پیش‌نویس:حضرت معصومه: تفاوت میان نسخه‌ها

محتوای زیارتنامه در منابع شیعه موجود است که علامه مجلسی در کتاب‌های زاد المعاد، تحفه الزائر و بحار الانوار به نقل از علی بن‌ابراهیم، او از پدرش ابراهیم بن‌هاشم، او از سعد بن‌سعد اشعری و او از امام الرضا، گزارش کرده است.<ref>مجلسی،  زاد المعاد، ۱۴۲۳ق، ص۵۴۸–۵۴۷؛ مجلسی، بحار الانوار، ۱۴۰۳ق، ج۹۹، ص۲۶۷–۲۶۵؛ مجلسی، تحفه الزائر، ۱۳۸۶ش، ص۶۶۴.</ref> در روایتی از امام صادق ثواب بهشت برای زائر ایشان بیان شده است و در فرازی از زیارت، از مقام شفاعت ایشان استمداد می‌شود «یَا فاطِمَهُ اشْفَعِی لِی فِی الْجَنَّهِ فَإِنَّ لَکِ عِنْدَ اللهِ شَأْناً مِنَ الشَّأْنِ».<ref>مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۵۷، ص۲۲۸.</ref>  

فقها و عالمان شیعه، خواندن این زیارتنامه را به‌عنوان عملی مستحب و مقبول، تحت قاعده تسامح در ادلّه سنن پذیرفته‌اند.<ref>[https://alefbalib.com/Metadata/146189/%D9%BE%DA%98%D9%88%D9%87%D8%B4%D9%89-%D8%AF%D8%B1-%D8%B2%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%D8%A7%D8%B7%D9%85%D9%87-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87(%D8%B3) مقیسه، «پژوهشی در زیارتنامه فاطمه معصومه (ع)»، ص۵۶.]</ref> همچنین، توسط برخی از علما در منابع روایی، زیارتنامه‌های دیگری نیز برای حضرت معصومه نقل شده است.<ref>مهدی‌پور، زندگانی کریمه اهل‌بیت(ع)، ۱۳۹۲ش، ص۱۶۱.</ref> حضرت فاطمه‌زهرا و حضرت معصومه تنها زنانی‌ هستند که زیارتنامه مأثور؛ زیارت‌نامه‌ای که سند آن به نقل از معصوم است، دارند.<ref>مهدی‌پور، کریمه اهل بیت(ع)، ۱۳۸۰ش، ص۱۲۶.</ref>

دوره صفویه، عصر شکوه و گسترش اساسی حرم بود. شاه‌بیگم صفوی بقعه را به صورت بنایی هشت‌ضلعی با گنبدی جدید بازسازی، صحن عتیق را بنا نهاد و ایوان طلا را احداث کرد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۳.</ref> نخستین ضریح مرقد نیز در این دوره به فرمان شاه‌طهماسب اول ساخته شد.<ref>برقعی، راهنمای قم، ۱۳۱۷ش، ص۳۵.</ref> در عصر قاجار، فتحعلی‌شاه فرش کردن حرم با سنگ مرمر، آغاز آیینه‌کاری، ساخت مدرسه‌ای بزگ یا همان مدرسه فیضیه کنونی و دارالشفایی برای آستانه مقدسه انجام شد.<ref>مدرسی طباطبایی، «مدارس قم در دوره صفویه»، ۱۳۵۰ش، ص۱۲۵۰.</ref> علی‌اصغرخان اتابک با احداث صحن جدید و ایوان آینه، بر عظمت مجموعه افزود.<ref>ناصرالدین شاه قاجار، سفرهای ناصرالدین شاه به قم، ۱۳۸۱ش، ص۱۱۴.</ref> ساختار فعلی حرم شامل دو صحن اصلی عتیق و جدید، گنبد طلایی، شش گلدسته، و رواق‌های متعدد از جمله از جمله رواق‌های رواق شرقی، رواق غربی، رواق و گنبد شاه‌صفی، رواق و گنبد شاه‌عباس دوم، رواق و گنبد شاه‌سلیمان و رواق و گنبد طباطبائی است. تزیینات ایوان‌ها و رواق‌ها با کاشی‌کاری معرق، طلاکاری، نقره‌کاری، آینه‌کاری، کتیبه‌های نفیس، قندیل‌ها، فرش‌ها، پرده‌ها و پارچه‌ها از جلوه‌های برجسته هنر اسلامی در این آستان مقدس است.<ref>[https://jias.kashanu.ac.ir/article_111830.html رضایی‌ندوشن و همکاران، «سیر تحول حرم حضرت معصومه(س) با تأکید بر سلسله‌مراتب ورود (تشرف) از دوره صفوی تا دوره قاجار»، ۱۳۹۸ش، ص۱۰۰.]</ref>

این آستان شامل نهادهای علمی و فرهنگی مهمی مانند مدارس و مساجد، کتابخانه و موزه است.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_17445.html?lang=en کیانی، «مجموعه حرم حضرت معصومه(س)»، ۱۳۷۸، ص۶۷-۶۶.]</ref>  پشتوانه مالی و اداری این مجموعه عظیم، بر دو رکن موقوفات و تولیت استوار است.<ref>سجادی، «آستانه حضرت معصومه»، ۱۳۸۸ش، دانشنامه بزرگ اسلامی.</ref> این آستان مقدس پس از حرم امام رضا(ع)، به‌عنوان مهم‌ترین زیارتگاه ایران و کانون مذهبی و علمی شهر قم شناخته می‌شود.<ref>[http://www.jss-isa.ir/article_21445.html عظیمی هاشمی و همکاران، «مؤلفه‌های اجتماعی - فرهنگی شهر زیارتی پایدار مورد مطالعه: شهر مشهد»، ۱۳۹۱ش، ص۱۴۴.]</ref>

در سال ۱۳۸۴ش، به‌دستور متولی وقت آستان مقدس، کنگره‌ای برای بزرگداشت شخصیت حضرت فاطمه معصومه و جایگاه فرهنگی قم در حرم ایشان برگزار شد. در این مراسم شخصیت‌هایی همانند آیت‌الله مکارم شیرازی، حجت‌السلام دکتر احمد عابدی، آیت‌الله جعفر سبحانی، حجت‌الاسلام استاد علی دوانی، آیت‌الله رضا استادی، آیت‌الله جوادی آملی و جمعی از نویسندگان به سخنرانی پرداختند. بر اساس گزارش دبیر کنگره، این رویداد منجر به چاپ ۵۴ جلد کتاب در موضوعات با ضخصیت حضرت معصومه، تاریخ تولد، وفات و ورود ایشان به قم، تأثیر ورود ایشان و آمدن فرهنگ تشیع توسط علویان و اشعریان و برخی مباحث علمی پیرامون آنها مرتبط گردید.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/75626/ شرافت، «کنگره بزرگداشت حضرت فاطمه معصومه(س) و مکانت فرهنگی قم»، ص۱۴۶-۱۳۹.]</ref>

فیلم سینمایی اخت الرضا ساخته شده در سال ۱۴۰۰ش، با محوریت شرح تاریخی سفر حضرت فاطمه معصومه(س) از مدینه به قم و اتفاقات تاریخی و فضای سیاسی حاکم در آن دوران به کارگردانی سیدمجتبی طباطبایی، در تاریخ ۱۸ مهر ۱۴۰۲ش در شهر قم اکران گردید. این فیلم اولین محصول مشترک فرهنگی بین عتبه امام حسین و عتبه حضرت معصومه است که با مشارکت حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی و شرکت سینمایی نور تابان وابسته به بنیاد مستضعفان تهیه شده است.<ref>[https://news.amfm.ir/2023/02/01/%D8%B9%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85%D9%87%D8%B3-%D8%B1%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D8%A7%D9%84/ حسنی، «عنایت حضرت معصومه(س) را در تولید «اخت الرضا» لمس کردم»، وب‌سایت خبری آستان مقدس حضرت معصومه.]</ref>

کتاب‌شناسی حضرت معصومه به زبان‌های فارسی و عربی بر سه محور اصلی متمرکز است. نخست، زندگینامه‌ها و سیره‌نگاری‌ها که به تبیین تاریخ زندگانی، نسب، مهاجرت و فضایل ایشان می‌پردازند. دوم، آثار مربوط به کرامات، زیارت و جایگاه اعتقادی که به بررسی روایات ثواب زیارت، کرامات منسوب و نقش ایشان در منظومه امامت شیعه اختصاص دارند. سوم، مطالعات مربوط به حرم، تاریخ معماری و موقوفات که توسعه تاریخی، هنر معماری و نهادهای وابسته به آستان مقدس را بررسی می‌کنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/58188/ حسینی، «راز عدم ازدواج حضرت معصومه(ع)»، ص۱۰۵-۱۰۳.]</ref>