انتخاب همسر

انتخاب همسر

انتخاب همسر؛ انتخاب شریک برای ورود به زندگی زناشویی.

انتخاب همسر اولین گام برای تشکیل خانواده است. انتخاب همسر نیازمند معیارهایی است. از جمله این معیارها کفویت در شاخص‌های مذهبی، خانوادگی، هوشی، فرهنگی و اجتماعی است.

همسرگزینی ایرانیان پیش از اسلام

قوانین عهد ساسانیان، انتخاب همسر را برای جوانان محدود می‌کرد. ازدواج با اهل کفر و با کسی که سلامت جسم و تعادل روح نداشت ممنوع بود. همچنین هر کس ناگریز بود همسرش را از میان طبقه خود انتخاب کند.زنان طبقه مرفه به دلیلموقعیت، ثروت و مکنتی که داشتند وجه‌المصالحه قرار می‌گرفتند و بدون توجه به احساسات، عواطف، مصلحت و مشورت با آنها با روشهای مختلف مجبور به ازدواج می‌شدند.در هنگام خواستگاری نیز خواست مرد مهم بود.به همین دلیل در این ازدواج‌ها حقوق و شرایط عمومی ازدواج حاکم نبود.برخی از این ازدواج‌ها چند روز بیشتر طول نمی‌کشید

معیارهای انتخاب همسر از دیدگاه اسلام

ایمان و دین‌داری: ریشه اخلاق و ارزش‌های اخلاقی از دیدگاه اسلام ایمان است و مردان و زنان مومن از وصلت با افراد بی‌ایمان، حتی در صورت برخورداری از سایر معیارهای همسر مطلوب نهی شده‌اند.

ارزش‌های اخلاقی: حسن خلق، عفت و پاکدامنی، رعایت پوشش اسلامی و پرهیز از جلوه‌گری در برابر نامحرمان، ارزش‌های اخلاقی مورد تأکید برای زنان است. مردان نیز از ویژگی پسندیده «غیرت» به صورت نابه‌جا بهره بگیرند.

خصوصیات جسمی: زیبایی ظاهر و تناسب اندام در انتخاب همسر، اثرگذار است؛ اما هدف و معیار اصلی ازدواج نیست؛ در همسرگزینی باید هم زیبایی ظاهری و هم زیبایی باطنی (ایمان، تقوا، حیا، عفت و اصالت خانوادگی) مورد توجه باشد. توجه به زیبایی ظاهری نباید از حد معمول تجاوز کند و انسان را از ازدواج به‌موقع باز دارد.

صلاحیت خانوادگی: از دیدگاه اسلام علاوه بر شايستگی دختر و پسر، خانواده‌ها نیز باید از صلاحیت برخوردار باشند. دلیل اهتمام اولیای دین به شایستگی خانوادگی این است که ویژگی‌های خانواده از طریق ژن‌ها به فرزندان منتقل می‌شود. نوع تربیت خانواده نیز در پرورش فرزند اثرگذار است.

خصوصیات اقتصادی: قرآن، مسلمانان را به زمینه‌سازی ازدواج مردان و زنان بی‌همسر فراخوانده و ازدواج را برای افراد بی‌بضاعت موجب استغنا و برخورداری آنان از فضل الهی معرفی کرده است. البته لازمه این مساله مسئولیت‌پذیر بودن فرد است. طلب روزی حلال نیز از وظایف اقتصادی همسر به‌شمار می‌رود.

معیارهای تسهیل‌گر همسرگزینی

1. عقلانیت: در مسیر انتخاب همسر باید معیارهای مناسب و مطلوب را مد نظر قرار داد و به ایجاد تعادل بین عقل و عاطفه در فرایند همسرگزینی، پرداخت.
2. واقع‌گرایی: در انتخاب همسر می‌بایست شرایط کلی خود را برای ازدواج، واقع‌بینانه بررسی کرد.
3. خودشناسی: در همسرگزینی باید آگاهی کاملی از علایق، معیارها، شخصیت، آرمان‌ها و ارزش‌های خود داشته باشیم.
4. دیگرشناسی: در همسرگزینی باید نسبت به ارزش‌های فرد انتخابی آگاه باشیم، پی ببریم که توانایی عشق ورزی دارد، می‌تواند صمیمیت ایجاد کند، میزان تعهدش نسبت به روابط بین فردی‌اش چقدر است.
5. تعادل‌سنجی: در همسرگزینی لازم است که طرفین علایق، ارزش‌ها، نیازهای غالب و انتظارات خود و طرف مقابل را از ازدواج و نیز شرایط خانوادگی همدیگر را ارزیابی کرده و میزان تطابق آن‌ها را بررسی کنند.

چالش‌های همسرگزینی

1. ایده‌آل‌گرایی: بسیاری از دختران ملاک‌هایی برای انتخاب همسر دارند که با واقعیت برابری ندارد. آنها معتقد هستند که امکان ازدواج ندارند چون معیارهای‌شان با واقعیت‌های جامعه تطابق ندارد و تا زمانی که کامل نشود ازدواج نخواهند کرد.
2. محدودکننده دانستن ازدواج: برخی، باور دارند که ازدواج، محدودیت است و فرصت‌های پیشرفت را از فرد سلب می‌کند؛ مادرشدن، محدودیت‌ها را دوچندان می‌کند.
3. پرهیز از مشورت در انتخاب همسر: بسیاری بر این باور عقیده دارند که عقل خودشان برای داشتن انتخابی موفق کافی است، نیازی به هم‌فکری و مشورت با دوستان، خانواده و متخصصین ندارند و بر اساس شناختی که از خود دارند می‌توانند انتخاب موفقی داشته باشند.
4. تلقی انتخاب و ازدواج به عنوان پل رهایی مطلق از رنج: بسیاری ازدواج را پل رهایی از تمامی رنج‌ها و رسیدن به آرامش مطلق می‌دانند. آنها عقیده دارند که ازدواج می‌تواند به طور کامل آن‌ها را از تنهایی نجات دهد، مشکلات اقتصادی‌شان را ریشه‌کن کند و اجازه تداوم هیچ مشکلی را در زندگی ندهد.
5. لزوم کامل بودن همسر: افرادی که در ازدواج خود باورهای کمال‌گرایانه دارند همواره درصدد ایجاد شرایط بهتر برای اقدام به ازدواج هستند. این نوع کمال‌گرایی را دقت وسواسی یا بهانه‌جویی در شروع زندگی نیز می‌نامند.
6. کفایت عشق: برخی عشق و علاقه شدید به فرد را جبران کننده ضعف فرد در سایر ابعاد می‌دانند. این باور در افرادی که دلبستگی زیادی به طرف مقابل دارند دیده می‌شود. آنها نه تنها درصدد بررسی دقیق معیارهای مناسب ازدواج نیستند بلکه ویژگی‌های نامطلوب فرد مقابل را نیز توجیه می‌کنند.

انتظارات در انتخاب همسر

1. همراه و همپا بودن: یکی از انتظارات افراد، زندگی در کنار فردی است که بتواند همراه و هم‌سلیقه با آنها باشد تا با اشتراک داشتن در زمینه‌های مختلف بتوانند زندگی‌شان را بهتر و راحت‌تر پیش ببرند.
2. داشتن خانواده خوب: بیش‌ترین چالش‌های روابطی مانند ازدواج، ارتباط با خانواده طرف مقابل و خودشان و وارد کردن آنها در رابطه است که امری گریزناپذیر است. خانواده منبع تامین نیازهای روان‌شناختی، جسمانی و عاطفی افراد به‌شمار می‌رود و از مهم‌ترین کارکردهای خانواده، کارکرد حمایتی آن است.

تاثیرات بر انتخاب همسر

فضای مجازی و رسانه

روابط اجتماعی امروزی بین نسل جوان و به‌خصوص اولویت‌های آنها در شروع زندگی مشترک، از فضای مجازی و رسانه‌های اجتماعی اثر پذیرفته و رنگ و بویی متفاوت بـه خود گرفته است. چراکه الگوی ارتباطات اجتماعی بين مردم بر الگوی آنها در رفتار با همسر تأثیر به‌سزایی دارد. سبک زندگی شهری، فضاهای دانشگاهی و روابط شغلی و هم‌چنین ارتباط‌‌‌گیری از طريق فضای مجازی، تغييراتی شگرف در دیدگاه دختران و پسران نسبت به گذشته و امتناع از الگوهای سنتی ایجاد کرده است.

اهالی رسانه و متولیان فرهنگ نقش مهمی از لحاظ الگوسازی درست زندگی و خانوادۀ مسلمان بر پایۀ معارف اسلامی و سیرۀ اهل‌بیت دارند. در جهان امروز، جوانان مخاطبان اصلی ماهواره‌ و فضاهای جذاب و ملوّن غربی هستند، که رسالت رسانۀ بومی و اسلامی را سنگین‌تر کرده است.

آموزه‌های دینی

ساختار حقوقی جمهوری اسلامی ایران بر پایه‌ حمایت از نهاد خانواده بنا شده و حقوق مدنی کشور در اصل بر مبانی و آموزه‌های اسلامی استوار است. بروز دگرگونی‌های فرهنگی در برخی زمینه‌ها بناگزیر ایجاب می‌کند تقویت آموزه‌های دینی در رأس امور خانواده و حمایت از بنیان آن قرار گیرد و راهنمای جوانان در انتخاب گزینه‌های ترجیحی خود در ازدواج باشد. منظور از تبیین آموزه‌های دینی در امر انتخاب همسر و اولویت‌بندی ترجیحات زن و مرد، تغییر نگرش‌ آنها و آگاهی دادن به آنها در جهت شناخت افراد است تا کمک شود ابتدا رفتار خود را اصلاح و سپس با دید اسلامی و آگاهانه اقدام به ازدواج کنند.

ترجیحات همسر

آشنایی با ترجیحات همسر در مرحلۀ اول اقدام به ازدواج بسیار مهم است. در خانواده‌های سنتی ایران، به ترجیحات دختر چندان اهمیتی داده نمی‌شود. بزرگترها و والدین، نقش اصلی را در آموزش فرزندان خود برای آگاهی و بالابردن اطلاعات دربارۀ زندگی زناشویی ایفا می‌کنند. همچنین با تغییراتی که در سبک زندگی جوانان رخ داده و متأثر از سبک زندگی غربی و دوری از تعالیم اسلامی، است موجبات ضعف مهارت‌ زندگی و همسرداری، به‌حاشیه‌رفتن معنویت و نیز عدم تعهد به اصول اخلاقی و اعتقادی در خانواده فراهم شده و آسیب جدی به معیارهای ترجیحی در انتخاب همسر وارد آورده است. دیدگاه مردم به موضوع ازدواج و تشكيل خانواده و نیز الگوهای انتخاب شریک زندگی در کشور ايران طی سال‌های اخیر دستخوش دگرگونی‌هایی بوده است که ریشه در تغييـرات بنیادین در حوزه‌هایی چون اقتصـاد و شرایط اجتماعی دارد از جمله: تحصيل زنان پابه‌پای مردان، ازدیاد فارغ‌التحصيلان دانشگاه، توسعۀ شهرنشينی و نیز سهم زیاد زنان در بازار کار و اقتصاد. تمایل دختران و پسران به استقلال نسبت به نسل‌های گذشته بر انتخاب همسر و ترجیحات آنها از همسران خود اثر گذاشته است. اساس تعریف بومی سبک زندگی، برگرفته از جهان‌‌‌‌بینی اسلامی‌-ایرانی است و حاصل آن، می‌تواند نه تنها تبیین‌گر در جهت تشخیص اهداف سبک زندگی غربی باشد بلکه حرکتی در راستای ارتقاء ارزش‌ها و نگرش‌های دینی و اصلاح اشکالات در این جهت باشد. فرهنگ دینی، ایمان و اخلاق را دو ترجیح اصلی در انتخاب همسر می‌داند. در حالی‌که، در پی دگرگونی‌هایی که حاصل تهاجم فرهنگی غرب است، جامعۀ فعلی ایران مظاهر مادی را از جمله ترجیحات برتر برای زندگی زناشویی می‌داند مانند مدرک تحصیلی، مال و ثروت، شغل و جایگاه اجتماعی. به‌همین دلیل، جوانان تلاش می‌کنند امتیازات مذکور را از هر راهی که باشد کسب کنند تا به مقبولیت اجتماعی برسند.

منابع

• جوکار، محبوبه، «سیر تحول خانواده ایرانی در گذر تاریخ»، پژوهش‌نامه طهورا، سال پنجم، ، شماره 12، بهار 1391ش.
• حسین‌خانی نائینی، هادی، «باورهای نادرست در مورد ازدواج و نقد آنها با تاکید بر منابع اسلامی»، پژوهش‌نامه اسلامی زنان و خانواده، سال هشتم، شماره 21، زمستان ۱۳۹۹ش.
• حسین‌خانی نائینی، هادی، «معیارهای انتخاب همسر از دیدگاه اسلام»، مجله اسلام و پژوهش‌های تربیتی، سال دوم، پاییز و زمستان 1389ش.
• شهرابی فراهانی، لیلا و همکاران، «کشف نگرش‌های انتخاب همسر در دختران در آستانه ازدواج»، پژوهش‌های مشاوره، جلد 18، شماره 69، بهار 1398ش.
• لواسانی، مسعود و همکاران، «ارزش‌های زیربنایی انتخاب همسر»، مجله رویش روان‌شناسی، سال دهم، شماره 9، آذر ۱۴۰۰ش.
• ملک‌محمودی، امیر، «معیارهای گزینش همسر در اسلام»، مجله شمیم یاس، شماره 3، خرداد 1382ش.

• «انتظارات و توقعات در ازدواج و زندگی مشترک»، مرکز روان‌شناختی رهیاب، تاریخ بازدید: 6 آبان 1402ش.
• برنشتاین، فیلیپ اچ، شناخت و درمان اختلاف‌هاى زناشویى (زناشویى درمانى)، ترجمۀ حمیدرضا سهرابى، رسا، تهران، 1377ش.
• بروجردی علوی، مهدخت و همکاران، «روابط خانوادگی از منظر تفسیر المیزان»، وب‌سایت اندیشۀ علامه طباطبایی تاریخ درج مطلب: اردیبهشت 1393ش.
• «تقلید از سبک زندگی غربی و تغییر ارزش‌ها؛ زمینه‌ساز افزایش آمار طلاق»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 4 مرداد 1396ش.
• حسینیا، احمد، بهداشت روانى ازدواج و همسردارى، تهران، مفید، 1380ش.
• حسین‌زاده، علی، «احترام به یکدیگر و نقش آن در زندگی مشترک»، وب‌سایت نشریات موسسۀ آموزشی پژوهشی امام خمینی ، تاریخ درج مطلب: زمستان 1389ش.
• داودی، حسین، «روابط سالم و سازنده بین همسران»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1382ش.
• دهخدا، علی‌اکبر، لغت‌نامه، وب‌سایت واژه‌یاب، تاریخ بازدید: 6 آبان 1402ش.
• رحیمی، روح‌الله، و همکاران، «بررسی روابط بین عوامل فردي- خانوادگی و ترجیحات همسرگزینی با رضایت زناشویی زوجهاي هر دو شاغل در آموزش و پرورش»، مجلۀ زن و مطالعات خانواده، پاییز 1394ش.
• رشیدپور، مجید، تعادل و استحکام خانواده، تهران، اطلاعات، 1373ش.
• «زن، خانواده و رسانه»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1388ش.
• سمواتی، زهرا، «رسانه و سبک زندگی فردی-اجتماعی خانواده از توصیف و تبیین تا اصلاح و تغییر»، وب‌سایت پرتال امام خمینی، تاریخ درح مطلبک 20 تیر 1397ش.
• شرفى، محمدرضا، خانواده متعادل، انجمن اولیا و مربیان، تهران، 1374ش
• فرح‌بخش، الهام، «پایه‌گذاری ارتباطی بین زوجین»، مجلۀ ماهنامۀ خشت اول، آبان 1401ش.
• قائمى، على، خانواده و مسائل همسران جوان، تهران، امیدى، 1362ش.
• کلینى، محمدبن یعقوب، اصول کافى، تهران، اسوه، 1369ش،
• مجلسى، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، دار إحياء التراث العربي، 1368ش.
• مطهری ورمزانی، سجاد، «نقش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی در تغییر الگوی انتخاب همسر در شهر کرمانشاه»، مجلۀ تداوم و تغییر اجتماعی، تاریخ درج مطلب: آذر 1401ش.
• میرحیدری، مهدی و شاه‌میرزایی، فاطمه، «وظایف مرد از دیدگاه اسلام»، دفتر نشر فرهنگ و معارف اسلامی مسجد هدایت، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1395ش.
• میرخانی، عزت‌السادات، «گسترۀ وظایف زن در قانون مدنی»، وب‌سایت پرتال جامع علوم انسانی، تاریخ درج مطلب: 1379ش.
• «نکات مهم برای حفظ زندگی مشترک: 5چیزی که یک زن نباید از همسرش توقع کند»، وب‌سایت خبرنامه، تاریخ درج مطلب: 22 اردیبهشت 1401.
• «وظایف مرد و زن در زندگی مشترک»، وب‌سایت تبیان، تاریخ درک مطلب: 14 ابان 1399ش.