غض بصر: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
ویرایش جزئی |
||
| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
| آثار مرتبط = | | آثار مرتبط = | ||
}} | }} | ||
'''{{درشت|غض بصر؛}}''' | '''{{درشت|غض بصر؛}}''' خودداری از نگاه لذتجویانه به نامحرم. | ||
غض بصر | غض بصر از آموزههای اخلاقی در اسلام است که خودداری از نگاه شهوتآلود به نامحرم را سفارش میکند. کنترل نگاه با استناد به قرآن و روایات اسلامی، زمینهساز [[عفت]]، خودسازی و پیشگیری از [[چشمچرانی]] دانسته شده است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
در آموزههای اسلامی، غض بصر | در آموزههای اسلامی، غض بصر بهمعنای کنترل نگاه است و راهکار پیشگیری از [[چشمچرانی]] و تقویت [[خودسازی]] دانسته شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.]</ref> آیات ۳۰ و ۳۱ سورۀ نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت [[عفاف]] فرا میخواند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%873-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF%D9%87-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه لذتجویانه مردی جوان به زنی در مدینه، نسبت داده شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/11005/5/521 کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.]</ref> | ||
== تفسیر غض بصر == | == تفسیر غض بصر == | ||
ابوالفتوح رازی و [[سید محمدحسین طباطبایی]]، آن را به معنای خودداری از نگاه به [[نامحرم]]<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> و پرهیز از [[چشمچرانی]] بهواسطه چشمپوشی تفسیر کردهاند.<ref>[https://lib.eshia.ir/50081/15/155 طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.]</ref> گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،<ref>[https://lib.eshia.ir/71428/5/105/غض_بصر قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.]</ref> طبرسی، طریحی و [[مرتضی مطهری]]، غض بصر را بهمعنای کاهش نگاه و پرهیز از خیرهشدن دانستهاند.<ref>[https://quran.isca.ac.ir/fa/Article/Detail/2792/رويكردهاى%20قرآنى%20به%20گونه%20ها%20و%20مدل%20هاى%20برتر نیلچیزاده، «رویکردی قرآنی به گونهها و مدلهای برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.]</ref><ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> برخی فقهای معاصر، غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کردهاند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref><ref>[https://jqr.isca.ac.ir/article_4388_42d67f9b3d10253b537b9e47c51bbde6.pdf هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.]</ref> [[سید ابوالقاسم خویی]] نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهرهگیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، میداند.<ref>[https://eshia.ir/feqh/archive/text/arafi/feqh/98/980813 اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت.]</ref> | |||
== حکم شرعی == | == حکم شرعی == | ||
در حدیثی از [[امام علی]]، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/14032/1/70/النظر ابنبابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بیتا، ج1، ص70.]</ref> فقیهان دربارهٔ | در حدیثی از [[امام علی]]، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/14032/1/70/النظر ابنبابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بیتا، ج1، ص70.]</ref> فقیهان دربارهٔ محدودهٔ غض بصر، دیدگاههای گوناگونی دارند. برخی آن را شامل نگاه به بدن نامحرم و نیز عورت همجنس میدانند. گروهی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کردهاند. دستهای دیگر معیار را عرف و محدودهٔ وجوب پوشش میدانند. و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهرهٔ نامحرم تفسیر کردهاند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/3992/4060/23381/نگاه-نگاهی-دوباره3-محدوده-مجاز-نگاه?SID=125318 سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.]</ref> | ||
== | == پیامدها == | ||
امروزه از لحاظ [[روانشناسی]] چشمچرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در [[تقویت اراده]]، [[تحکیم خانواده]]، کاهش آسیبهای اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانستهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/141056/پیامدهاى-نگاه-به-نامحرم حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.]</ref> در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به [[عفت]]، [[پاکدامنی|پاکدامنی]]<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref> و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71401/1/717/غض_بصر تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.]</ref> سید | امروزه از لحاظ [[روانشناسی]]، [[چشمچرانی]] یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در [[تقویت اراده]]، [[تحکیم خانواده]]، کاهش آسیبهای اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانستهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/141056/پیامدهاى-نگاه-به-نامحرم حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.]</ref> در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به [[عفت]]، [[پاکدامنی|پاکدامنی]]<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.</ref> و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.<ref>[https://lib.eshia.ir/71401/1/717/غض_بصر تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.]</ref> [[سید قطب]]، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی میداند. بهاعتقاد او، چشمپوشی از نگاههای شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکلگیری وسوسه و کنترل انگیزههای نفسانی است.<ref>قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.</ref> همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به زندگی برخی انسانها همچون [[حضرت یوسف]]، [[ابنسیرین]] و شیخ [[رجبعلی خیاط]]، چشمپوشی از نگاه حرام، عامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.<ref>مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.</ref> | ||
== روشها == | == روشها == | ||
| خط ۴۹: | خط ۴۹: | ||
* پایبندی به [[عبادت]] و یاد خدا؛ بهویژه [[نماز]] و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شدهاند.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.]</ref><ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/269471/برخورد-غیر-منتظرۀ-رسول-خداص-با-جوان-چشمچران «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان.]</ref> از توصیههای علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پساز نماز صبح گزارش شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور]</ref> | * پایبندی به [[عبادت]] و یاد خدا؛ بهویژه [[نماز]] و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شدهاند.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.]</ref><ref>[https://www.mizanonline.ir/fa/news/269471/برخورد-غیر-منتظرۀ-رسول-خداص-با-جوان-چشمچران «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان.]</ref> از توصیههای علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پساز نماز صبح گزارش شده است.<ref>[https://imanoor.com/blog/چشم-چرانی/ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور]</ref> | ||
* مدیریت ذهن و پرهیز از زمینههای گناه؛ از جمله کنترل افکار و دوری از موقعیتهای تحریککننده.<ref>نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.</ref> | * مدیریت ذهن و پرهیز از زمینههای گناه؛ از جمله کنترل افکار و دوری از موقعیتهای تحریککننده.<ref>نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.</ref> | ||
* توجه به کرامت | * توجه به [[کرامت انسانی]]؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهرهگیری صحیح از نعمت بینایی.<ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.</ref> | ||
* [[ازدواج بههنگام]]؛ بهعنوان یکی از راهکارهای پاسخگویی به نیازهای جنسی و کاهش زمینههای چشمچرانی.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_32_سوره_نور سوره نور، آیه 32.]</ref><ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.</ref> | * [[ازدواج بههنگام]]؛ بهعنوان یکی از راهکارهای پاسخگویی به نیازهای جنسی و کاهش زمینههای چشمچرانی.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_32_سوره_نور سوره نور، آیه 32.]</ref><ref>حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.</ref> | ||
نسخهٔ کنونی تا ۶ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۴۴
.jpg) سکانس پریدن حامد از پنجره دانشگاه به خاطر مزاحمت دانشجویان دختر | |
پادکست مقاله | 🡇
|
غض بصر؛ خودداری از نگاه لذتجویانه به نامحرم.
غض بصر از آموزههای اخلاقی در اسلام است که خودداری از نگاه شهوتآلود به نامحرم را سفارش میکند. کنترل نگاه با استناد به قرآن و روایات اسلامی، زمینهساز عفت، خودسازی و پیشگیری از چشمچرانی دانسته شده است.
مفهومشناسی
در آموزههای اسلامی، غض بصر بهمعنای کنترل نگاه است و راهکار پیشگیری از چشمچرانی و تقویت خودسازی دانسته شده است.[۱] آیات ۳۰ و ۳۱ سورۀ نور، مردان و زنان مؤمن را به کنترل نگاه و رعایت عفاف فرا میخواند.[۲] در روایات اسلامی، شأن نزول آیات غض بصر به ماجرای نگاه لذتجویانه مردی جوان به زنی در مدینه، نسبت داده شده است.[۳]
تفسیر غض بصر
ابوالفتوح رازی و سید محمدحسین طباطبایی، آن را به معنای خودداری از نگاه به نامحرم[۴] و پرهیز از چشمچرانی بهواسطه چشمپوشی تفسیر کردهاند.[۵] گروهی دیگر، مانند راغب اصفهانی،[۶] طبرسی، طریحی و مرتضی مطهری، غض بصر را بهمعنای کاهش نگاه و پرهیز از خیرهشدن دانستهاند.[۷][۸] برخی فقهای معاصر، غض بصر را کنایه از چشم فروانداختن و خودداری از نگاه به نامحرم تفسیر کردهاند.[۹][۱۰] سید ابوالقاسم خویی نیز آن را ناظر به پرهیز از هرگونه بهرهگیری جنسی از نامحرم، از جمله نگاه شهوانی، میداند.[۱۱]
حکم شرعی
در حدیثی از امام علی، از تکرار نگاه به نامحرم نهی شده است.[۱۲] فقیهان دربارهٔ محدودهٔ غض بصر، دیدگاههای گوناگونی دارند. برخی آن را شامل نگاه به بدن نامحرم و نیز عورت همجنس میدانند. گروهی تعیین مصادیق را به سنت واگذار کردهاند. دستهای دیگر معیار را عرف و محدودهٔ وجوب پوشش میدانند. و گروهی نیز آیات غض بصر را ناظر به پرهیز از نگاه شهوانی به چهرهٔ نامحرم تفسیر کردهاند.[۱۳]
پیامدها
امروزه از لحاظ روانشناسی، چشمچرانی یک بیماری روانی است که لازم است درمان شود. برخی عالمان مسلمان، کنترل نگاه را در تقویت اراده، تحکیم خانواده، کاهش آسیبهای اجتماعی، رشد و تکامل عقل مؤثر دانستهاند.[۱۴] در منابع اسلامی، کنترل نگاه از عوامل دستیابی به عفت، پاکدامنی[۱۵] و مهار غریزه جنسی دانسته شده است.[۱۶] سید قطب، کنترل نگاه را عاملی برای حفظ نظم روانی و مهار تمایلات جنسی میداند. بهاعتقاد او، چشمپوشی از نگاههای شهوانی، نخستین گام در جلوگیری از شکلگیری وسوسه و کنترل انگیزههای نفسانی است.[۱۷] همچنین، در منابع اخلاقی، با استناد به زندگی برخی انسانها همچون حضرت یوسف، ابنسیرین و شیخ رجبعلی خیاط، چشمپوشی از نگاه حرام، عامل دستیابی به مراتب معنوی معرفی شده است.[۱۸]
روشها
در منابع اخلاق اسلامی، برای کنترل نگاه و پیشگیری از چشمچرانی راهکارهای زیر پیشنهاد شده است:
- تقویت اراده و استمرار در ترک گناه؛ با تأکید بر امید به اصلاح،[۱۹] تمرین مستمر[۲۰][۲۱] و ناامید نشدن در صورت لغزش.[۲۲]
- توجه به پیامدهای چشمچرانی؛ اندیشیدن به آثار فردی و اجتماعی این رفتار و فواید کنترل نگاه.[۲۳]
- پایبندی به عبادت و یاد خدا؛ بهویژه نماز و مراقبت معنوی، که از عوامل مهار تمایلات نفسانی دانسته شدهاند.[۲۴][۲۵] از توصیههای علمای اخلاق، خواندن یازده بار سورهٔ توحید پساز نماز صبح گزارش شده است.[۲۶]
- مدیریت ذهن و پرهیز از زمینههای گناه؛ از جمله کنترل افکار و دوری از موقعیتهای تحریککننده.[۲۷]
- توجه به کرامت انسانی؛ با تأکید بر ارزش انسان و بهرهگیری صحیح از نعمت بینایی.[۲۸]
- ازدواج بههنگام؛ بهعنوان یکی از راهکارهای پاسخگویی به نیازهای جنسی و کاهش زمینههای چشمچرانی.[۲۹][۳۰]
پانویس
- ↑ میرباقری، راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ کلینی، الکافی،1401ق، ج5، ص521.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ طباطبایی، ترجمه تفسیر المیزان، 1374ش، ج15، ص155.
- ↑ قرشی، قاموس قرآن، 1412ق، ج5، ص105.
- ↑ نیلچیزاده، «رویکردی قرآنی به گونهها و مدلهای برتر و نازل حجاب»، 1388ش، ص56.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوبارۀ 3محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ هاشمی، «رابطه حجاب و عفاف»، 1386ش، ج51، ص19.
- ↑ اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت.
- ↑ ابنبابویه، عیون اخبار الرضا،(ع)، بیتا، ج1، ص70.
- ↑ سروش، «نگاه، نگاهی دوباره 3 محدوده مجاز نگاه»، 1379ش.
- ↑ حسینی، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، 1387ش.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص87-88.
- ↑ تمیمی آمدی، غررالحکم،1410ق، ص717.
- ↑ قطب، فی ظلال القرآن، تفسیر سوره نور، 1408ق، ج4، ص2512.
- ↑ مصباح یزدی، رستگاران، 1402ش، ص88.
- ↑ «درمان چشمچرانی»، وبسایت دکتر نجفی توانا.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص9.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور.
- ↑ «برخورد غیر منتظرۀ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان.
- ↑ میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور
- ↑ نراقی، تذکره الاحباب، 1383ش، ص59.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش ص7.
- ↑ سوره نور، آیه 32.
- ↑ حیدری، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، 1387ش، ص8.
منابع
- ابنبابویه، محمد بن علی، عیون اخبار الرضا (ع)، بیروت، مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، بیتا.
- اعرافی، «فقه، نکاح، نگاه»، وبسایت مدرسه فقاهت، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آبان ۱۳۹۸ش.
- «برخورد غیر منتظرهٔ رسول خدا با جوان چشمچران»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۵ش.
- تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، غررالحکم و دررالکلم، قم، چاپ دوم، ۱۴۱۰ق.
- حسینی، جواد، «پیامدهای نگاه به نامحرم»، نشریهٔ پاسدار اسلام، شمارهٔ ۱۳، ۱۳۸۷ش.
- حیدری، عزیزالله، سلسله مباحث راهکارهای دوری از گناه: اعتیادهای مدرن و خطرناک، قم، مسجد جمکران، ۱۳۸۷ش.
- «درمان چشمچرانی»، وبسایت دکتر نجفی توانا، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- «راه کنترل چشم و نگاه نکردن به نامحرم»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲۳ اردیبهشت ۱۳۸۸ش.
- سروش، محمد، «نگاه، نگاهی دوباره ۳ محدودهٔ مجاز نگاه»، قم، پیام زن، شمارهٔ ۹۷، ۱۳۷۹ش.
- طباطبایی، محمدحسین، ترجمهٔ تفسیر المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ پنجم، ۱۳۷۴ش.
- کلینی، محمدبن یعقوب، الکافی، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۴۰۷ق.
- قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق.
- قطب، سید، فی ظلال القرآن، قطب، سید، بیروت، دارالشروق، ۱۴۰۸ق.
- مصباح یزدی، محمدتقی، رستگاران، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، چ۵، ۱۴۰۲ش.
- میرباقری، «راه درمان چشمچرانی»، وبسایت ایمانور، تاریخ بازدید: ۵ مرداد ۱۴۰۵ش.
- نراقی، احمد، تذکره الاحباب، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۳ش.
- نیلچیزاده، فروغ، «رویکردی قرآنی به گونهها و مدلهای برتر و نازل حجاب»، بانوان شیعه، شمارهٔ دهم، ۱۳۸۸ش.
- هاشمی، حسین، «رابطهٔ حجاب و عفاف»، قم، پژوهشهای قرآنی، شمارهٔ ۵۱ و ۵۲، ۱۳۸۶ش.