش، ص19.</ref> | |||
=== و) تلاش برای محو نمادها و میراث تمدن اسلامی === | |||
تلاش برای نابودی بناها و نمادهای تمدن اسلامی در بیتالمقدس از روشهای دیگر صهیونیستها برای یهودیسازی این شهر تاریخی و فلسطینی است. برای مثال توطئۀ اسرائیل علیه حرم شریف بیتالمقدس بهویژه مسجدالاقصی و قبةالصخره که نماد هویت اسلامی شهر محسوب میشود، از زمان اشغال این شهر در جریان جنگ ژوئن 1967م آغاز شد و این توطئه، با شیوههای مختلفی اجرا شد. حفاریهای متعدد در اطراف و زیر مسجدالاقصی برای یافتن معبد سلیمان، یکی از این روشها برای تخریب این مکان مقدس و محو این نماد اسلامی است. این حفاریها در اواخر 1967م آغاز شد و تا 1980م در هشت مرحله انجام شد که به ویرانی و واردآمدن آسیبهای جدی به بسیاری از بناهای اسلامی مجاور مسجدالاقصی منجر شد. این حفاریهای جنایتآمیز تا هنوز ادامه دارد و آتشزدن مسجدالاقصی توسط نیروهای اشغالگر در اوت 1969م و تلاش برای اقامۀ نماز از سوی یهودیان در محوطۀ مسجدالاقصی، تجاوز به قبور اسلامی در این شهر، از دیگر اقدامات این رژیم برای محو نشانههای اسلامی و فلسطینی در این شهر است. <ref>[https://palpedia.afagh-bidari.ir/index.php/%DB%8C%D9%87%D9%88%D8%AF%DB%8C_%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3 «یهودیسازی بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ فلسطین.]</ref> | |||
=== ایستادگی و مخالفت با اشغال و یهودیسازی اورشلیم === | |||
جنبشهای مردمی در فلسطین علاوهبر مبارزه برای آزادسازی کل سرزمین فلسطین از لوث وجود رژیم صهیونیستی، همواره با طرحهای مختلف یهودیسازی اسرائیل بهصورت موردی مبارزه کرده و هزاران نفر در این راه [[شهادت|شهید]] دادهاند. گروههای فلسطینی خودجوش آموختهاند که هرگاه مقاومت کنند و بهدور از جریانات سیاسی که هر کدام بهدنبال منافع حزبی خود هستند، ابتکار عمل را بهدست بگیرند، دشمن صهیونیست را به زانو درخواهند آورد.<ref>[http://qodsna.ir/fa/302464 «راهکار مقاومت در بیتالمقدس، معادلات سیاسی را برای همیشه تغییر داد»، خبرگزاری بینالمللی القدس.]</ref> برای مثال در 1996م حفاری برای یک دسترسی جدید به تونلی که از نزدیکی محوطه مسجدالاقصی میگذرد، از سوی طرف فلسطینی بهعنوان هتک حرمت این مکان مقدس تلقی و باعث درگیریهایی شد که طی سه روز بیش از 80 نفر فلسطینی شهید شدند، اما طرح صهیونیستها را ناکام گذاشت.<ref>[http://www.irdiplomacy.ir/fa/news/2017484/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B7%D9%87-%D9%85%D8%B3%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%82%D8%B5%DB%8C-%D9%85%DA%A9%D8%A7%D9%86-%D9%81%D9%88%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%AD%D8%B3%D8%A7%D8 «چرا محوطه مسجدالاقصی مکان فوق العاده حساسی است؟»، وبسایت دیپلوماسی ایرانی.]</ref> | |||
گرچه سازمانها و مجامع بینالمللی بهصورت عملی و کارآمد از فلسطینیان دفاع نکرده و در برابر هویتزدایی از شهر اورشلیم، ایستادگی نکردهاند، اما گاهی بهصورت نمادین با صدور قطعنامهها اقدامات رژیم صهیونستی را محکوم کردهاند. برای مثال از اصول مهم سازمان ملل متحد، عدم جواز سلطه بر اراضی کشورهای دیگر از طریق زور و ممنوعیت الحاق بخشی از اراضی اشغالی به دولتی که آن را اشغال کرده، است. جامعۀ بینالمللی، اقدامات اسرائیل مبنی بر یهودیسازی ارشلیم را در 1976م از طریق قطعنامۀ مجمع عمومی شمارۀ ۲۲۵۳، مردود دانسته است. در این قطعنامه از اسرائیل خواسته شده است تا تدابیری را که در خصوص بیتالمقدس اتخاذ کرده است، لغو کند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-article?id=10030 «یهودیسازی کامل بیتالمقدس، هدف نهایی رژیم صهیونیستی»، وبسایت دیگران.]</ref> همچنین شورای امنیت سازمان ملل متحد در 23 دسامبر 2016م با صدور قطعنامه اسرائیل را به توقف شهرکسازی در اراضی اشغالی فلسطینیها فراخواند، اما اسرائیل با نادیدهگرفتن این قطعنامه، همچنان به اقدامات خود برای توسعۀ یهودیسازی این شهر ادامه میدهد.<ref>[https://www.trt.net.tr/dari/dny/2017/07/12/szmn-mll-mthd-sry-yl-r-mhkhwm-khrd-768954 «سازمان ملل متحد اسرائیل را محکوم کرد»، وبسایت تیآرتی فارسی.]</ref> | |||
== نمادسازی بیتالمقدس در فرهنگ اسلامی == | == نمادسازی بیتالمقدس در فرهنگ اسلامی == | ||
| خط ۱۸۱: | خط ۲۰۲: | ||
* مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳ش. | * مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۳ش. | ||
* ناصری طاهری، عبدالله، بیتالمقدس شهر پیامبران، تهران، سروش، ۱۳۶۸ش. | * ناصری طاهری، عبدالله، بیتالمقدس شهر پیامبران، تهران، سروش، ۱۳۶۸ش. | ||
* آزاد، ابوالکلام، کوروش کبیر (ذوالقرنین)، ترجمۀ محمدابراهیم باستانی پاریزی، تهران، علم، ۱۳۸۶ش. | |||
* ابنکثیر، اسماعیل بن عمر، البدایه و النهایه، بیروت، دار الفکر، ۱۹۸۶م. | |||
* اسعدی، مرتضی، بیتالمقدس، تهران، بنیاد دایرة المعارف، ۱۳۶۷ش. | |||
* «اوضاع اجتماعی، اقتصادی و بهداشتی فلسطینیان در قسمت قدیمی بیتالمقدس: گزارش دوم»، مجلۀ نداءالقدس، شمارۀ 11، 1376ش. | |||
* تاجیک، نصرالله، «جغرافیای سیاسی سرزمین بیتالمقدس»، مجلۀ حضور، شمارۀ 33، 1379ش. | |||
* «چرا محوطه مسجدالاقصی مکان فوقالعاده حساسی است؟»، وبسایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ بهمن ۱۴۰۱ش. | |||
* خسروشاهى، سيدهادى، تاريخ بيتالمقدس و مسئله فلسطين، قم، دارالتبليغ اسلامى، 1395ق. | |||
* حمیدی، تاریخ اورشلیم (بیتالمقدس)، تهران، امیرکبیر، 1381ش. | |||
* دباغ، مصطفی مراد، بلادنا فلسطین، بیروت، بینا، ۱۹۷۵م. | |||
* دباغ، مصطفی مراد، فلسطینیات، بیروت، بینا، ۱۳۹۹ش. | |||
* «راهکار مقاومت در بیتالمقدس، معادلات سیاسی را برای همیشه تغییر داد»، خبرگزاری بینالمللی القدس، تاریخ درج مطلب: 13 مرداد 1396ش. | |||
* رودنسون، ماکسیم، اعراب و اسرائیل، ترجمۀ رضا براهنی، تهران، خوارزمی، 1348ش. | |||
* «سازمان ملل متحد اسرائیل را محکوم کرد»، وبسایت تیآرتی، تاریخ درج مطلب: 12 جولای 2019م. | |||
* سجادی، صادق و دیگران، «بیتالمقدس»، دائرة المعارف بزرگ اسلامی، 1399ش. | |||
* شیرخدایی، ملیحه، «اورشلیم»، وبسایت پژوهه، تاریخ درج مطلب: 24 آبان 1393ش. | |||
* صفاتاج، مجید، «پاسخ به شبهات تاریخی اشغال فلسطین؛ آیا یهودیان در فلسطین حق تقدم ندارند؟»، مجلۀ پاسدار اسلام، شمارۀ 367، سال 1391ش. | |||
* عزالدین، فاروق محمد، القدس، تاریخیاً و جغرافیاً، قاهره، بینا، ۱۹۸۱م. | |||
* «قدس، نماد همبستگی مسلمانان»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: ۶ تير ۱۴۰۰ش. | |||
* کریمی، جواد و دیگران، «بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: 1398ش. | |||
* محمود، معین احمد، بیتالمقدس، بیروت، بینا، ۱۹۷۰م. | |||
* مستوفی، حمدلله، نزهةالقلوب، به کوشش استرنج، هلند، لیدن، ۱۳۳۱ق. | |||
* ملکی، محمدرضا، «موجودیت صهیونیستی: گسترش دامنة اقدامات پاکسازی قومی در بیتالمقدس، دیدگاهها و تحلیلها»، ماهانة دفتر مطالعات سیاسی و بینالمللی، سال 11، شمارۀ 114، سال 1376ش. | |||
* مؤسسه مطالعات فلسطینی، سیاست و حکومت رژیم صهیونیستی، ترجمۀ مرکز مطالعات و تحقیقات اندیشه سازان نور، تهران، بینا، ۱۳۷۷ش. | |||
* نوذری، عزتالله، مسیحیت از آغاز تا عصر روشنگری، تهران، محقق، بیتا. | |||
* «یهودیسازی بیتالمقدس»، وبسایت دانشنامۀ فلسطین، تاریخ بازدید: 18 دی 1402ش. | |||
* «یهودیسازی درقدس شرقی چه گونه انجام میشود؟»، وبسایت دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۸۹ش. | |||
* «یهودیسازی کامل بیتالمقدس، هدف نهایی رژیم صهیونیستی»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 8 اردیبهشت 1377ش. | |||
