پیش‌نویس:حضرت معصومه: تفاوت میان نسخه‌ها

'''{{درشت|فاطمه معصومه؛}}''' دختر امام موسی بن‌جعفر و نجمه‌خاتون و خواهر امام رضا.<ref group="دیدگاه">مقاله نیازمند به بازنگری دقیق است. قلم فرسایی زیاد صورت گرفته است. القاب و عناوین تشریفاتی و افعال جمع برای فاعل مفرد به وفور استفاده شده است. قسمت منابع نیازمند دقت است. مقاله خیلی سفید و پراکنده نگارش شده است. موارد به صورت جزی مشخص شده است. سعی کنید که مقاله امروزی نگارش شود.  </ref>

فاطمه معصومه با نام اصلی فاطمه، دارای القاب فراوانی همانند معصومه و کریمه اهل‌بیت می‌باشد. او پس از مهاجرت به [[ایران]] در سال ۲۰۱ق، [[ساوه]] بیمار شدند. سپس به قم نقل مکان کرده و در همان‌جا از دنیا رفت و به خاک سپرده شد. در ایران، سالروز تولد فاطمه معصومه به‌عنوان [[روز دختر]] نام‌گذاری شده است.

برخی تحقیقات تاریخی، هنگام برشمردن فرزندان امام موسی بن‌جعفر، از چهار دختر ایشان به نام فاطمه، از جمله فاطمه کبری، فاطمه وسطی، فاطمه صغری و فاطمه اُخری، یاد کرده است. [[محمدباقر مجلسی]] در [[بحارالانوار]] از فواطم اربعه نام برده است. فاطمه معصومه همان فاطمه کبری است.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، 1388ش، ص1۵.</ref> بر اساس نقل‌های تاریخی، او در ۱۰ یا ۱۲ [[ربیع‌الثانی]] سال ۲۰۱ قمری، در مسیر [[هجرت]] به [[خراسان]]، بیمار شدند و به خادم خود فرمودند مرا به قم به خانه موسی خزرج بن‌سعد اشعری ببرید. وقتی آن حضرت را به قم بردند، از دنیا رفت و در زمینی که موسی در بابلان داشت، به خاک سپرده شدند.<ref>قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۲۱۳.</ref>

لقب معصومه بر پایه روایتی منسوب به امام رضا که در کتاب ''زاد‌المعاد'' نقل شده است، برای حضرت معصومه به‌کار رفته است. همچنین لقب کریمه اهل‌بیت بر اساس گزارشی از خوابی منسوب به [[سید محمود مرعشی نجفی]] رواج یافته است. این دو لقب از القاب شناخته‌شده وی به‌شمار می‌آید.<ref>مجلسی، زاد المعاد، ۱۴۲۳ق، ص۵۴۷؛ مهدی‌پور، کریمه اهل بیت (س)، ۱۳۸۶ش، ص۲۳ و ۴۲–۴۱.</ref> همچنین القاب متعددی برای او ذکر شده است که از جمله شناخته‌شده‌ترین آن‌ها می‌توان به حمیده، طاهره، مرضیه، رضیه، سیده، تقیّه، رشیده و اخت‌الرضا اشاره کرد. این القاب در زیارت‌نامه‌ای نقل شده‌اند که در منابع تاریخی ـ روایی، از جمله کتاب ''انوار المشعشعین''، ثبت شده است.<ref>کچوئی‌قمی، انوار المشعشعین، ۱۳۸۱ش، ج۱، ص۲۱۱.</ref>

از امام جواد نقل شده که هر کس فاطمه معصومه را با معرفت به جایگاه او زیارت کند، به بهشت راه می‌یابد.<ref>شیخ‌صدوق، عیون اخبارالرضا علیه‌السّلام، ۱۴۰۴ق، ج۲، ص۲۶۷.</ref> همچنین بر پایه روایتی منسوب به امام رضا، زیارت فاطمه معصومه در قم، هم‌سان زیارت امام رضا دانسته شده است.<ref>سپهر، ناسخ التواریخ، 1380ش، ج3، ص68؛ محلاتی، ریاحین الشریعه در ترجمه دانشمندان بانوان شیعه، 1329ش، ج5، ص3۵.</ref> این سخن، همراه با باور ریشه‌دار شیعیان به منزلت والای وی، از دیدگاه برخی اندیشمندان شیعه، نشانگر بهره‌مندی ایشان از مقام [[عصمت]] است. این باور در سیرهٔ عملی علما و مؤمنان شیعه نیز تبلور یافته و به‌کارگیری مداوم لقب معصومه برای این بانو، گواه این مدعا است.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، 1388ش، ص2۲.</ref>

پیش از این نیز، امام جعفر صادق به دفن بانویی از خاندان پیامبر در قم اشاره کرده و پاداش زیارت او را [[بهشت]] برشمرده بود.<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج60، ص117.</ref> برخی پژوهشگران دینی این روایت را گواهی بر عظمت و مقام رفیع فاطمه معصومه به‌شمار آورده‌اند.<ref>ربانی خلخالی، چهره درخشان کریمه اهل‌بیت حضرت فاطمه معصومه (س)، 1388ش، ص2۳.</ref> بر پایه روایت دیگری از آن امام، شفاعت فاطمه معصومه همگانی بوده و همه شیعیان به یُمن او، وارد بهشت خواهند شد.<ref>مجلسی، بحارالانوار، 1403ق، ج60، ص228.</ref>

بر اساس منابع تاریخی، فاطمه معصومه ازدواج نکردند. پژوهشگران دلایل متعددی را برای این موضوع بررسی کرده‌اند که از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره نمود:

به‌گفتۀ منابع تاریخی خلیفه عباسی مأمون، امام رضا را در سال ۲۰۰ق از مدینه به خراسان فراخواند تا نظارت بیشتری بر ایشان داشته باشد. امام رضا این دعوت را پذیرفت و به سمت خراسان حرکت کرد. در ادامه، امام در نامه‌ای از خواهرش، فاطمه معصومه، درخواست کرد تا به سوی او نیز سفر کند. فاطمه معصومه در سال ۲۰۱ق به قصد خراسان، مدینه را ترک نمود. در مسیر سفر، کاروان به شهر ساوه رسید. منابع تاریخی بیان می‌کنند که مردم ساوه در آن زمان از مخالفان خاندان پیامبر بودند. با ورود کاروان فاطمه معصومه، بین اهالی ساوه و همراهان ایشان درگیری‌ رخ داد که منجر به شهادت تعدادی از بستگان ایشان شد.<ref>ملک‌الکتاب شیرازی، ریاض الانساب و مجمع‌الاعقاب، 1335ق، ص160؛ منصوری، حیاهٔ السّت، 1339ش، ص5۰.</ref> این واقعه تأثیر عمیقی بر فاطمه معصومه گذاشت و ایشان را بیمار و غمگین کرد.<ref>قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۲۱۳.</ref> برخی منابع نیز به مسمومیت ایشان در ساوه اشاره دارند.<ref>عاملی، الحیاه السیاسیه امام الرضا، 1398ق، ص428؛ تشید، هدیه اسماعیل یا قیام سادات علوی برای تصاحب خلافت، 1386ش، ص161 و ص168.</ref> پس از رسیدن به نزدیکی قم، فاطمه معصومه درخواست انتقال به این شهر را نمود. ایشان در خانه موسی بن خزرج اشعری، از اصحاب امام رضا، در قم اقامت کردند و پس از ۱۶ یا ۱۷ روز درگذشتند.<ref>قمی، تاریخ قم، ۱۳۶۱ش، ص۲۱۳.</ref>

=== تثبیت جهان‌بینی امامیه ===

سالروز ورود فاطمه معصومه به شهر قم، که با عنوان «[[روز قم]]» در فهرست مناسبت‌های ملی ایران ثبت شده است، هر ساله با برگزاری مراسم و آیین‌هایی از سوی مردم، گرامی داشته می‌شود. از جمله این برنامه‌ها به آیین‌های استقبال از کاروان نمادین ورود حضرت معصومه به قم و مراسم خطبه‌خوانی در رسانه‌ها آمده است.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1403/07/06/3166303/استقبال-باشکوه-از-کاروان-نمادین-ورود-Ø­Ø «استقبال باشکوه از کاوران نمادین ورود حضرت معصومه به قم»، خبرگذاری تسنیم]</ref> از دیگر [[آداب]] قمی‌ها و بلکه ایرانیان، پناه بردن به حرم فاطمه معصومه در شرایط خاص اجتماعی بوده است که از آن با نام [[بست‌نشینی]] یاد می‌شود. بست‌نشینی در آستان فاطمه معصومه از قرن هفتم و هشتم هجری و پیش از [[دوره صفویه|دورۀ صفویه]]، معمول بوده است.<ref>فقیهی، تاریخ مذهبی قم، 1378ش، ص226.</ref>

 

در سال ۱۳۸۵ش، [[شورای عالی انقلاب فرهنگی]]، بنا بر پیشنهاد [[فرهنگسرای دختران]]، روز تولد فاطمه معصومه را به‌عنوان «ر[[وز ملی دختران]]» تصویب کرد. در روز دختر، برنامه‌های فرهنگی متنوعی با محوریت موضوعات مرتبط با دختران در نقاط مختلف ایران برگزار می‌شود و این مناسبت بازتابی در رسانه‌های خبری و شبکه‌های اجتماعی دارد. همچنین در میان برخی [[خانواده‌ ایرانی|خانواده‌های ایرانی]]، این روز به‌عنوان فرصتی برای توجه به فرزندان دختر و برگزاری برنامه‌های خانوادگی، از جمله اهدای [[هدیه]]، مورد توجه قرار می‌گیرد.<ref>[http://«در%20مورد%20روز%20دختر%20در%20ویکی%20تابناک%20بیشتر%20بخوانید»،%20خبرگذاری%20تابناکhttps://www.tabnak.ir/fa/tags/7997/1/روز-دختر «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، خبرگذاری تابناک]</ref> شاعران نیز در آثار خود به توصیف شخصیت فاطمهٔ معصومه پرداخته‌اند و سروده‌هایی در این زمینه نقل شده است؛ از جمله:

 

{{شعر|وصف او را نتوان گفت به صد منظومه|سبک=گفته معصوم به او «فاطمه معصومه»}}

 

<ref>[http://«مجموعه%20اشعار%20مدح%20و%20منقبت%20حضرت%20فاطمه%20معصومه»،%20وب‌سایت%20پایگاه%20اطلاع‌رسانی%20حوزهhttps://hawzah.net/fa/goharenab/View/79954/مجموعه-اشعار «مجموعه اشعار مدح و منقبت حضرت فاطمه معصومه»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه]</ref>