طلاق رجعی: تفاوت میان نسخه‌ها

پیش از اسلام، در برخی جوامع عربی دوره جاهلیت، اختیار گسترده مرد در طلاق و رجوع، گاه موجب آسیب به حقوق زنان می‌شد. مرد می‌توانست زن خود را چندین‌بار طلاق دهد و پیش از پایان عده به او بازگردد، بدون آنکه محدودیت مشخصی برای این امر وجود داشته باشد.<ref>پروین و دیگران، «مطالعۀ تطبیقی طلاق در فرهنگ جاهلیت وقرآن با تکیه بر بسترهای معرفتی»،  1400ش، ص51.</ref> برخی محققان، آیات قرآن درباره طلاق را در جهت اصلاح این وضعیت و محدودکردن رجوع‌های مکرر دانسته‌اند. بر اساس آیه ۲۲۹ سوره بقره، طلاق رجعی به دو مرتبه محدود شد و پس از آن شرایط جدیدی برای ادامه زندگی مشترک تعیین گردید.<ref>حقانی زنجانی، طلاق یا فاجعۀ انحلال خانواده، 1374، ص34.</ref><ref>[http://lib.eshia.ir/10369/2/532 امام خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص532.]</ref>  

در طلاق رجعی، حق بازگشت به زندگی مشترک در مدت عده برای مرد پیش‌بینی شده است تا شوهر است بدون نیاز به عقد ازدواج جدید به زندگی مشترک بازگردد.<ref>نجفی، جواهر الکلام، 1404ق، ج32، ص5.</ref> بر اساس نظرات فقیهان، رجوع تنها در زمان [[عده طلاق|عده]] امکان‌پذیر است.<ref>[https://lib.eshia.ir/86875/1/357 مشکینی، مصطلحات الفقه و اصطلاحات الاصول، ۱۴۳۱ق، ص۳۵۷.]</ref> همچنین، در برخی انواع طلاق مانند طلاق خلع و مبارات، مرد به‌طور معمول حق رجوع ندارد؛ مگر آنکه شرایط خاص فقهی، مانند رجوع زن از بخشش خود، تحقق یابد.<ref>جوادی آملی، تفسیر تسنیم، 1385ش، ج11، ص297-309.</ref><ref>[http://lib.eshia.ir/10369/2/536 امام خمینی، توضیح المسائل (مُحَشّی)، ۱۴۲۴ق، ج۲، ص۵۳۶.]</ref> برخی فقیهان تأکید کرده‌اند که رجوع باید با هدف اصلاح زندگی مشترک انجام شود و استفاده از این حق برای زیان‌رساندن یا بلاتکلیف گذاشتن زن، با فلسفه تشریع طلاق رجعی سازگار نیست.<ref>مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، 1374ش، ج2، ص156.</ref><ref>طباطبایی، تفسیر المیزان، 1417ق، ج2، ص235.</ref> در فقه اسلامی تنها دو مرتبه امکان رجوع پیش‌بینی شده است. پس از طلاق سوم، ازدواج دوبارۀ مرد و زن، نیاز به [[محلل]] دارد و آن، مردی است که با زن سه‌طلاقه، ازدواج می‌کند.<ref>طباطبایی یزدی، العروة الوثقی، 1420ق، ج5، ص515.</ref> به نظر کارشناسان ضروت محلل در طلاق سوم، نوعی تدبیر برای جلوگیری از تکرار طلاق بوده و آمارها نیز نشان می‌دهد که این قانون در جلوگیری از تکرار طلاق اثر دارد.<ref>مطهری، امدادهای غیبی در زندگی بشر، بی‌تا، ص163.</ref>

به دلیل امکان رجوع در طلاق رجعی، زن در دوران عده در بسیاری از احکام همچنان در حکم همسر محسوب می‌شود. ازاین‌رو، برخی حقوق و تکالیف زوجیت در این دوره باقی است؛ از جمله اینکه نفقه زن بر عهده شوهر قرار دارد<ref>بهجت، جامع‌المسائل، 1426ق، ج4، ص108و109.</ref> و زن نیز موظف به رعایت تکالیف زناشویی در چارچوب احکام شرعی و قانونی است.<ref>بنی‌هاشمی خمینی، توضیح‌المسائل مراجع، 1424ق، ج2، ص530.</ref><ref>[https://lib.eshia.ir/23017/5/203 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۵، ص203.]</ref> همچنین در صورت فوت یکی از زوجین در مدت عده، طرف مقابل از او ارث می‌برد.<ref>رفیعی، بررسی فقهی طلاق و آثار آن در حقوق زوجین، 1380ش، ص109-110.</ref>

رجوع می‌تواند با گفتار یا رفتار انجام شود. در رجوع قولی، مرد با عباراتی که نشان‌دهنده قصد بازگشت به زندگی مشترک باشد، رجوع خود را اعلام می‌کند و در رجوع فعلی، هر رفتارهای که بر ادامه رابطه [[زوجیت]] دلالت کند، موجب تحقق رجوع می‌شود؛ مانند: بوسیدن، لمس‌کردن همسر یا [[رابطه جنسی]] با او.<ref>[https://lib.eshia.ir/23017/4/67 مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی، فرهنگ فقه، ۱۳۹۲ش، ج۴، ص67.]</ref><ref>امام خمینی، توضیح المسائل، 1424ق، ج2، ص530-531. ‌</ref> برای تحقق رجوع از طلاق نیازی نیست که این قصد به زن اعلان شود. با این وجود، چون زن در اثر رجوع مرد از طلاق، دوباره تکالیفی در زندگی زناشویی خود پیدا می‌کند، زن هرگاه از رجوع مرد آگاه شود مکلف به رعایت وظایف زناشویی است. در نظام حقوقی ایران نیز ثبت رجوع برای تعیین وضعیت رسمی زوجین الزامی است.<ref> [https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/361/%D8%AB%D8%A8%D8%AA-%D8%B1%D8%AC%D9%88%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82.html «ثبت رجوع از طلاق»،  وب‌سایت مشاورۀ حقوقی دینا.]</ref>