پیش‌نویس:احسان: تفاوت میان نسخه‌ها

(فرانکنا، فلسفۀ اخلاق، ۱۳۹۱، ص۱۰۲-۱۰۳). پیش‌نیاز آن، توان همدلی شناختی است؛ یعنی بتوان خود را به‌جای دیگری گذاشت و نیاز او را دریافت<ref>{{پک|لوبومیرسکی|1395|ک=روانشناسی شادکامی|ص=143-147}}</ref> (لوبومیرسکی، روان‌شناسی شادکامی، ۱۳۹۵، ص۱۴۳-۱۴۷).

در یونان باستان، فیلسوفان تلاش کردند مفهوم نیکی و بخشش را نه صرفاً بر پایۀ دین یا سنّت، که از راه عقل و استدلال بررسی کنند. ارسطو در کتاب مشهور خود، «اخلاق نیکوماخوس»، «بخشندگی» را یکی از فضایل اخلاقی معرّفی کرد و آن را «حدّ وسط» میان دو رذیلت دانست: از یک سو «اسراف» (بخشش بی‌حساب و بیش از اندازه) و از سوی دیگر «خسّت» (خودداری کامل از بخشش). به باور او، انسان سخاوتمند کسی است که به‌جا، به‌اندازه و با انگیزۀ درست می‌بخشد. این نخستین بار بود که رفتار فراتر از نفع شخصی، در یک نظام عقلانی تحلیل می‌شد. بعدها اپیکوریان و رواقیون نیز هر یک از زاویۀ دید خود، کمک به همنوع را توصیه کردند، هرچند انگیزۀ اصلی در نگاه آنان، رسیدن به آرامش درونی و رهایی از رنج‌های روانی بود، نه صرفاً خیرخواهی برای دیگری (ارسطو، اخلاق نیکوماخوس، ۱۳۷۸، کتاب ۴، فصل ۱؛ فرانکنا، فلسفۀ اخلاق، ۱۳۹۱، ص۵۱-۵۴).

* احسان به حیوانات: در روایات نبوی، مردی سگی تشنه را سیراب کرد و خداوند به پاس این احسان، او را آمرزید. این روایت، مرزهای احسان را به همۀ موجودات زنده گسترش می‌دهد (بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۲۳ق، کتاب المساقاة، باب فضل سقی الماء).

* خودکارآمدی ادراک‌شده: کمک به دیگران حسّی نیرومند از توانمندی در فرد ایجاد می‌کند؛ این باور که «من می‌توانم بر زندگی کسی اثر مثبت بگذارم»، یکی از عوامل مهم سلامت روان و پیشگیری از افسردگی است (لوبومیرسکی، روان‌شناسی شادکامی، ۱۳۹۵، ص۱۴۳-۱۴۷).

* طرحوارۀ ذهنی مثبت: یادآوری کمک‌هایی که در گذشته دریافت کرده‌ایم، ذهن را برای جبران آن در موقعیت‌های بعدی آماده می‌کند و چرخه‌ای از نیکی را در جامعه به راه می‌اندازد (بندورا، نظریۀ یادگیری اجتماعی، ۱۳۷۲، ص۸۵-۹۲).

* هماهنگی با خودانگارۀ اخلاقی: هر فرد تصویری از خود به‌عنوان «انسان اخلاقی» در ذهن دارد. برای حفظ این تصویر، گاه دست به کارهایی فراتر از انتظار دیگران می‌زند تا میان باورها و رفتارش هماهنگی برقرار شود (سلگمن، شادکامی اصیل، ۱۳۹۰، ص۲۱۸).

* کنترل مهاری: توانایی مهار امیال خودخواهانه و اولویت‌دادن به نیاز دیگری، یک مهارت شناختی است که پایۀ بسیاری از رفتارهای احسانی را می‌سازد (سلگمن، شادکامی اصیل، ۱۳۹۰، ص۲۱۸).

* الگوبرداری فرزندان از والدین: کودکان بیش از آنکه با نصیحت بیاموزند، با چشم خود رفتار والدین را می‌بینند. وقتی پدر یا مادر فراتر از وظایف معمول، به دیگری کمک می‌کند، این رفتار برای کودک به یک الگوی طبیعی تبدیل می‌شود (بندورا، نظریۀ یادگیری اجتماعی، ۱۳۷۲، ص۸۵-۹۲).

* پرورش کنترل مهاری در خانه: آموزش صبر و چشم‌پوشی از خواسته‌های آنی در خانواده، کودک را برای رفتارهای احسانی در بزرگسالی آماده می‌کند؛ چراکه احسان اساساً یعنی ترجیح‌دادن نیاز دیگری بر خواست خود (بندورا، نظریۀ یادگیری اجتماعی، ۱۳۷۲، ص۸۵-۹۲).

* تعمیق دوستی: یک همراهی بی‌چشمداشت یا کمکی فراتر از انتظار، می‌تواند اعتماد را در رابطۀ دوستانه چنان نهادینه کند که آن را از یک معاشرت ساده به پیوندی عمیق و پایدار تبدیل سازد (سلگمن، شادکامی اصیل، ۱۳۹۰، ص۲۱۸).