پرش به محتوا

زنان افغانستان: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
افزودن محتوا
خط ۲: خط ۲:


== نقش‌های زنانه ==
== نقش‌های زنانه ==
[[زن]] در جامعۀ [[مردسالاری|مردسالار]] افغانستان معمولاً تابع پدر یا شوهر است.<ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C/afghan-matriarchal-families-the-hidden-layers-of-a-masculine-society/ همتا، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعه‌ی مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.]</ref> اثرگذاری زن، تابع ارزش‌گزاری‌ها و پسند‌هایی است که معیار و سلیقۀ مردان تعیین می‌کند.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/304796 واعظی، « نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا.]</ref>  زنانگی‌کردن در جامعه افغانستان، دشوار بوده و ملاحظات بسیاری را می‌طلبد.<ref>[https://8am.media/family-life-at-his-parents-home-in-afghanistan/ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح .]</ref>


=== مادری ===
=== مادری ===
نقش اصلی مادر، مراقبت از خانواده است؛ از نگهداری کودکان و سالمندان تا نظم‌دهی به خانه و رسیدگی به سلامت و تغذیه اعضای خانواده.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.</ref> افزون‌بر آن، مادران در کنار پدران کار می‌کنند؛ زنان روستایی در [[کشاورزی]] و دامداری و زنان شهری با تولید [[صنایع دستی]] به [[اقتصاد خانواده]] کمک می‌کنند.<ref>عی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.</ref> آنان دیرتر می‌خوابند و زودتر بیدار می‌شوند و نقش اصلی را در مدیریت مصرف خانواده دارند.<ref>علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص227.</ref> مادر همچنین نقش مهمی در همبستگی خانواده دارد؛ جایگاه معنوی او باعث می‌شود اعضای خانواده از نظم او پیروی کنند و نوعروسان نیز با او همکاری کنند.<ref>[https://8am.media/family-life-at-his-parents-home-in-afghanistan/ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح.]</ref><ref>[https://sanad.um.ac.ir/index.php?option=com_mag&view=htmlpage&id=920&hp=4016&lang=fa مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.]</ref> بر اساس فرهنگ اسلامی و شرقی، احترام به مادر از الزامات اصلی خانواده است<ref>سورۀ اسراء، آیه 23.</ref> و او را مظهر مهر و عاطفهٔ خانواده و رکن پایداری آن می‌دانند. این احترام به‌ویژه در میان‌سالی و پیری مادر، افزایش می‌یابد و تکریم او وظیفه‌ای دینی تلقی می‌شود.<ref>[http://www.dailyafghanistan.com/opinion_detail.php?post_id=148300 امینی، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما.]</ref>


=== همسری ===
مادر با وجود نقش‌های پرمسئولیت، در تصمیم‌گیری‌های کلان خانواده مانند تحصیل، ازدواج و شغل فرزندان، نقش مستقیمی ندارد و تصمیم نهایی با پدر است.<ref>ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14.</ref><ref>[https://subhekabul.com/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF%DB%8C/afghan-matriarchal-families-the-hidden-layers-of-a-masculine-society/ «خانواده‌های مرد سالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.]</ref> با این حال، مادران از راه‌های غیررسمی برای نفوذ در این تصمیم‌ها استفاده می‌کنند.<ref>ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14-16.</ref> مادران در جامعهٔ افغانستان از حقوق اقتصادی محروم‌اند. آنان اموال قابل تصرفی ندارند و در بسیاری موارد، ارثیهٔ خود را دریافت نمی‌کنند.<ref>[https://www.afghanwomennews.com/fa/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7/ بارکزی، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان.]</ref> قلمرو صلاحیت مادر به مواردی مانند حضانت فرزندان کوچک یا سرپرستی در نبود پدر محدود می‌شود.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D9%88-%D8%B1%D9%86%D8%AC-%D9%86%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 اشرفی، «روزمادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز.]</ref>
 
در سال‌های اخیر، جنگ، مهاجرت و تغییرات اقتصادی، ساختار سنتی خانواده را دگرگون کرده است.<ref>[https://sanad.um.ac.ir/index.php?option=com_mag&view=htmlpage&id=920&hp=4016&lang=fa مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.]</ref> احترام به مادر تحت تأثیر فرهنگ‌های مختلف، کم‌رنگ‌تر شده و منزلت او دستخوش تغییر شده است.<ref>برومندزاده، مروری بر نظریات جدید مطرح شده در حوزۀ مهاجرت، 1393ش، ص79.</ref> از سوی دیگر، افزایش سواد، تحصیلات و اشتغال مادران، آنان را با حقوق خود آشنا کرده و زمینه‌های حضور مؤثرتر آنان را در امور خانواده فراهم آورده است.<ref>[https://www.afghanwomennews.com/fa/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7/ بارکزی، نیلوفر،«بررسی نقش زنان در خانواده ها»، خبرگزاری زنان افغان.]</ref>


=== دختری ===
=== دختری ===
دختر در جامعهٔ افغانستان، از حقوق بنیادینی مانند مالکیت، کار و تحصیل محروم‌ است و منزلتی هم‌شأن پسر برای او به‌رسمیت شناخته نشده است.<ref>[https://www.irna.ir/news/80712211/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%B4-%D9%87%D8%A7%D9%8A-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%B1%D9%88 «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> دختر، موجودی آسیب‌پذیر و نیازمند مراقبت پنداشته می‌شود که در روابط پرتنش اجتماعی، هزینه‌هایی بر خانواده و جامعه تحمیل می‌کند.<ref>کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص55.</ref> در فرهنگ مردسالار افغانستان،<ref>کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص16.</ref> دختر همچون کالایی برای معامله، حل دعاوی قبیله‌ای و حتی ادای بدهی استفاده می‌شود و خود زنان نیز این نگاه را پذیرفته‌اند. احترام به دختر تنها در چارچوب عاطفهٔ فرزندی معنا می‌یابد و او موجودی ضعیف و قابل‌ترحم پنداشته می‌شود.<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.]</ref> هزینه برای آموزش و توانمندسازی دختران، بی‌جهت شمرده می‌شود و دختر را «مال مردم» می‌نامند.<ref>[http://irdiplomacy.ir/fa/news/2017215/%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%AF%D9%88%D9%85-%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%A7%D9%86 باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.]</ref>  این جایگاه در ترانۀ هزاره‌گی ذیل به روشنی نشان داده شده است:{{آغاز نستعلیق}}
{{شعر|نستعلیق}}
{{ب|گل بولو گل بولویه دختر|دوسال خانه پدر میمویه(مهمانه) دختر}}
{{ب|دوسال خانه پدر میمو چه باشد|آخر کار سنگ پلخویه(پلخمان) دختر}}
{{پایان شعر}} 
{{پایان نستعلیق}}با این حال، دختران نقش مؤثری در ساماندهی امور خانه و مراقبت از اعضای خانواده دارند و در غیاب مادر، جانشین او می‌شوند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/article/77644/ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.]</ref> آنان در روستاها در کشاورزی و در شهرها با صنایع دستی، در تأمین معیشت خانواده سهیم هستند.<ref>علی‌زادۀ مالستانی، نامۀ اعمال؛ زندگی‌نامۀ خود نوشت، 1400ش، ص67-69.</ref> انگاره فرودست‌بودن دختر، در ذهن خود دختران نیز تثبیت شده و آنها معمولاً دیدگاه مثبتی درباره خود ندارند<ref>[https://www.digikala.com/mag/afghan-women/ قربانی، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب سایت دیجی کالا.]</ref> و فرصت‌های رشد و به‌کارگیری توانایی‌های خود را از دست می‌دهند.<ref>[https://www.jomhornews.com/fa/article/77644/ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.]</ref> امروزه اما تحولات ناشی از گسترش آموزش و مهاجرت، تا حدودی جایگاه حقوقی و اجتماعی دختران را بهبود بخشیده و آنان سلطهٔ سنتی مردان را به چالش‌ می‌کشند.<ref>کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص1145-1143.</ref>


== پوشش ==
== پوشش ==


میراث تاریخی افغانستان گویای پوشیدگی کامل زنان در عهد باستان است. بر اساس نشانه‌های به‌جای‌مانده از آثار باستانی، لباس زنان شامل پیراهن، شلوار، کفش و کمربند بوده و رنگ‌های سرخ (قرمز) و ارغوانی از محبوب‌ترین رنگ‌ها میان آنان به‌شمار می‌رفته است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref> از بدو ورود اسلام تا دوران عبدالرحمان‌خان، زنان پوشش مناسبی داشتند که پوشش سر با پارچهٔ بزرگ کتان نیز جزئی از آن بود. پس از آن، «دولاق» و کمی بعد چادری به نام «چهل‌دری» یا «چهل‌درزی» رواج یافت.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref> تا اواخر سده چهاردهم هجری، زنان با همان چادر بزرگ در کنار مردان خود در مزرعه کار می‌کردند.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref>
تنوع قومیتی در افغانستان، تنوع زیادی در سبک پوشش زنان پدید آورده است.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> لباس زنانه به‌طور کلی از «فراق پرتوک» (پیراهن دامن‌دارو شلوار) تشکیل شده و چادر نیز از ضروریات پوشش محسوب می‌شود.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌‌سایت کمد‌سارک.]</ref> شلوار زنانه که از پارچه‌ای لطیف دوخته می‌شود، دارای پاچه‌هایی با چین‌های بیضوی تا قوزک پا است. این نوع شلوار همچنان در برخی نقاط، از جمله میان هزاره‌ها، کوچی‌ها و ساکنان ولایت‌های وردک و پکتیا رایج است.<ref>[http://afghanistanefarda.blogfa.com/post/109 محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.]</ref>
=== چادری ===
پوشش سنتی زنان در افغانستان، لباس دامن‌دار همراه با شال یا چادری (برقع) است.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.]</ref> چادری پوششی کامل است که سراسر بدن و حتی صورت را می‌پوشاند و از یک کلاه متصل به چادر و همرنگ تشکیل شده است که توسط خیاطان حرفه‌ای با مهارت ویژه دوخته می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> تاریخچهٔ چادری به دویست سال پیش بازمی‌گردد<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> و امروزه نیز در میان زنان افغانستان مقبولیت دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/345695/%D9%BE%D8%B1%D8%B7%D8%B1%D9%81%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%BE%D9%88%D8%B4%D8%B4-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86 «پرطرفدارت رین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱م)، به‌دلیل اجبار این گروه برای پوشش زنان، برقع به نمادی جهانی تبدیل شد.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> در سال‌های اخیر، زنان کمتر از چادری استفاده می‌کنند. جوان‌ترها بیشتر از مانتو، مقنعه، روسری، شال، ساری هندی و گاهی چادر ایرانی بهره می‌برند.<ref>[https://www.hi-hijab.com/%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D9%84-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب.]</ref> در این لباس‌های جدید نیز از هنر [[خامک‌دوزی]] بر روی مانتوها و روسری‌ها استفاده می‌شود.<ref>[https://khamakshop.com/%D8%AE%D8%A7%D9%85%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.]</ref>
=== گندافغانی ===
«گندافغانی» یکی از لباس‌های شاخص زنانه است که شامل پیراهن دامن‌دار، شلوار و چادر می‌شود. لبه‌های آستین، دامن، یقه و پاچه‌های شلوار آن با مهره‌دوزی و [[سوزن‌دوزی]] (دستی یا ماشینی) تزیین می‌شود. دوخت سنتی آن حدود یک ماه زمان می‌برد و در ولایات مختلف، به‌ویژه [[غزنی]]، توسط زنان انجام می‌شود. به‌دلیل آب‌وهوای سرد افغانستان، از پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، قناویز و کتان برای این لباس استفاده می‌شود و گاهی طول دامن آن به دوازده متر می‌رسد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref> در تولید این لباس از هنرهای خنجردوزی و گراف‌دوزی استفاده می‌شود و چادر آن به‌صورت روسری مربع یا شال است که در یک لبه تزیینات هنری دارد.<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref>
=== خامک‌دوزی ===
''نوشتار اصلی:'' [[خامه‌دوزی|خامک‌دوزی]]
«خامک» یکی از دوخت‌های هنری است که با نخ ابریشم و با دقت و زمان زیاد<ref>[https://khamakshop.com/%D8%AE%D8%A7%D9%85%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.]</ref> بر روی پارچه‌های ابریشم یا کتان انجام می‌شود و یقه، آستین، پاچهٔ شلوار، شال و چادر را تزیین می‌کند. زنان افغانستان هنر [[خامک‌دوزی]] را نسل‌به‌نسل منتقل کرده‌اند.<ref>[https://khamakshop.com/%D8%AE%D8%A7%D9%85%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1-%D8%A7%D8%B5%DB%8C%D9%84-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.]</ref>
=== محبوبیت پوشاک سنتی ===
صنایع دستی مرتبط با پوشش زنان، دارای قدمت و تنوع زیادی است و در تزیین لباس اهمیتی ویژه دارد.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.]</ref> از مهم‌ترین هنرهای دوخت در لباس‌های سنتی زنان می‌توان به چکن‌دوزی، خنجردوزی، [[سکه‌دوزی]]، گراف‌دوزی، پخته‌دوزی و شیشه‌دوزی اشاره کرد.<ref>[https://mag.sarak-co.com/afghan-clothing/ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.]</ref> لباس‌های سنتی نماد ارزش‌های قومی، متانت و فرهنگ اسلامی افغانستان هستند<ref>[https://khamakshop.com/Products-cat/afghan-clothes/afghan-women-dress/afghan-gand/ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.]</ref> و چادری (برقع) نیز نشانه احترام، وقار و موقعیت اجتماعی زنان محسوب می‌شود.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref>
در سال‌های اخیر، فروش لباس‌های سنتی افزایش یافته و حتی برخی از افغانستانی‌های خارج از کشور برای خرید آن به افغانستان می‌آیند.<ref>[https://www.trt.net.tr/persian/lmy-frhngy-w-hnry/2018/12/21/mrsm-shb-yld-dr-dnshgh-stnbwl-trkhyh-1110918 «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ افغانستان»، وب‌سایت تی آر تی.]</ref> همچنین به‌دلیل استقبال بالا، این لباس‌ها در کشورهای دیگر مانند [[ایران]] و [[پاکستان]] نیز تولید می‌شود.<ref>[https://khamakshop.com/%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ حسن ‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک.]</ref> تعدادی از تولیدکنندگان افغانستانی برای کاهش وابستگی به واردات، از پارچه‌های تولید داخل برای دوخت لباس استفاده می‌کنند.<ref>[https://tolonews.com/fa/arts-culture/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DA%86%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%AE%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA-%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D8%AD%DB%8C-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%86 «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.]</ref> غنای طراحی پوشش زنان افغانستان، توجه طراحان کشورهای غربی را نیز جلب کرده و برخی از برندهای معروف از طرح‌های افغانستانی الهام گرفته‌اند.<ref>[https://www.modiseh.com/blog/%D9%84%D8%A8%D8%A7%D8%B3-%D8%A7%D9%81%D8%BA%D8%A7%D9%86%DB%8C/ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.]</ref> در سال‌های اخیر، استفاده از لباس‌های سنتی و زیورآلات در میان مهاجران، به‌ویژه زنان هزاره در کشورهای غربی و استرالیا نیز رونق یافته است.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/184969 «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا.]</ref>


== آموزش ==
== آموزش ==
خط ۲۹: خط ۵۸:


==منابع==
==منابع==
* «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 12 فبروری 2017م.
* «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1392ش.
* «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب، تاریخ درج مطلب: 13 فروردین 1399ش.
* حسن‌‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 6 خرداد 1402ش.
* صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1401ش.
* قادری، بهار، «همه‌چیز در باره انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
* «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 9 جوزا (خرداد) 1397ش.
* «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
* «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ اففانستان»، وب‌سایت TRT، تاریخ درج مطلب: 21 دسامبر 2018م.
* محمود، شاه‌محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1392ش.
* «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سادک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
* وهاب‌زاده، شایان، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سارک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
* اشرفی، نبیلا، «روز مادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب:24 خرداد 1379ش.
* امینی، امین‌الله، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۸ش.
* بارکزی، نیلوفر، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان، تاریخ درج مطلب: 24 فوریه 2021م.
* «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1394ش.
* «خانواده‌های مردسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1401ش.
* ديبرا، ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش.
* علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
* قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
* واعظی، همزه، «نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا، تاریخ درج مطلب: 12 دسامبر 2018م.
* همتا، هما، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 8 سپتامبر 2019م.
* باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعۀ افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
* بخشی، نبیله، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور، تاریخ درج مطلب: ۱۸ حوت ۱۳۹۴ش.
* «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1392ش.
* علی‌زادۀ مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
* قربانی، مهرنوش، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1400ش.
* کاوه، علی‌‌احمد، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، 1399ش.

نسخهٔ ۱۵ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۱۴

زنان افغانستان؛

نقش‌های زنانه

زن در جامعۀ مردسالار افغانستان معمولاً تابع پدر یا شوهر است.[۱] اثرگذاری زن، تابع ارزش‌گزاری‌ها و پسند‌هایی است که معیار و سلیقۀ مردان تعیین می‌کند.[۲] زنانگی‌کردن در جامعه افغانستان، دشوار بوده و ملاحظات بسیاری را می‌طلبد.[۳]

مادری

نقش اصلی مادر، مراقبت از خانواده است؛ از نگهداری کودکان و سالمندان تا نظم‌دهی به خانه و رسیدگی به سلامت و تغذیه اعضای خانواده.[۴] افزون‌بر آن، مادران در کنار پدران کار می‌کنند؛ زنان روستایی در کشاورزی و دامداری و زنان شهری با تولید صنایع دستی به اقتصاد خانواده کمک می‌کنند.[۵] آنان دیرتر می‌خوابند و زودتر بیدار می‌شوند و نقش اصلی را در مدیریت مصرف خانواده دارند.[۶] مادر همچنین نقش مهمی در همبستگی خانواده دارد؛ جایگاه معنوی او باعث می‌شود اعضای خانواده از نظم او پیروی کنند و نوعروسان نیز با او همکاری کنند.[۷][۸] بر اساس فرهنگ اسلامی و شرقی، احترام به مادر از الزامات اصلی خانواده است[۹] و او را مظهر مهر و عاطفهٔ خانواده و رکن پایداری آن می‌دانند. این احترام به‌ویژه در میان‌سالی و پیری مادر، افزایش می‌یابد و تکریم او وظیفه‌ای دینی تلقی می‌شود.[۱۰]

مادر با وجود نقش‌های پرمسئولیت، در تصمیم‌گیری‌های کلان خانواده مانند تحصیل، ازدواج و شغل فرزندان، نقش مستقیمی ندارد و تصمیم نهایی با پدر است.[۱۱][۱۲] با این حال، مادران از راه‌های غیررسمی برای نفوذ در این تصمیم‌ها استفاده می‌کنند.[۱۳] مادران در جامعهٔ افغانستان از حقوق اقتصادی محروم‌اند. آنان اموال قابل تصرفی ندارند و در بسیاری موارد، ارثیهٔ خود را دریافت نمی‌کنند.[۱۴] قلمرو صلاحیت مادر به مواردی مانند حضانت فرزندان کوچک یا سرپرستی در نبود پدر محدود می‌شود.[۱۵]

در سال‌های اخیر، جنگ، مهاجرت و تغییرات اقتصادی، ساختار سنتی خانواده را دگرگون کرده است.[۱۶] احترام به مادر تحت تأثیر فرهنگ‌های مختلف، کم‌رنگ‌تر شده و منزلت او دستخوش تغییر شده است.[۱۷] از سوی دیگر، افزایش سواد، تحصیلات و اشتغال مادران، آنان را با حقوق خود آشنا کرده و زمینه‌های حضور مؤثرتر آنان را در امور خانواده فراهم آورده است.[۱۸]

دختری

دختر در جامعهٔ افغانستان، از حقوق بنیادینی مانند مالکیت، کار و تحصیل محروم‌ است و منزلتی هم‌شأن پسر برای او به‌رسمیت شناخته نشده است.[۱۹] دختر، موجودی آسیب‌پذیر و نیازمند مراقبت پنداشته می‌شود که در روابط پرتنش اجتماعی، هزینه‌هایی بر خانواده و جامعه تحمیل می‌کند.[۲۰] در فرهنگ مردسالار افغانستان،[۲۱] دختر همچون کالایی برای معامله، حل دعاوی قبیله‌ای و حتی ادای بدهی استفاده می‌شود و خود زنان نیز این نگاه را پذیرفته‌اند. احترام به دختر تنها در چارچوب عاطفهٔ فرزندی معنا می‌یابد و او موجودی ضعیف و قابل‌ترحم پنداشته می‌شود.[۲۲] هزینه برای آموزش و توانمندسازی دختران، بی‌جهت شمرده می‌شود و دختر را «مال مردم» می‌نامند.[۲۳] این جایگاه در ترانۀ هزاره‌گی ذیل به روشنی نشان داده شده است:

گل بولو گل بولویه دختردوسال خانه پدر میمویه(مهمانه) دختر
دوسال خانه پدر میمو چه باشدآخر کار سنگ پلخویه(پلخمان) دختر

با این حال، دختران نقش مؤثری در ساماندهی امور خانه و مراقبت از اعضای خانواده دارند و در غیاب مادر، جانشین او می‌شوند.[۲۴] آنان در روستاها در کشاورزی و در شهرها با صنایع دستی، در تأمین معیشت خانواده سهیم هستند.[۲۵] انگاره فرودست‌بودن دختر، در ذهن خود دختران نیز تثبیت شده و آنها معمولاً دیدگاه مثبتی درباره خود ندارند[۲۶] و فرصت‌های رشد و به‌کارگیری توانایی‌های خود را از دست می‌دهند.[۲۷] امروزه اما تحولات ناشی از گسترش آموزش و مهاجرت، تا حدودی جایگاه حقوقی و اجتماعی دختران را بهبود بخشیده و آنان سلطهٔ سنتی مردان را به چالش‌ می‌کشند.[۲۸]

پوشش

میراث تاریخی افغانستان گویای پوشیدگی کامل زنان در عهد باستان است. بر اساس نشانه‌های به‌جای‌مانده از آثار باستانی، لباس زنان شامل پیراهن، شلوار، کفش و کمربند بوده و رنگ‌های سرخ (قرمز) و ارغوانی از محبوب‌ترین رنگ‌ها میان آنان به‌شمار می‌رفته است.[۲۹] از بدو ورود اسلام تا دوران عبدالرحمان‌خان، زنان پوشش مناسبی داشتند که پوشش سر با پارچهٔ بزرگ کتان نیز جزئی از آن بود. پس از آن، «دولاق» و کمی بعد چادری به نام «چهل‌دری» یا «چهل‌درزی» رواج یافت.[۳۰] تا اواخر سده چهاردهم هجری، زنان با همان چادر بزرگ در کنار مردان خود در مزرعه کار می‌کردند.[۳۱]

تنوع قومیتی در افغانستان، تنوع زیادی در سبک پوشش زنان پدید آورده است.[۳۲] لباس زنانه به‌طور کلی از «فراق پرتوک» (پیراهن دامن‌دارو شلوار) تشکیل شده و چادر نیز از ضروریات پوشش محسوب می‌شود.[۳۳] شلوار زنانه که از پارچه‌ای لطیف دوخته می‌شود، دارای پاچه‌هایی با چین‌های بیضوی تا قوزک پا است. این نوع شلوار همچنان در برخی نقاط، از جمله میان هزاره‌ها، کوچی‌ها و ساکنان ولایت‌های وردک و پکتیا رایج است.[۳۴]

چادری

پوشش سنتی زنان در افغانستان، لباس دامن‌دار همراه با شال یا چادری (برقع) است.[۳۵] چادری پوششی کامل است که سراسر بدن و حتی صورت را می‌پوشاند و از یک کلاه متصل به چادر و همرنگ تشکیل شده است که توسط خیاطان حرفه‌ای با مهارت ویژه دوخته می‌شود.[۳۶] تاریخچهٔ چادری به دویست سال پیش بازمی‌گردد[۳۷] و امروزه نیز در میان زنان افغانستان مقبولیت دارد.[۳۸] در دورهٔ نخست حاکمیت طالبان (۱۹۹۶–۲۰۰۱م)، به‌دلیل اجبار این گروه برای پوشش زنان، برقع به نمادی جهانی تبدیل شد.[۳۹] در سال‌های اخیر، زنان کمتر از چادری استفاده می‌کنند. جوان‌ترها بیشتر از مانتو، مقنعه، روسری، شال، ساری هندی و گاهی چادر ایرانی بهره می‌برند.[۴۰] در این لباس‌های جدید نیز از هنر خامک‌دوزی بر روی مانتوها و روسری‌ها استفاده می‌شود.[۴۱]

گندافغانی

«گندافغانی» یکی از لباس‌های شاخص زنانه است که شامل پیراهن دامن‌دار، شلوار و چادر می‌شود. لبه‌های آستین، دامن، یقه و پاچه‌های شلوار آن با مهره‌دوزی و سوزن‌دوزی (دستی یا ماشینی) تزیین می‌شود. دوخت سنتی آن حدود یک ماه زمان می‌برد و در ولایات مختلف، به‌ویژه غزنی، توسط زنان انجام می‌شود. به‌دلیل آب‌وهوای سرد افغانستان، از پارچه‌های ضخیم مانند مخمل، قناویز و کتان برای این لباس استفاده می‌شود و گاهی طول دامن آن به دوازده متر می‌رسد.[۴۲] در تولید این لباس از هنرهای خنجردوزی و گراف‌دوزی استفاده می‌شود و چادر آن به‌صورت روسری مربع یا شال است که در یک لبه تزیینات هنری دارد.[۴۳]

خامک‌دوزی

نوشتار اصلی: خامک‌دوزی

«خامک» یکی از دوخت‌های هنری است که با نخ ابریشم و با دقت و زمان زیاد[۴۴] بر روی پارچه‌های ابریشم یا کتان انجام می‌شود و یقه، آستین، پاچهٔ شلوار، شال و چادر را تزیین می‌کند. زنان افغانستان هنر خامک‌دوزی را نسل‌به‌نسل منتقل کرده‌اند.[۴۵]

محبوبیت پوشاک سنتی

صنایع دستی مرتبط با پوشش زنان، دارای قدمت و تنوع زیادی است و در تزیین لباس اهمیتی ویژه دارد.[۴۶] از مهم‌ترین هنرهای دوخت در لباس‌های سنتی زنان می‌توان به چکن‌دوزی، خنجردوزی، سکه‌دوزی، گراف‌دوزی، پخته‌دوزی و شیشه‌دوزی اشاره کرد.[۴۷] لباس‌های سنتی نماد ارزش‌های قومی، متانت و فرهنگ اسلامی افغانستان هستند[۴۸] و چادری (برقع) نیز نشانه احترام، وقار و موقعیت اجتماعی زنان محسوب می‌شود.[۴۹]

در سال‌های اخیر، فروش لباس‌های سنتی افزایش یافته و حتی برخی از افغانستانی‌های خارج از کشور برای خرید آن به افغانستان می‌آیند.[۵۰] همچنین به‌دلیل استقبال بالا، این لباس‌ها در کشورهای دیگر مانند ایران و پاکستان نیز تولید می‌شود.[۵۱] تعدادی از تولیدکنندگان افغانستانی برای کاهش وابستگی به واردات، از پارچه‌های تولید داخل برای دوخت لباس استفاده می‌کنند.[۵۲] غنای طراحی پوشش زنان افغانستان، توجه طراحان کشورهای غربی را نیز جلب کرده و برخی از برندهای معروف از طرح‌های افغانستانی الهام گرفته‌اند.[۵۳] در سال‌های اخیر، استفاده از لباس‌های سنتی و زیورآلات در میان مهاجران، به‌ویژه زنان هزاره در کشورهای غربی و استرالیا نیز رونق یافته است.[۵۴]

آموزش

اشتغال

امنیت اجتماعی

مشارکت سیاسی

زنان موفق

پانویس

  1. ↑ همتا، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعه‌ی مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
  2. ↑ واعظی، « نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا.
  3. ↑ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح .
  4. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.
  5. ↑ عی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص67-69.
  6. ↑ علی‌زاده مالستانی، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، 1400ش، ص227.
  7. ↑ «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح.
  8. ↑ مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.
  9. ↑ سورۀ اسراء، آیه 23.
  10. ↑ امینی، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما.
  11. ↑ ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14.
  12. ↑ «خانواده‌های مرد سالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل.
  13. ↑ ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، 1387ش، ص14-16.
  14. ↑ بارکزی، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان.
  15. ↑ اشرفی، «روزمادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز.
  16. ↑ مهدی زینعلی،« بررسی اجمالی خانواده در افغانستان»، وب‌سایت سَند.
  17. ↑ برومندزاده، مروری بر نظریات جدید مطرح شده در حوزۀ مهاجرت، 1393ش، ص79.
  18. ↑ بارکزی، نیلوفر،«بررسی نقش زنان در خانواده ها»، خبرگزاری زنان افغان.
  19. ↑ «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.
  20. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص55.
  21. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص16.
  22. ↑ باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.
  23. ↑ باقری، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعه افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی.
  24. ↑ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.
  25. ↑ علی‌زادۀ مالستانی، نامۀ اعمال؛ زندگی‌نامۀ خود نوشت، 1400ش، ص67-69.
  26. ↑ قربانی، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب سایت دیجی کالا.
  27. ↑ بخشی، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور.
  28. ↑ کاوه، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، 1399ش، ص1145-1143.
  29. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  30. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  31. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  32. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  33. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌‌سایت کمد‌سارک.
  34. ↑ محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا.
  35. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  36. ↑ «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.
  37. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  38. ↑ «پرطرفدارت رین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک.
  39. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  40. ↑ «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب.
  41. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  42. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  43. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  44. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  45. ↑ صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک.
  46. ↑ «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  47. ↑ وهاب‌زاده، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب ‌سایت کمد‌سارک.
  48. ↑ «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک.
  49. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  50. ↑ «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ افغانستان»، وب‌سایت تی آر تی.
  51. ↑ حسن ‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک.
  52. ↑ «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز.
  53. ↑ قادری، «همه‌چیز در بارة انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه.
  54. ↑ «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا.

منابع

  • «ترویج استفاده از زیور آلات قدیمی و لباس سنتی هزارگی در کشورهای غربی»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 12 فبروری 2017م.
  • «پرطرفدارترین پوشش زنان افغان»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 27 شهریور 1392ش.
  • «حجاب استایل افغانستان»، وب‌سایت های‌حجاب، تاریخ درج مطلب: 13 فروردین 1399ش.
  • حسن‌‌زاده، «فروش لباس افغانستانی در ایران»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 6 خرداد 1402ش.
  • صادقی، «خامک‌دوزی افغانستان، هنر اصیل زنان این مرز و بوم»، وب‌سایت خامک، تاریخ درج مطلب: 5 اردیبهشت 1401ش.
  • قادری، بهار، «همه‌چیز در باره انواع مدل لباس افغانی و انواع آن»، وب‌سایت مدیسه، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • «کارگیری از پارچه‌های داخلی در ساخت لباس‌های افغانی با طراحی مدرن»، وب‌سایت طلوع‌نیوز، تاریخ درج مطلب: 9 جوزا (خرداد) 1397ش.
  • «لباس گندافغانی، محبوب‌ترین لباس در میان زنان افغانستان»، وب‌سایت خامک، تاریخ بازدید: 30 اردیبهشت 1402ش.
  • «لباس‌های محلی؛ هویت فرهنگی جامعۀ اففانستان»، وب‌سایت TRT، تاریخ درج مطلب: 21 دسامبر 2018م.
  • محمود، شاه‌محمود، «پوشش و لباس ما در درازنای تاریخ»، وبلاگ افغانستان فردا، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1392ش.
  • «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سادک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • وهاب‌زاده، شایان، «مسیر پر فراز و نشیب پوشاک افغانستانی»، وب‌سایت کمد‌سارک، تاریخ بازدید: 10 اردیبهشت 1402ش.
  • اشرفی، نبیلا، «روز مادر و رنج ناتمام مادران افغانستان»، وب‌سایت طلوع نیوز، تاریخ درج مطلب:24 خرداد 1379ش.
  • امینی، امین‌الله، «مادرمظهر عاطفه»، دیلی افغانستان ما، تاریخ درج مطلب: ۱۹ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • بارکزی، نیلوفر، «بررسی نقش زنان در خانواده‌ها»، خبرگزاری زنان افغان، تاریخ درج مطلب: 24 فوریه 2021م.
  • «خانواده در افغانستان»، قسمت چهارم، روزنامۀ 8 صبح، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1394ش.
  • «خانواده‌های مردسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1401ش.
  • ديبرا، ج اسميت، تصاميم، علايق و تنوع: رسوم ازدواج در افغانستان، واحد تحقیق و ارزیابی افغانستان، 1387ش.
  • علی‌زاده مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خودنوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
  • قانون مدنی افغانستان، شماره مسلسل 353، مصوب 1355ش.
  • واعظی، همزه، «نظام خانواده در افغانستان؛ زنان ومنابع قدرت»، وب‌سایت شفقتنا، تاریخ درج مطلب: 12 دسامبر 2018م.
  • همتا، هما، « خانواده‌های مادرسالار افغان؛ لایه‌های پنهانی یک جامعۀ مردانه»، روزنامۀ صبح کابل، تاریخ درج مطلب: 8 سپتامبر 2019م.
  • باقری، اسماعیل، «نگاهی جامعه‌شناختی به جایگاه زنان در جامعۀ افغانستان در حکومت دوم طالبان»، دیپلماسی ایرانی، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۴۰۱ش.
  • بخشی، نبیله، «آیا وضعیت کنونی زن در افغانستان ریشه دینی دارد؟»، خبرگزاری جمهور، تاریخ درج مطلب: ۱۸ حوت ۱۳۹۴ش.
  • «جايگاه زنان در افغانستان؛ زنان افغان با چالش‌هاي فراواني روبرو هستند»، خبرگزاری جمهوری اسلامی، تاریخ درج مطلب: 4 تیر 1392ش.
  • علی‌زادۀ مالستانی، عزیزالله، نامۀ اعمال: زندگی‌نامۀ خود نوشت، کابل، بنیاد اندیشه، 1400ش.
  • قربانی، مهرنوش، «کشف ابعاد پنهان زندگی زنان افغانستان از دریچۀ کتاب‌ها»، وب‌سایت دیجی کالا، تاریخ درج مطلب: 10 شهریور 1400ش.
  • کاوه، علی‌‌احمد، زنان هرات؛ جایگاه و توانمندی زنان در خانواده و حوزۀ عمومی، انستیتوت مطالعات استراتژیک افغانستان، 1399ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=زنان_افغانستان&oldid=73439»