بامیان: تفاوت میان نسخه‌ها

{{درشت|'''بامیان'''}}؛ ولایت و منطقه‌ای باستانی در مرکز افغانستان.

== تاریخچه ==

بر اساس افسانه‌ها و روایت‌های کهن، بامیان را [[ضحاک]] تأسیس کرد و به‌مدت ۱۰۰۰ سال بر آن حکمرانی کرد. در روایاتی دیگر، بامیان را نخستین سکونتگاه [[آدم]] و [[حوا]] می‌دانند و تندیس‌های صلصال و شهمامه را نمادی از این نخستین زوج بشری تفسیر می‌کنند. نام [[کوه بابا]] نیز در این روایات به آدم نسبت داده می‌شود. این سرزمین در اذهان مردم، محل تلاقی شخصیت‌های اسطوره‌ای و دینی متعددی چون ضحاک، [[کاوه]]، [[فریدون]]، امیر حمزه و [[امام علی]] است. همچنین بامیان در باور عامه، سرزمین شگفتی‌ها و محل سکونت موجودات افسانه‌ای مانند [[دیو|دیوان]]، [[پری|پریان]] و [[آل (زائوترسان)|الخاتوها]] به‌شمار می‌رود. برخی روایت‌گران محلی معتقدند بامیان در دوران باستان دارای چهار پایتخت بوده است: شهر ضحاک، شهر غلغله، شهر سرخوشک و شهر سارسینگ.<ref>[https://anthropologyandculture.com/پرونده‌ی-اینترنتی-شهر-باستانی-بامیان/ کاظمی، «پروندۀ انترنتی شهر باستانی بامیان»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]</ref>

=== کوه‌های مهم بامیان ===

* '''کوه عروس''': با ارتفاع حدود ۴۵۰۰ متر در امتداد کوه‌های بابا، یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی بامیان است که به‌سبب قله‌ای به شکل عروس سوار بر اسب، چشمه‌ساران زلال و دامنه‌های پوشیده از گل و گیاه، منظرهای بدیع دارد. برف‌های دائمی، حوضچه‌های آب زلال، [[چشمه آبگرم|چشمه‌های آب‌گرم]] و عسل مرغوب از ویژگی‌های آن است. دربارهٔ این کوه، افسانه‌ای محلی وجود دارد که روایت‌گر عشقی تراژیک و نماد [[پاک‌دامنی]] زنان است.<ref name=":22">[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/44342/کوهی%20در%20%C2«Ø¨Ø§Ù…یان%C2»%20که%20%20نو%20عروس%20را%20سنگ%20کرد «کوه عروس نمادی از عروس سنگی بر فراز کوه‌های بامیان»، وب‌سایت آی فیلم 2.]</ref>

* سایر کوه‌ها: کوه‌های میخ، قوناق، سیاه‌کوه، دوشاخ، بینی‌گاو و سلسله‌کوه‌های نیل در منطقه ورس، هر یک در معیشت و حیات اجتماعی مردم نقش اساسی دارند.<ref>[https://anthropologyandculture.com/پرونده‌ی-اینترنتی-شهر-باستانی-بامیان/ کاظمی، «پروندۀ انترنتی شهر باستانی بامیان»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]</ref> برخی از این کوه‌ها با شکل‌های تماشایی، الهام‌بخش افسانه‌ها و روایت‌های عاشقانه و پهلوانی بوده‌اند.<ref name=":23">[https://fa2.ifilmtv.ir/News/Content/44342/کوهی%20در%20%C2«Ø¨Ø§Ù…یان%C2»%20که%20%20نو%20عروس%20را%20سنگ%20کرد «کوه عروس نمادی از عروس سنگی بر فراز کوه‌های بامیان»، وب‌سایت آی فیلم 2.]</ref>

=== گردنه‌های حیاتی ===

بامیان از طریق گردنه‌های (کوتل) صعب‌العبور به دیگر مناطق متصل می‌شود. «کوتل شیبر» (۳۰۲۵ متر) دروازهٔ شرقی به سوی پروان و کابل است. «کوتل آجه‌گگ» شاهراه تاریخی شمال-جنوب به وردک بوده است. «کوتل آق‌رباط» در شمال‌غرب، اتصال به سیغان را برقرار می‌سازد. در جنوب، «کوتل شاتو» و «کوتل صدبرگ» به ترتیب یکاولنگ را به پنجاب و کرمان متصل می‌کنند و «کوتل قوناق» (۳۳۳۰ متر) مرز طبیعی با دایکندی است.<ref>[https://anthropologyandculture.com/پرونده‌ی-اینترنتی-شهر-باستانی-بامیان/ کاظمی، «پروندۀ انترنتی شهر باستانی بامیان»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]</ref>

'''وَرَس''': در ۱۷۲ کیلومتری جنوب‌غربی بامیان، منطقه‌ای مرزی و راهبردی است. سیب‌زمینی درشت و خوش‌طعم، زردآلو و توت مرغوب آن شهرت دارد. نمد لیگان به‌عنوان مرغوب‌ترین نمد افغانستان و صنایع دستی دیگری چون گلیم، شال، [[پلاس]] و برجی از تولیدات آن است.

'''یَکاوْلَنگ''': محل دریاچه‌های بند امیر (اولین پارک ملی افغانستان) و چهل‌برج (بقایای قلعه‌ای باستانی) که سالانه هزاران گردشگر خارجی را جذب می‌کند و منبع درآمدی مهم برای مردم و دولت است.<ref>دولت‌آبادی، شناسنامهٔ افغانستان، 1371ش، ص17؛ [https://www.iribnews.ir/fa/news/3145653/ولایت-بامیان-افغانستان-کجاست-و-چه-اهمیتی-دارد «ولایت بامیان افغانستان کجاست و چه اهمیتی دارد؟»، خبرگزاری صدا و سیما.]</ref> این ولسوالی در ۱۳۹۵ش به دو بخش «یکاولنگ شماره یک» (مرکز: دره چاشت) و «یکاولنگ شماره دو» (مرکز: نیک) تقسیم شد<ref>رضایی، «افتتاح ولسوالی حصه دوم یکه ولنگ در بامیان»، خبرگزاری تساوی.</ref> و مجموعاً بیش از ۴۴۰ قریه دارد.<ref>دانش، «معلومات دربارهٔ ولسوالی‌های بامیان»، وب‌لاگ اسکای.</ref> شاهراه آن از شرق به بامیان–کابل و بامیان–مزارشریف و از غرب به غور و دایکندی متصل است<ref>عرفانی، تحولات سیاسی - اجتماعی ولایت بامیان، 1368ش، ص54.</ref> و با کمک بانک آسیایی توسعه یافته است.<ref>وزارت اقتصاد، پروفایل ولایت بامیان، چشم‌انداز انکشاف اقتصادی و اجتماعی، 1398ش، ص42.</ref> زیرساخت‌های درمانی آن شامل یک شفاخانه، سه مرکز صحی اساسی، چهار مرکز فرعی، یک مرکز درمانی توبرکلوز و یک مرکز سیار است.<ref>دانش، «معلومات دربارهٔ ولسوالی‌های بامیان»، وب‌لاگ اسکای.</ref>

== اقتصاد ==

=== کشاورزی ===

بامیان یکی از ولایت‌های کمتر توسعه‌یافتهٔ افغانستان است که اقتصاد آن عمدتاً بر پایهٔ کشاورزی سنتی استوار است. زمان کشت بهاره از اول حمل تا اول جوزا و کشت خزانی از اول میزان تا دهم عقرب است. این ولایت با تولید ۳۳ نوع محصول زراعی از جمله [[گندم]]، [[سیب‌زمینی]]، [[جو]]، [[باقالی|باقلی]]، [[عدس]]، [[ذرت|جواری]] و سبزیجاتی مانند [[هویج]]، [[شلغم]]، [[پیاز]]، کرم، [[گل‌کلم]]، [[کاهو]]، [[فلفل]]، [[تره]]، [[کدو]]، [[خیار]] و ترب و میوه‌هایی چون [[زردآلو]]، [[سیب]]، [[گیلاس]]، [[گلابی]]، [[بادام]]، [[گردو]] و [[توت]]، نقش مهمی در تأمین معیشت مردم دارد. همچنین [[گیاهان دارویی]] و عایداتی مانند [[آنغوزه]]، [[زیره]] و [[شیرین‌بیان]] از دیگر محصولات این منطقه است.<ref name=":0">وزارت اقتصاد، «پروفایل ولایت بامیان، چشم‌انداز انکشاف اقتصادی و اجتماعی»، 1398ش، ص27</ref>

=== صنایع دستی ===

صنایع دستی بامیان شامل قالین ([[قالی]])، [[گلیم]]، [[نمد]]، [[برک]] و [[خامک‌دوزی]] است. قالین و گلیم هزارگی شهرت بین‌المللی داشته و در نمایشگاه‌های جهانی جایگاه ممتازی دارد. یخن‌دوزی به‌دلیل استقبال گردشگران رایج شده و هر لباس یخن‌دوزی‌شده به قیمت ۴ تا ۵ هزار افغانی فروش می‌رود. زنان بامیان در ساخت گلدان، جاقاشقی، سبد و موره‌دوزی مهارت دارند و برخی تولیدات به خارج صادر می‌شود.<ref>[https://kabulestan.com/مکان-ها/شهر-باستانی-بامیان/ «ولایت باستانی بامیان»، وب‌سایت کابلستان.]</ref>

=== آموزش ===

بامیان ۳۷۸ مرکز تعلیمی دارد که پاسخ‌گوی نیاز جمعیت این ولایت نیست. در ۱۳۹۷ش، ۵۱٪ دانش‌آموزان در فضای باز یا اماکن غیراستاندارد تحصیل می‌کردند.<ref>[https://tolonews.com/fa/afghanistan/۵۱درصد-دانش‌آموزان-در-بامیان-در-فضای-باز-آموزش-می‌بینند «۵۱درصد دانش‌آموزان در بامیان در فضای باز آموزش می‌بینند»، خبرگزاری دید.]</ref> در ۱۴۰۲ش، کمبود ۲۴۰۰ معلم و کارمند و نیز دسترسی محدود به آب بهداشتی، سرویس بهداشتی و کتابخانه از چالش‌های اصلی در ولایت بامیان بود.<ref>[https://pajhwok.com/fa/2023/03/28/maarif-bamyan-we-are-facing-a-shortage-of-2400-teachers-and-service-personnel-this-year/ «رئیس معارف بامیان: با کمبود ۲۴۰۰ معلم و پرسونل خدماتی مواجه هستیم»، خبرگزاری پژواک.]</ref>

== جاذبه‌های طبیعی ==

=== بند امیر ===

مجموعهٔ طبیعی بند امیر در فاصلهٔ ۷۵ کیلومتری شرق شهر بامیان و ۳۴ کیلومتری غرب ولسوالی یکاولنگ، با مساحتی حدود ۷۵۰۰۰ هکتار و ارتفاع ۲۹۰۹ متر از سطح دریا، در میان رشته‌کوه‌های هندوکش و بابا واقع شده است. این مجموعه شامل شش دریاچهٔ طبیعی است که از غرب به شرق عبارت‌اند از: بند ذوالفقار، بند پودینه (پونه)، بند پنیر، بند هیبت، بند قنبر و بند غلامان. این دریاچه‌ها که بر اثر سدهای طبیعی به وجود آمده‌اند، آب هر یک به پایین‌دست خود سرازیر می‌شود و آبشارهای زیبایی را پدیدآورده است. بند ذوالفقار با ۴۹۰ هکتار وسیع‌ترین و بند غلامان با طول ۸۰۰ متر کوچک‌ترین دریاچه است. بند هیبت با عمق ۵۰ متر، طول بیش از ۳ کیلومتر و عرض ۴۶۰ متر، عمیق‌ترین دریاچه به‌شمار می‌رود و بند پنیر با دیواره‌های سنگ رسوبی سفیدرنگ، دارای عرضی حدود ۱۴۰ متر است.<ref>دانشنامه جهان اسلام، ۱۳۷۷ش، ج۴، ص۲۶۱.</ref><ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1394/02/21/734497/بند-امیر-نخستین-پارک-ملی-افغانستان-از-دریچه-دوربین «بند امیر نخستین پارک ملی افغانستان از دریچه دوربین»، خبرگزاری تسنیم.]</ref><ref>بهبودی، آثار باستانی افغانستان، 1392ش، ص31.</ref>

=== دره‌های بامیان ===

* '''دره آجر''' در فاصلهٔ ۷۵ کیلومتری بامیان و میان یکاولنگ و کهمرد، با کوه‌های رنگارنگ و مناظر بدیع، از دیرباز به‌عنوان شکارگاه سلطنتی استفاده می‌شد. دریاچهٔ طبیعی آن امکان ماهی‌گیری و شنا را فراهم می‌کند و این منطقه یکی از ذخیره‌گاه‌های مهم حیات وحش افغانستان است. از ۱۳۵۲ش تحت حفاظت دولت و مدیریت «افغانتور» قرار گرفت و سالانه پذیرای گردشگران بود. بخش‌های معروف آن شامل دره لکلکه، چهلتن، جوزری، پودینه‌تو، غوغاسار و قلاتو است.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1470468480000335187/جلوه‌نمایی-%C2«Ø¯Ø±Ù‡-آجر%C2»-با-کوه‌های-افسانه‌ای-و-دریاچه-خروشان-در-%C2«Ø¨Ø§Ù…یان%C2» «جلوه‌نمایی دره آجر با کوه‌های افسانه‌ای و دریاچه خروشان در بامیان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

* '''بابر دره''' در شمال یکاولنگ، با مناظر بکر، آبشارهای متعدد و پوشش گیاهی طبیعی، ظرفیت بالای گردشگری دارد، اما دسترسی دشوار و مسیرهای صعب‌العبور موجب شده کمتر مورد توجه گردشگران خارجی قرار گیرد.<ref>[https://parstoday.ir/dari/news/uncategorised-i163796-بابر_دره_یکاولنگ_یکی_از_زیباترین_دره_های_ولایت_بامیان «بابر دره یکاولنگ یکی از زیباترین دره‌های ولایت بامیان»، وب‌سایت پارس تودی.]</ref>

== آثار باستانی ==

بامیان، با داشتن گنجینه‌ای از جاذبه‌های تاریخی، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز هویت‌بخش فرهنگی افغانستان شناخته می‌شود. با این حال، کمبود پژوهش‌های باستان‌شناسی و نبود مستندات تاریخی جامع، موجب شده اطلاعات موجود دربارهٔ بسیاری از این بناها بسیار محدود و در برخی موارد فاقد داده‌های قابل استناد باشد.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/23882/آثار-و-ابنیه-های-تاریخی-ولایت-بامیان فرحت صیفی، «آثار و ابنیه‌های تاریخی ولایت بامیان»، وب‌سایت پایگاه تخصصی-تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref> در حال‌حاضر، چند اثر تاریخی از بامیان در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسیده است که عبارت‌اند از: دو مجسمهٔ بزرگ بودا، شهر تاریخی غلغله، شهر ضحاک (شهر سرخ)، غارهای کنرک، دو قلعهٔ کافری الف و ب، غارهای درهٔ قلعهٔ اکرم و غارهای قلعهٔ غمی.<ref>جاویدی، «آثار تاریخی بامیان (ثبت شده در فهرست میراث جهانی یونسکو)»، 1397ش، ص1121.</ref>

=== تندیس‌های بودای بامیان ===

تندیس‌های بودای بامیان، شامل دو پیکرهٔ عظیم به ارتفاع ۵۶ متر و ۳۸ متر، در دامنهٔ کوه‌های شمالی بامیان و رو به جنوب در دل صخره حجاری شده‌اند و به‌عنوان بزرگ‌ترین مجسمه‌های سنگی جهان شناخته می‌شوند. بر اساس پژوهش‌های تاریخی، شهمامه در ۵۰۷م و صلصال در ۵۵۴م ساخته شده‌اند و در دوران اوج، نمونه‌های کوچکی از آنها به مناطق بودایی در چین، ژاپن و تبت صادر می‌شد.<ref>[https://anthropologyandculture.com/پرونده‌ی-اینترنتی-شهر-باستانی-بامیان/ کاظمی، «پروندۀ انترنتی شهر باستانی بامیان»، وب‌سایت انسان‌شناسی و فرهنگ.]</ref> برخی محققان قدمت این آثار را به دورهٔ دارا (کیانی) و آیین میترایی نسبت می‌دهند.<ref>[https://zabolestan.blogfa.com/post/44 کیانی،  «بناهای باستانی بامیان ساخته چه کسانی است؟»، وبلاگ زابلستان.]</ref> در متون اسلامی، این تندیس‌ها با نام‌های صلصال و شهمامه یا «سرخ‌بت» و «خنگ‌بت» ثبت شده و منابعی چون حدود العالم، یاقوت حموی، زکریای قزوینی و شیروانی از آنها یاد کرده‌اند. مردم محلی نیز آنها را با همین نام‌ها و به‌عنوان بت‌های نر و ماده می‌شناسند.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/23882/آثار-و-ابنیه-های-تاریخی-ولایت-بامیان فرحت صیفی، «آثار و ابنیه‌های تاریخی ولایت بامیان»، وب‌سایت پایگاه تخصصی-تحلیلی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref>

=== شهر غلغله ===

شهر غُلْغُلَه، مجموعه‌ای از بقایای معماری و باستانی در مرکز بامیان، بر فراز تپه‌ای سنگی و مخروطی‌شکل با ارتفاع ۱۰۰ تا ۱۵۰ متر و وسعتی حدود چهار تا پنج هکتار، در منطقهٔ سیدآباد (سعیدآباد) و در مقابل مجسمه‌های تخریب‌شدهٔ بودا واقع شده است.<ref>[https://farhangemelal.icro.ir/news/23882/آثار-و-ابنیه-های-تاریخی-ولایت-بامیان فرحت سیفی، «آثار و ابنیه‌های تاریخی ولایت بامیان» پایگاه تخصصی جامعه و فرهنگ ملل.]</ref> دربارهٔ نام «غلغله» دو روایت وجود دارد: گروهی معتقدند کارگران سازندهٔ شهر باید با فریاد و هلهله در محل کار حاضر می‌شدند و در صورت تأخیر، گردن زده می‌شدند و سرشان را در دیوار می‌گذاشتند؛ ازاین‌رو شهر به غلغله نام گرفت.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13940422000360/-غلغله-میراثی-جهانی-با-000-سال-قدمت-تمدنی-که-چنگیز-به-باد-داد «غلغله میراثی جهانی با ۱۰۰۰ سال قدمت، تمدنی که چنگیز به باد داد»، خبرگزاری فارس.]</ref> روایت دیگر آن را به فریاد و شیون مردم در زمان کشتار گستردهٔ چنگیزخان نسبت می‌دهد.<ref>یزدانی، بامیان سرزمین شگفتی‌ها، ۱۳۹۰ش، ص۵۴.</ref>

=== شهر ضحاک ===

شهر ضحاک، یک دژ باستانی با استحکامات نظامی در ولایت بامیان است که در ۱۷ کیلومتری شمال‌شرق مرکز این ولایت، بر فراز تپه‌ای سرخ‌رنگ به ارتفاع ۱۵۰ متر و در محل تلاقی سه گذرگاه [[بلخ]]، [[کابل]] و [[غزنی]] قرار دارد.<ref>عظیمی، جغرافیای ولایت بامیان، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱.</ref> ابعاد آن یک‌ونیم کیلومتر طول و یک کیلومتر عرض است و از چهار طرف توسط کوه‌ها احاطه شده و تنها از طریق یک راه پیاده‌روی نیم‌ساعته قابل دسترسی است.<ref>[https://sattagydia.com/city-of-zahak-the-truth-that-becomes-a-myth/ رجا، «شهر ضحاک؛ حقیقتی که افسانه می‌شود»، وب‌سایت ستاگیدیا.]</ref> برخی این شهر را «شهر سرخ» می‌نامند، زیرا بر روی تپه‌ای با خاک سرخ بنا شده و صخره‌ها و دره‌های اطراف نیز به همین رنگ است.<ref>کهزاد، افغانستان در پرتو تاریخ، ص ۲۳۹؛ پولادی، هزاره‌ها (تاریخ، فرهنگ، سیاست، اقتصاد)، ۱۳۸۱ش، ص۱۲۶–۱۲۷.</ref>  

=== قلعه چهل‌برج ===

قلعهٔ چهل‌برج بامیان، با نام‌های مختلفی همچون «چهل‌ستون»، «چهل‌دختران»، «چهل‌زینه»، «چهل‌بوری»، «چهل‌چشمه» و «چهل‌حدیث» شناخته می‌شود.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/163070 فاضل کیانی، «نگاهی به تاریخچۀ شهرک چهل‌برج بامیان، به مناسبت ولسوالی شدن آن»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> این قلعه در تقاطع سه درهٔ عمیق واقع شده که درهٔ غربی آن، درهٔ چهل‌برج نام دارد.<ref>[https://khabarnama.net/blog/1396/09/06/chehel-burj-in-bamyan/ شهیر، «جلوه‌های درخشان یک تاریخ؛ قلعه چهل‌برج بامیان، سبک معماری کاشانی و اثر در معرض نابودی»، وب‌سایت خبرنامه.]</ref> برخی محققان آن را با «قلعهٔ فیروز» فرزند کبک، پادشاه زابلستان در منابع تاریخی تطبیق می‌دهند.<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/163070 فاضل کیانی، «نگاهی به تاریخچۀ شهرک چهل‌برج بامیان، به مناسبت ولسوالی شدن آن»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> قلعهٔ چهل‌برج در ۷۵ کیلومتری شمال‌غرب ولسوالی یکاولنگ،<ref>[https://af.shafaqna.com/FA/163070 کیانی، «نگاهی به تاریخچۀ شهرک چهل‌برج بامیان، به مناسبت ولسوالی شدن آن»، خبرگزاری شفقنا.]</ref> بر روی تپه‌ای وسیع واقع شده و کوه‌های بلند «بابا» و «سد پیتاب» آن را احاطه کرده‌اند. منطقهٔ مسکونی «کلیگان» در شرق و «دهن مرغی» در غرب آن قرار دارد و رودخانهٔ سرچشمه‌گرفته از بند امیر در کنار آن جریان دارد.<ref>[https://www.farsnews.ir/af/news/13960908001109/قلعه-چهل-برج-بامیان-جلوه‌ای-از-تاریخ-درخشان-افغانستان- «قلعۀ چهل‌برج بامیان؛ جلوه‌ای از تاریخ درخشان افغانستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

=== غارهای دست‌کند ===

در دل کوه‌ها و تپه‌های بامیان، هزاران غار تاریخی و دست‌ساز (سوموچ) با اشکال هندسی مربع، مستطیل، مدور و شش‌ضلعی، وجود دارد که در گذشته به‌عنوان مراکز فلسفی، هنری و آموزشی [[آیین بودا]]، در شکل‌دهی به [[فرهنگ]] منطقه نقش اساسی ایفا می‌کردند. این غارها که با نقاشی‌های دیواری بی‌نظیر و معماری منحصربه‌فرد تزیین شده بودند، هم محل عبادت و ریاضت راهبان بودند و هم به پرورش اندیشه‌های فلسفی و انتقال دانش دینی می‌پرداختند. تلفیق هنرهای هندی، یونانی و ساسانی در این آثار، گویای تعاملات فرهنگی گسترده در امتداد جادهٔ ابریشم است.<ref>[https://farsnews.ir/FarsNews/1450011600000369268/غارها؛-جاذبه‌ای-تاریخی-و-گم‌شده-در-هیاهوی-ناامنی-افغانستان?lang=fa «غارها؛ جاذبه‌ای تاریخی و گم‌شده در هیاهوی ناامنی افغانستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>

=== بامیان در آثار پژوهشگران ===

دربارهٔ بامیان مقالات و کتاب‌های متعددی نوشته شده است. در سال‌های اخیر، اداره اطلاعات و فرهنگ بامیان از سیزده عنوان کتاب جدید دربارهٔ بامیان رونمایی کرد که شامل آثاری چون «مجموعه مقالات و راهنمای بامیان»، «آثار عتیقهٔ بودای بامیان»، «گویش هزارگی»، «بامیان پایتخت شکوه اساطیری»، «جنگ‌نامه و جنگ‌نامه‌سرایی در ادبیات فارسی» و «فرهنگ شفاهی مردم بامیان» می‌شود. این کتاب‌ها با هدف معرفی داشته‌های فرهنگی و تاریخی بامیان منتشر شده‌اند.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/6134443/چاپ-سیزده-عنوان-کتاب-در-خصوص-بامیان «چاپ سیزده عنوان کتاب در خصوص بامیان»، وب‌باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref>

{| class="wikitable"

!نام

!حوزهٔ فعالیت

!توضیحات

|-

|عبدالعلی مزاری

|رهبر سیاسی و مذهبی

|از بنیانگذاران حزب وحدت اسلامی افغانستان، نماد مقاومت مردم هزاره و عدالت‌خواهی.

|-

|سیدعلی بهشتی

|رهبر علمی و جهادی

|رئیس شورای انقلابی اتفاق اسلامی، از رهبران مبارزه ضدکمونیستی.

|-

|قربان‌علی عرفانی

|چهرهٔ مبارز، سیاسی و نویسنده

|عضو شورای مرکزی حزب وحدت اسلامی، نمایندهٔ سابق ولسی‌جرگه، از مؤسسان سازمان نصر افغانستان.

|-

|محمد اکبری

|رهبر سیاسی و نظامی

|از مؤسسان پاسداران جهاد اسلامی، معاون و عضو برجستهٔ حزب وحدت اسلامی، عضو شورای عالی دولت و مجلس سنای افغانستان.

|-

|غلام‌علی محمدی بامیانی

|استاد حوزه و نویسنده

|از چهره‌های علمی و استادان برجستهٔ حوزه‌های علمیه در افغانستان، عراق و سوریه.

|-

|خادم‌حسین فاضل ورسی

|عالم دینی، مؤسس حوزه و نویسنده

|مؤسس حوزهٔ علمیه ورس و استاد علوم اسلامی با تخصص در فقه، اصول، تفسیر و کلام.

|-

|سید محمدحسن رئیس

|عالم دینی و رهبر مذهبی

|تحصیل در نجف نزد اصفهانی، نائینی و خویی، تأسیس مدارس علمی در بامیان.