امام علی: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴۰: | خط ۴۰: | ||
== جایگاه امام در قرآن و روایات == | == جایگاه امام در قرآن و روایات == | ||
در منابع | در منابع اسلامی، شماری از آیات قرآن به امام علی مرتبط دانسته شدهاند که معمولاً در دو دستهٔ کلی، یعنی آیات مربوط به امامت و آیات مربوط به فضائل، بررسی میشوند.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> در منابع شیعه، دستهٔ نخست شامل آیاتی از جمله آیات ولایت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۵۵|ج=}}</ref> ابلاغ رسالت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۶۷|ج=}}</ref> اتمام نعمت،<ref>{{پک|سوره مائده||ک=|ص=آیه ۳|ج=}}</ref> اولی الامر،<ref>{{پک|سوره نساء||ک=|ص=آیه ۵۹|ج=}}</ref> صادقین،<ref>{{پک|سوره توبه||ک=|ص=آیه ۱۱۹|ج=}}</ref> قربی،<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> است که برای اثبات امامت خاصه و جایگاه علی به آنها استناد شده است. دستهٔ دوم نیز آیاتی از جمله تطهیر،<ref>{{پک|سوره احزاب||ک=|ص=آیه ۳۳|ج=}}</ref> مباهله،<ref>{{پک|سوره آلعمران||ک=|ص=آیه ۶۱|ج=}}</ref> مؤدت،<ref>{{پک|سوره شوری||ک=|ص=آیه ۲۳|ج=}}</ref> اطعام ایتام و مساکین<ref>{{پک|سوره دهر/انسان||ک=|ص=آیات ۹-۵|ج=}}</ref> و ایثار و بذل جان<ref>{{پک|سوره بقره||ک=|ص=آیه ۲۰۷|ج=}}</ref> را دربرمیگیرد که در تبیین فضائل، جایگاه و منزلت علی و برتری او در میان یاران پیامبر اسلام به آنها استناد شده است.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> فضائل امام علی در منابع اسلامی، با توجه به منشأ آنها، به دو دستهٔ فضائل قرآنی و فضائل روایی تقسیم شدهاند و ابنعباس نیز نزول بیش از ۳۰۰ آیه از قرآن را دربارهٔ علی دانسته است.<ref>{{پک|گنجی شافعی|۱۴۰۴|ک=کفایة الطالب|ص=۲۳۱|ج=}}</ref> | ||
در | این آیات، در منابع شیعه برای تبیین جایگاه علی پس از پیامبر و شایستگی او برای رهبری جامعهٔ اسلامی نیز استفاده شده است.<ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۰|ج=}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۷|ج=}}</ref> دربارهٔ اینکه این آیات بهطور خاص دربارهٔ علی نازل شدهاند یا تطبیق آنها بر او از سوی مفسران و عالمان صورت گرفته است، میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد. امام خمینی در کتاب ''کشفالاسرار''، به نقل از ''غایةالمرام''، شمار آیاتی را که دربارهٔ علی و امامت او دانسته شدهاند، تا ۱۴۰ آیه ذکر میکند. وی سپس آیاتی را که به گفتهٔ او میان عالمان شیعه و اهلسنت دربارهٔ ارتباط آنها با علی اتفاق نظر وجود دارد، به تفصیل مطرح کرده است.<ref>{{پک|قطبی|۱۳۸۹|ک=فرهنگ کوثر|ف=علی(ع) در آیینه قرآن|ص=بدون صفحه}}</ref> | ||
در روایتی از پیامبر اسلام، فضائل امام علی به سبب فراوانی، غیرقابل شمارش دانسته شدهاند.<ref>{{پک|ابن شاذان|۱۴۰۷|ک=مائة منقبة|ص=۱۷۷|ج=}}</ref> در روایات اسلامی، پیامبر اسلام علی را از داناترین، فقیهترین و زاهدترین مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده است. همچنین در شماری از روایات، علی(ع) همراه حق دانسته شده و جایگاه او نسبت به پیامبر به جایگاه هارون نسبت به موسی تشبیه شده است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۲|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲ و ۴۵-۳۴|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|قمی|۱۳۷۱|ک=منتهی الآمال|ص=۲۷۹ و ۲۹۵|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۴-۲۰۵|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|آلکاظمی|۱۴۱۵|ک=امام علی در قرآن|ص=۱۴۱-۱۴۲ و ۱۴۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲-۵۳|ج=}}</ref> در روایات دیگری، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازهٔ آن معرفی کرده و او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده است.<ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹ و ۲۹۲ و ۲۹۷|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۳۲|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۱ و ۲۰۴|ج=۲}}</ref><ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۷|ک=حیات فکری سیاسی امامان شیعه|ص=۵۲|ج=}}</ref> در حدیثی دیگر نیز پیوند میان خود و علی را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۹۳|ج=}}</ref> در روایات مربوط به واقعهٔ غدیر خم، پیامبر، امام علی را مولای کسانی معرفی کرده است که خود مولای آنان است.<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۰۰ و ۱۰۵|ج=}}</ref><ref>{{پک|معروف حسنی|۱۳۸۹|ک=زندگی دوازده امام(ع)|ص=۲۶۳|ج=۱}}</ref><ref>{{پک|مفید|۱۳۶۴|ک=الإرشاد|ص=۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰|ج=۱}}</ref> همچنین در برخی منابع حدیثی، علی عزیزترین<ref>{{پک|نسائی|۱۳۸۰|ک=خصائص أمیرالمؤمنین|ص=۱۳۶|ج=}}</ref> و محبوبترین فرد نزد پیامبر(ص) معرفی شده است.<ref>{{پک|جعفریان|۱۳۸۳|ک=تاریخ سیاسی اسلام|ص=۲۰۲|ج=۲}}</ref> | |||
== زندگی در کنار پیامبر == | == زندگی در کنار پیامبر == | ||
| خط ۹۲: | خط ۹۴: | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن أبیالحدید|نام=عبدالحمید|عنوان=شرح نهجالبلاغه|سال=۱۳۷۸|مکان=قاهره|ناشر=دار إحیاء الکتب العربیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن أبیالحدید|نام=عبدالحمید|عنوان=شرح نهجالبلاغه|سال=۱۳۷۸|مکان=قاهره|ناشر=دار إحیاء الکتب العربیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنأثیر|نام=ضیاءالدین|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=۱۳۹۹|مکان=بیروت|ناشر=دار صادر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابنأثیر|نام=ضیاءالدین|عنوان=الکامل فی التاریخ|سال=۱۳۹۹|مکان=بیروت|ناشر=دار صادر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن شاذان|نام=محمد بن احمد|عنوان=مائة منقبة من مناقب امیرالمؤمنین و الائمه|سال=۱۴۰۷|مکان=قم|ناشر=مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجهالشریف|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن عبدالبر|نام=یوسف بن عبد الله|عنوان=الإستیعاب فی معرفه الأصحاب|سال=۱۳۲۸|مکان=بیروت|ناشر=دار إحیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن عبدالبر|نام=یوسف بن عبد الله|عنوان=الإستیعاب فی معرفه الأصحاب|سال=۱۳۲۸|مکان=بیروت|ناشر=دار إحیاء التراث العربی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن وزیر|نام=هادی بن ابراهیم|عنوان=البروج فی اسماء امیرالمؤمنین|سال=۱۳۷۸|مکان=قم|ناشر=دانشگاه ادیان و مذاهب|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ** {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=ابن وزیر|نام=هادی بن ابراهیم|عنوان=البروج فی اسماء امیرالمؤمنین|سال=۱۳۷۸|مکان=قم|ناشر=دانشگاه ادیان و مذاهب|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
| خط ۱۰۴: | خط ۱۰۷: | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شکوهی قوچانی|نام=علیاصغر|عنوان=اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع)|سال=۱۳۸۵|مکان=مشهد|ناشر=بنیاد پژوهشهای اسلامی استان قدس رضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شکوهی قوچانی|نام=علیاصغر|عنوان=اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع)|سال=۱۳۸۵|مکان=مشهد|ناشر=بنیاد پژوهشهای اسلامی استان قدس رضوی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=قاضی نورالله|عنوان=احقاق الحق و ازهاق الباطل|سال=۱۴۰۹|مکان=قم|ناشر=مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=شوشتری|نام=قاضی نورالله|عنوان=احقاق الحق و ازهاق الباطل|سال=۱۴۰۹|مکان=قم|ناشر=مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=شهرانی فراهانی|نام۱=زهرا|تاریخ=۱۳۸۶|عنوان=علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیه ها و القاب|پیوند=https://safinahmagazine.ir/article-1-1323-fa.html|ژورنال=سفینه|دوره=چهارم|شماره=چهاردهم|صفحات=۶۵-۸۴}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=طبرسی|نام=فضل بن حسن|عنوان=إعلام الوری بأعلام الهدی|سال=۱۳۹۰|مکان=تهران|ناشر=دارالکتب الإسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد ژورنال|نام خانوادگی۱=قطبی|نام۱=هادی|تاریخ=۱۳۸۹|عنوان=علی(ع) در آیینه قرآن|پیوند=https://www.ensani.ir/fa/article/58908/%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%DB%8C%D9%86%D9%87-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86|ژورنال=فرهنگ کوثر|دوره=سیزدهم|شماره=هشتاد و یکم|صفحات=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=قمی|نام=عباس|عنوان=منتهی الآمال|سال=۱۳۷۱|مکان=قم|ناشر=هجرت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=گنجی شافعی|نام=محمد بن یوسف|عنوان=کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب|سال=۱۴۰۴|مکان=تهران|ناشر=دار احیاء التراث اهلالبیت|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=محمدهادی امینی|مترجم=|شابک=|دوره=}} | |||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معروف حسنی|نام=هاشم|عنوان=زندگی دوازده امام|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمد مقدس|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=معروف حسنی|نام=هاشم|عنوان=زندگی دوازده امام|سال=۱۳۸۹|مکان=تهران|ناشر=امیرکبیر|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمد مقدس|شابک=|دوره=}} | ||
* {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | * {{یادکرد کتاب|نام خانوادگی=مفید|نام=محمد بن نعمان|عنوان=الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد|سال=۱۳۶۴|مکان=تهران|ناشر=کتابفروشی اسلامیه|پیوند نویسنده=|پیوند=|کوشش=|مترجم=محمدباقر ساعدی|شابک=|دوره=}} | ||
نسخهٔ ۱۸ مرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۲۳
| پرونده:EmamALi.gif مرقد و بارگاه امام علی (ع) در نجف | |
پادکست مقاله | 🡇
|
امام علی؛ علی بن ابیطالب بن عبدالمطلب و نخستین امام شیعیان دوازدهامامی.
تولد و خانواده
امام علی بن ابیطالب، بنابر منابع تاریخی، در روز جمعه[۱][۲] سیزدهم رجب، سی سال پس از عام الفیل، در کعبه و در شهر مکه متولد شد.[۳] پدر او ابیطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب[۴] و مادرش فاطمه بنت اسد بن هاشم بن عبد مناف بود.[۵] بر پایه این منابع، ازدواج ابوطالب و فاطمه بنت اسد نخستین ازدواج میان زن و مردی از بنیهاشم بهشمار میرفت و علی نخستین فردی بود که از سوی پدر و مادر هاشمی محسوب میشد.[۶]
امام علی با فاطمه زهرا، دختر پیامبر اسلام، ازدواج کرد. درباره زمان این ازدواج، گزارشهای متفاوتی نقل شده و اول ذیالحجه سال دوم هجری، ماه شوال و ۲۱ محرم از تاریخهای ذکرشده در منابع است. حاصل این ازدواج پنج فرزند به نامهای حسن، حسین، زینب، امکلثوم[۷] و محسن بود که بنابر گزارشهای شیعه، محسن پیش از تولد سقط شد.[۸][۹]
نام، کنیه و القاب
نام او، علی است و کنیههای مشهور او ابوالحسن و ابوتراب است.[۱۰] در منابع روایی و تاریخی از شیعه و اهلسنت، بین ۲۰۰ تا ۵۹۰ لقب برای او ذکر شده است[۱۱][۱۲][۱۳][۱۴] که امیرالمؤمنین، حیدر، اسدالله، مرتضی، هادی، صدیق و فاروق از مشهورترین آنها بهشمار میروند.[۱۵][۱۶]
جایگاه امام در قرآن و روایات
در منابع اسلامی، شماری از آیات قرآن به امام علی مرتبط دانسته شدهاند که معمولاً در دو دستهٔ کلی، یعنی آیات مربوط به امامت و آیات مربوط به فضائل، بررسی میشوند.[۱۷] در منابع شیعه، دستهٔ نخست شامل آیاتی از جمله آیات ولایت،[۱۸] ابلاغ رسالت،[۱۹] اتمام نعمت،[۲۰] اولی الامر،[۲۱] صادقین،[۲۲] قربی،[۲۳] است که برای اثبات امامت خاصه و جایگاه علی به آنها استناد شده است. دستهٔ دوم نیز آیاتی از جمله تطهیر،[۲۴] مباهله،[۲۵] مؤدت،[۲۶] اطعام ایتام و مساکین[۲۷] و ایثار و بذل جان[۲۸] را دربرمیگیرد که در تبیین فضائل، جایگاه و منزلت علی و برتری او در میان یاران پیامبر اسلام به آنها استناد شده است.[۲۹] فضائل امام علی در منابع اسلامی، با توجه به منشأ آنها، به دو دستهٔ فضائل قرآنی و فضائل روایی تقسیم شدهاند و ابنعباس نیز نزول بیش از ۳۰۰ آیه از قرآن را دربارهٔ علی دانسته است.[۳۰]
این آیات، در منابع شیعه برای تبیین جایگاه علی پس از پیامبر و شایستگی او برای رهبری جامعهٔ اسلامی نیز استفاده شده است.[۳۱][۳۲][۳۳][۳۴] دربارهٔ اینکه این آیات بهطور خاص دربارهٔ علی نازل شدهاند یا تطبیق آنها بر او از سوی مفسران و عالمان صورت گرفته است، میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف نظر وجود دارد. امام خمینی در کتاب کشفالاسرار، به نقل از غایةالمرام، شمار آیاتی را که دربارهٔ علی و امامت او دانسته شدهاند، تا ۱۴۰ آیه ذکر میکند. وی سپس آیاتی را که به گفتهٔ او میان عالمان شیعه و اهلسنت دربارهٔ ارتباط آنها با علی اتفاق نظر وجود دارد، به تفصیل مطرح کرده است.[۳۵]
در روایتی از پیامبر اسلام، فضائل امام علی به سبب فراوانی، غیرقابل شمارش دانسته شدهاند.[۳۶] در روایات اسلامی، پیامبر اسلام علی را از داناترین، فقیهترین و زاهدترین مسلمانان صدر اسلام معرفی کرده است. همچنین در شماری از روایات، علی(ع) همراه حق دانسته شده و جایگاه او نسبت به پیامبر به جایگاه هارون نسبت به موسی تشبیه شده است.[۳۷][۳۸][۳۹][۴۰][۴۱][۴۲][۴۳] در روایات دیگری، پیامبر خود را شهر علم و علی را دروازهٔ آن معرفی کرده و او را برادر خود در دنیا و آخرت خوانده است.[۴۴][۴۵][۴۶][۴۷] در حدیثی دیگر نیز پیوند میان خود و علی را با تعبیر علی از من است و من از علی هستم بیان کرده است.[۴۸] در روایات مربوط به واقعهٔ غدیر خم، پیامبر، امام علی را مولای کسانی معرفی کرده است که خود مولای آنان است.[۴۹][۵۰][۵۱] همچنین در برخی منابع حدیثی، علی عزیزترین[۵۲] و محبوبترین فرد نزد پیامبر(ص) معرفی شده است.[۵۳]
زندگی در کنار پیامبر
امام علی بنابر منابع تاریخی، از کودکی، از دو یا ششسالگی تا حدود دهسالگی[۵۴] و به روایتی از هشت تا پانزدهسالگی،[۵۵] در خانه پیامبر اسلام پرورش یافت. بر پایه این منابع، او هنگام نزول نخستین آیات سوره علق در غار حرا[۵۶] همراه پیامبر بود[۵۷][۵۸] و پس از خدیجه، نخستین کسی بهشمار میرود که به پیامبر ایمان آورد.[۵۹][۶۰][۶۱][۶۲] علی خود نیز تصریح کرده است که نخستین فردی بود که پس از پیامبر با او نماز گزارد.[۶۳][۶۴][۶۵][۶۶] در ماجرای دعوت خویشاوندان پیامبر، تنها علی دعوت او را پذیرفت[۶۷][۶۸][۶۹] و در شب هجرت نیز برای حفظ جان پیامبر، در بستر او خوابید.[۷۰][۷۰][۷۱][۷۲][۷۳][۷۴] در منابع، از پیروی کامل علی از پیامبر، نگاه او به پیامبر بهعنوان الگو،،[۷۵][۷۶] التزام به اطاعت از وی[۷۷][۷۸] و جایگاه ویژه او در میان یاران پیامبر یاد شده است.[۷۹][۸۰]
امام علی در بیشتر غزوات پیامبر حضور داشت و تنها در غزوه تبوک، به فرمان پیامبر، در مدینه باقی ماند. او در بسیاری از نبردها، از جمله فتح مکه، پرچمدار سپاه اسلام بود و در جنگهایی مانند بدر، احد و احزاب، نقش تعیینکنندهای ایفا کرد. در روایات، پیامبر ضربت او بر عمرو بن عبدود در جنگ احزاب را برتر از عبادت جن و انس دانسته است. همچنین از نقش او در دفاع از پیامبر در میدانهای نبرد، نقل شعار لا فتی إلا علی، لا سیف إلا ذوالفقار در شأن او، معرفی وی در خیبر بهعنوان کسی که خدا و پیامبر او را دوست دارند و او نیز خدا و پیامبر را دوست دارد، نگارش صلحنامه حدیبیه، شکستن بتهای کعبه پس از فتح مکه، ابلاغ آیات آغازین سوره توبه به مشرکان به فرمان پیامبر و حضور در واقعه مباهله بهعنوان مصداق جان پیامبر یاد شده است.[۸۱]
جانشینی پیامبر
شیعیان بر این باورند که پیامبر اسلام در مناسبتهای مختلف، از جمله یومالإنذار، غزوات احد، احزاب، خیبر، حنین و تبوک، صلح حدیبیه، غدیر خم و نیز در جریان اعلام برادری میان خود و علی، با گفتار و رفتار خود بر جایگاه، وصایت و جانشینی علی پس از خویش تأکید کرده و زمینه معرفی او بهعنوان جانشین پیامبر را فراهم ساخته است.[۸۲]
دوران پس از پیامبر
دوران خلفا
پس از واقعه سقیفه و خلافت ابوبکر، امام علی مدتی برای اثبات حق خود در خلافت با برخی از صحابه به احتجاج پرداخت[۸۳][۸۴] و در آغاز، رویکردی اعتراضی در پیش گرفت.[۸۵] با این حال، بنابر منابع، در ادامه با توجه به شرایط سیاسی، تبلیغات حکومت علیه خود،[۸۶][۸۷] حفظ وحدت مسلمانان و مصالح جامعه اسلامی، سکوت و مدارا با خلفا را برگزید.[۸۸][۸۹] او در عین حفظ روابط خانوادگی و اجتماعی با خلفا و صحابه،[۹۰] مرجعیت علمی و دینی خود را از طریق تفسیر قرآن، تبیین احکام، پاسخ به مسائل فقهی و اعتقادی، رفع شبهات و تربیت شاگردان ادامه داد.[۹۱][۹۲] همچنین در امور اجتماعی، از نیازمندان حمایت میکرد، در تعیین مبدأ تاریخ اسلامی بر پایه هجرت پیامبر نقش داشت[۹۳] و در حل مسائل سیاسی، قضایی و دینی دستگاه خلافت مشارکت میکرد.[۹۴][۹۵]
بیعت با امام علی
پس از کشته شدن عثمان، جایگاه سیاسی امام علی و هوادارانش تقویت شد. منابع از حمایت قبایل عراق، مهاجران مصر، انصار، مردم مدینه و شماری از شخصیتهای قریش، از جمله طلحه و زبیر، از او گزارش کردهاند.[۹۶] در پی این رویداد، مردم برای بیعت با علی به خانه او روی آوردند.[۹۷][۹۸][۹۹][۱۰۰] بنابر گزارشها، امام علی در آغاز، به دلیل نابسامانیهای سیاسی و اجتماعی جامعه، از پذیرش خلافت خودداری میکرد[۱۰۱][۱۰۲] و ترجیح میداد در جایگاه مشاور تا حاکم باشد.[۱۰۳] با این حال، در پی اصرار مردم، خلافت را با این شرط پذیرفت که جامعه در اجرای عدالت و احیای سیره پیامبر با او همراهی کند.[۱۰۴] وی در نهجالبلاغه نیز به دلایل پذیرش خلافت و شرایط آن دوره اشاره کرده است.[۱۰۵]
حکومت امام علی
چالشها
امام علی در آغاز خلافت با مشکلاتی مانند نابرابری اقتصادی،[۱۰۶][۱۰۷] تبعیض اجتماعی،[۱۰۸][۱۰۹] انحرافهای دینی[۱۱۰][۱۱۱][۱۱۲] و گسترش فساد خصوصاْ فساد اجتماعی روبهرو بود؛[۱۱۳][۱۱۴][۱۱۵] مسائلی که با فعالیت جریان اموی به رهبری معاویه، عثمانیان در بصره و خوارج در کوفه، ابعاد گستردهتری یافت.[۱۱۶] منابع، اصلاح جامعه بر پایه قرآن و سنت پیامبر را مهمترین محور سیاستهای او دانستهاند.[۱۱۷] در این راستا، وی با تبیین آموزههای دینی، دعوت مردم به بازگشت به قرآن و سنت،[۱۱۸] هشدار نسبت به دنیاگرایی،[۱۱۹] ارائه الگوهای اخلاقی در خطبهها و نامهها،[۱۲۰][۱۲۱] اصلاحات اجتماعی و نیز رویارویی با ناکثین،[۱۲۲][۱۲۳] قاسطین[۱۲۴][۱۲۵] و خوارج،[۱۲۶][۱۲۷] درصدد اصلاح اوضاع جامعه برآمد.[۱۲۸]
ویژگیهای حکومت
در منابع، زهد و سادهزیستی،[۱۲۹][۱۳۰][۱۳۱] توجه به محرومان،[۱۳۲] نظارت بر کارگزاران و مقابله با تخلفات آنان،[۱۳۳][۱۳۴] عدالتمحوری،[۳۶] برابری در اجرای قانون و نفی تبعیض[۱۳۵] از مهمترین ویژگیهای حکومت امام علی برشمرده شده است. برخی پژوهشگران، حکومت او را الگویی از حکمرانی در حد مدینه فاضله دانستهاند و سیره عملی وی را از برجستهترین الگوهای مدیریتی و اخلاقی در تاریخ اسلام معرفی کردهاند.[۱۳۶][۱۳۷]
ویژگیهای فردی
در منابع اسلامی، زهد،[۱۳۸] نجابت، شجاعت، جوانمردی، نیرومندی،[۱۳۹] سخاوت، بخشندگی، خوشخلقی، فصاحت و عبادتپیشگی از برجستهترین ویژگیهای اخلاقی و فردی امام علی برشمرده شده است.[۱۴۰]
روایات و آثار
مهمترین میراث مکتوب برجایمانده از امام علی، نهجالبلاغه است؛ مجموعهای از خطبهها، نامهها و حکمتهای منسوب به او که در میان عالمان شیعه و اهلسنت جایگاه ویژهای یافته و شرحها و تفسیرهای فراوانی بر آن نگاشته شده است. از مشهورترین خطبههای این کتاب میتوان به خطبه شقشقیه،[۱۴۱] درباره رخدادهای پس از رحلت پیامبر و مسئله خلافت، خطبه قاصعه،[۱۴۲] درباره توحید، آفرینش و رابطه انسان با خدا، و خطبه همّام،[۱۴۳] در توصیف ویژگیهای پرهیزگاران، اشاره کرد. همچنین نامه به امام حسن،[۱۴۴] با مضامین اخلاقی و تربیتی، و نامه به مالک اشتر، مشهور به عهدنامه مالک، درباره اصول حکومتداری، عدالت و شیوه اداره جامعه، از مهمترین نامههای نهجالبلاغه بهشمار میروند.[۱۴۵]
یاران
در منابع تاریخی، افرادی مانند أَصبغ بن نباته، اویس قرنی، حُجر بن عَدی، رُشید هجری، زید بن صوحان، ابوالأسود دوئلی، عبدالله بن جعفر، عبدالله بن عباس، عثمان بن حنیف، عَدیّ بن حاتم، کمیل بن زیاد، مالک اشتر، محمد بن ابیبکر، میثم تمار و هاشم بن عتبه مرقال از برجستهترین یاران و تربیتیافتگان مکتب امام علی معرفی شدهاند.[۱۴۶]
شهادت
امام علی در نوزدهم رمضان سال ۴۰ هجری، بر اثر ضربت شمشیر ابنملجم مرادی در مسجد کوفه مجروح شد و دو روز بعد، در بیستویکم رمضان، در ۶۳ سالگی به شهادت رسید.[۱۴۷][۱۴۸][۱۴۹][۱۵۰]
پانویس
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۵ و ۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۳.
- ↑ طبرسی، إعلام الوری بأعلام الهدی، ۱: ۱۵۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۵.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۲.
- ↑ جمعی از نویسندگان (به سرپرستی علیاکبر رشاد)، دانشنامه امام علی(ع)، ۸: ۶۸.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۵۱.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۵۴-۳۵۵.
- ↑ اربلی، کشف الغمه، ۲: ۶۷.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳.
- ↑ شکوهی قوچانی، اسماء و القاب امیرالمومنین.
- ↑ ابن وزیر، البروج فی اسماء امیرالمؤمنین.
- ↑ ثابتی، القاب و صفات مولای متقیان.
- ↑ شوشتری، احقاق الحق، ۴: ۴-۱۰.
- ↑ شهرانی فراهانی، «علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیهها و القاب»، سفینه، ۶۵-۸۲.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ سوره مائده، آیه ۵۵.
- ↑ سوره مائده، آیه ۶۷.
- ↑ سوره مائده، آیه ۳.
- ↑ سوره نساء، آیه ۵۹.
- ↑ سوره توبه، آیه ۱۱۹.
- ↑ سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ سوره احزاب، آیه ۳۳.
- ↑ سوره آلعمران، آیه ۶۱.
- ↑ سوره شوری، آیه ۲۳.
- ↑ سوره دهر/انسان، آیات ۹-۵.
- ↑ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ گنجی شافعی، کفایة الطالب، ۲۳۱.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۰.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۷.
- ↑ قطبی، «علی(ع) در آیینه قرآن»، فرهنگ کوثر، بدون صفحه.
- ↑ ابن شاذان، مائة منقبة، ۱۷۷.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۲.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲ و ۴۵-۳۴.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۷۹ و ۲۹۵.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴-۲۰۵.
- ↑ آلکاظمی، امام علی در قرآن، ۱۴۱-۱۴۲ و ۱۴۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲-۵۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۸۴-۱۸۵ و ۲۶۹ و ۲۹۲ و ۲۹۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۳۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۱ و ۲۰۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۲.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۹۳.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۰۰ و ۱۰۵.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۶۳.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۱ و ۲۶۲-۲۶۰.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۱۳۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۵.
- ↑ سوره علق، آیات ۵-۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه).
- ↑ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۳: ۲۰۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۹ و ۳۵-۳۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۴-۱۵۵ و ۱۶۶.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه) و خطبه ۱۳۱.
- ↑ نسائی، خصائص أمیرالمؤمنین، ۵۵ و ۵۹.
- ↑ ابناثیر، الکامل فی التاریخ، ۲: ۵۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۱۹۹.
- ↑ سوره شعراء، آیه ۲۱۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۰-۱۱ و ۴۴.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۶۲-۱۶۴.
- ↑ ۷۰٫۰ ۷۰٫۱ سوره بقره، آیه ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۴.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۴۵-۴۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۷۳-۱۷۴.
- ↑ ابن ابیالحدید، شرح نهجالبلاغه، ۱۳: ۲۶۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۷.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۵۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۸.
- ↑ منتظرالقائم، تاریخ امامت، ۲۳-۲۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۸۱-۲۸۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۵۴-۵۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۱۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۰-۶۱.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۲-۲۹۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۵۹.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۲۹۶ و ۳۵۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۰۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۷.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳ (شقشقیه).
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۲۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۸.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۹۲.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۱.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۹-۲۳۰.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۲۷-۲۲۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲ (معروف به قاصعه).
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۰.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۲.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۶۸-۶۹.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳۸ و ۱۲۳.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۴-۲۴۶.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۱-۷۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۶.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۷.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸-۲۴۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۹ و ۲۵۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۱۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳ (معروف به همّام).
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۷۵-۷۷.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۸۱-۹۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۳۶-۴۵۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۹۱-۱۰۳.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۵۶-۴۷۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۰۴-۱۰۷.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۷۶-۴۸۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۲۴۸ و ۲۸۲.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۱۹.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۴.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۳.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۳۲۸.
- ↑ جعفریان، تاریخ سیاسی اسلام، ۲: ۳۴۱.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۱۱۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۶ و ۲۹۶.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۱۵۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۲۸۵، ۲۸۸-۲۹۰، ۲۹۲و ۲۹۵.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۲.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، خطبه ۱۹۳.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۳۱.
- ↑ سیدرضی، نهجالبلاغه، نامه ۵۳.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۶۵-۴۰۵.
- ↑ جعفریان، حیات فکری سیاسی امامان شیعه، ۴۷.
- ↑ مفید، الإرشاد، ۱: ۱۳-۱۴.
- ↑ قمی، منتهی الآمال، ۱: ۳۲۰.
- ↑ معروف حسنی، زندگی دوازده امام(ع)، ۱: ۴۹۳-۴۹۵.
جستارهای وابسته
منابع
- قرآن کریم.
- ابن أبیالحدید، عبدالحمید (۱۳۷۸). شرح نهجالبلاغه. قاهره: دار إحیاء الکتب العربیه.
- ابنأثیر، ضیاءالدین (۱۳۹۹). الکامل فی التاریخ. بیروت: دار صادر.
- ابن شاذان، محمد بن احمد (۱۴۰۷). مائة منقبة من مناقب امیرالمؤمنین و الائمه. قم: مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجهالشریف.
- ابن عبدالبر، یوسف بن عبد الله (۱۳۲۸). الإستیعاب فی معرفه الأصحاب. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
- ابن وزیر، هادی بن ابراهیم (۱۳۷۸). البروج فی اسماء امیرالمؤمنین. قم: دانشگاه ادیان و مذاهب.
- اربلی، علی بن عیسی (۱۳۸۱). کشف الغمه فی معرفة الائمة. تبریز: بنیهاشمی.
- آلکاظمی، علی (۱۳۸۵). امام علی در قرآن. تهران: دفتر نشر معارف.
- آلوسی، سید محمود (۱۴۱۵). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیه.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۳). تاریخ سیاسی اسلام، تاریخ خلفا. قم: دلیل ما.
- جعفریان، رسول (۱۳۸۷). حیات فکری سیاسی امامان شیعه. قم: انصاریان.
- جمعی از نویسندگان، (به سرپرستی علیاکبر رشاد) (۱۳۸۰). دانشنامه امام علی(ع). تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
- ثابتی، فرزین (۱۳۷۷). القاب و صفات مولای متقیان علی بن ابیطالب(ع). تهران: سبحان.
- سیدرضی (۱۳۶۸). نهجالبلاغه. ترجمهٔ سیدجعفر شهیدی. تهران: سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی.
- شکوهی قوچانی، علیاصغر (۱۳۸۵). اسماء و القاب امیرالمومنین علی بن ابیطالب(ع). مشهد: بنیاد پژوهشهای اسلامی استان قدس رضوی.
- شوشتری، قاضی نورالله (۱۴۰۹). احقاق الحق و ازهاق الباطل. قم: مکتبه آیه الله العظمی المرعشی النجفی.
- شهرانی فراهانی، زهرا (۱۳۸۶). «علی علیهالسلام در آیینه نامها، کنیه ها و القاب». سفینه. چهارم (چهاردهم): ۶۵-۸۴.
- طبرسی، فضل بن حسن (۱۳۹۰). إعلام الوری بأعلام الهدی. تهران: دارالکتب الإسلامیه.
- قطبی، هادی (۱۳۸۹). «علی(ع) در آیینه قرآن». فرهنگ کوثر. سیزدهم (هشتاد و یکم).
- قمی، عباس (۱۳۷۱). منتهی الآمال. قم: هجرت.
- گنجی شافعی، محمد بن یوسف (۱۴۰۴). کفایة الطالب فی مناقب علی بن ابیطالب. به کوشش محمدهادی امینی. تهران: دار احیاء التراث اهلالبیت.
- معروف حسنی، هاشم (۱۳۸۹). زندگی دوازده امام. ترجمهٔ محمد مقدس. تهران: امیرکبیر.
- مفید، محمد بن نعمان (۱۳۶۴). الإرشاد فی معرفه حجج الله علی العباد. ترجمهٔ محمدباقر ساعدی. تهران: کتابفروشی اسلامیه.
- منتظرالقائم، اصغر (۱۳۹۶). تاریخ امامت. قم: دفتر نشر معارف.
- نسائی، احمد (۱۳۸۰). خصائص أمیرالمؤمنین علی بن أبیطالب. تهران: آفاق.
| شاخهها | |
|---|---|
| باورها و آموزهها | |
| شخصیتهای محوری | |
| رویدادها و مناسبتها | |
| متون و احادیث | |
| آیینها | |
| موضوعات مرتبط | |
