حمید گلزار (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
== اثرگذاری در زندگی شیعیان افغانستان == | == اثرگذاری در زندگی شیعیان افغانستان == | ||
علما در زندگی شیعیان افغانستان از طریق شبکه گستردهای از مساجد، حسینیهها و مراکز مذهبی و نیز از رهگذر تبلیغ و تدریس، تأثیری عمیق بر سبک زندگی و رفتارهای روزمره مردم دارند. روحانیون با حضور دایمی در میان مردم، از مناسبتهای مختلف مانند صرف غذا، مجالس خانوادگی، حل اختلافات و پاسخ به پرسشهای شرعی برای آموزش علوم دینی و ترویج اخلاق اسلامی بهره میگیرند.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> مدارس دینی شیعیان نیز به کانونهای حیات دینی و اجتماعی تبدیل شدهاند. این مراکز بهعنوان پایگاههای تبلیغ و تبیین آموزههای دینی عمل کرده و در صیانت از ارزشهای مذهبی در برابر جریانهای انحرافی پیشگام بودهاند. علمای این مدارس با حضور فعال در عرصههای اجتماعی، نقش میانجیگرانهٔ مؤثری در حل اختلافات خانوادگی و تنشهای محلی داشتهاند و به تقویت [[همبستگی اجتماعی]] کمک کردهاند.<ref>ناصری داوودی، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1390ش، ج1، ص205-208.</ref> در دورههای حساس تاریخی مانند تجاوز شوروی و سرکوبهای داخلی، این نهادها به پناهگاههای امن معنوی و سیاسی و کانونهای مقاومت فرهنگی و سازماندهی مبارزات تبدیل شدند.<ref>امینی، «تاریخ تحولات حوزههای علمیه شیعه در افغانستان در صد سال اخیر»، 1389ش، ص172-180.</ref> | علما در زندگی شیعیان افغانستان از طریق شبکه گستردهای از مساجد، حسینیهها و مراکز مذهبی و نیز از رهگذر تبلیغ و تدریس، تأثیری عمیق بر سبک زندگی و رفتارهای روزمره مردم دارند. روحانیون با حضور دایمی در میان مردم، از مناسبتهای مختلف مانند صرف غذا، مجالس خانوادگی، حل اختلافات و پاسخ به پرسشهای شرعی برای آموزش علوم دینی و ترویج اخلاق اسلامی بهره میگیرند.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> مدارس دینی شیعیان نیز به کانونهای حیات دینی و اجتماعی تبدیل شدهاند. این مراکز بهعنوان پایگاههای تبلیغ و تبیین آموزههای دینی عمل کرده و در صیانت از ارزشهای مذهبی در برابر جریانهای انحرافی پیشگام بودهاند. علمای این مدارس با حضور فعال در عرصههای اجتماعی، نقش میانجیگرانهٔ مؤثری در حل اختلافات خانوادگی و تنشهای محلی داشتهاند و به تقویت [[همبستگی اجتماعی]] کمک کردهاند.<ref>ناصری داوودی، مشاهیر تشیع در افغانستان، 1390ش، ج1، ص205-208.</ref> در دورههای حساس تاریخی مانند تجاوز شوروی و سرکوبهای داخلی، این نهادها به پناهگاههای امن معنوی و سیاسی و کانونهای مقاومت فرهنگی و سازماندهی مبارزات تبدیل شدند.<ref>امینی، «تاریخ تحولات حوزههای علمیه شیعه در افغانستان در صد سال اخیر»، 1389ش، ص172-180.</ref> | ||
شیعیان در افغانستان از طریق شبکه گستردهٔ علمای دین، در صحنه سیاسی کشور و حفظ هویت جامعهٔ شیعه حضور فعال داشتهاند. این نظام از دو رویکرد اساسی در مواجهه با ساختارهای سیاسی بهره برده است: | شیعیان در افغانستان از طریق شبکه گستردهٔ علمای دین، در صحنه سیاسی کشور و حفظ هویت جامعهٔ شیعه حضور فعال داشتهاند. این نظام از دو رویکرد اساسی در مواجهه با ساختارهای سیاسی بهره برده است: | ||
* رویکرد نخست، موضعی انعطافناپذیر و پرهیز از هرگونه سازش با حکومتهای ظالم و ناکارآمد بوده است. علما همواره بهعنوان پناهگاه مردم و حافظ ارزشهای دینی شناخته شدهاند. | * رویکرد نخست، موضعی انعطافناپذیر و پرهیز از هرگونه سازش با حکومتهای ظالم و ناکارآمد بوده است. علما همواره بهعنوان پناهگاه مردم و حافظ ارزشهای دینی شناخته شدهاند. | ||
* رویکرد دوم، مقاومت فعال و روشنگرانه در برابر استبداد بوده است. عالمان شیعه با روشنگری دربارهٔ ماهیت ظالمانهٔ حکومتها و افشای بیعدالتیهای آنان، نقش محوری در بسیج مردم ایفا کردهاند. این رویکرد موجب شده که حاکمان در دورههای مختلف، به سرکوب سیستماتیک روحانیون شیعه روی آورند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص107-109.</ref> | * رویکرد دوم، مقاومت فعال و روشنگرانه در برابر استبداد بوده است. عالمان شیعه با روشنگری دربارهٔ ماهیت ظالمانهٔ حکومتها و افشای بیعدالتیهای آنان، نقش محوری در بسیج مردم ایفا کردهاند. این رویکرد موجب شده که حاکمان در دورههای مختلف، به سرکوب سیستماتیک روحانیون شیعه روی آورند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص107-109.</ref> | ||
در مواجهه با قدرتهای خارجی از جمله انگلیس، شوروی و آمریکا و همچنین گروههای تندرو مانند داعش و القاعده، علمای شیعه با حفظ وحدت جامعه و تقویت بنیهٔ اعتقادی آن، مانع از اضمحلال هویت مذهبی شیعیان شدهاند. حتی در شرایطی مانند دورهٔ عبدالرحمانخان که شیعیان مجبور به شرکت در نمازهای جماعت اهلسنت میشدند، روحانیون با حفظ شبکههای آموزشی زیرزمینی، تداوم معارف شیعی را تضمین کردهاند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص107-109.</ref> | در مواجهه با قدرتهای خارجی از جمله انگلیس، شوروی و آمریکا و همچنین گروههای تندرو مانند داعش و القاعده، علمای شیعه با حفظ وحدت جامعه و تقویت بنیهٔ اعتقادی آن، مانع از اضمحلال هویت مذهبی شیعیان شدهاند. حتی در شرایطی مانند دورهٔ عبدالرحمانخان که شیعیان مجبور به شرکت در نمازهای جماعت اهلسنت میشدند، روحانیون با حفظ شبکههای آموزشی زیرزمینی، تداوم معارف شیعی را تضمین کردهاند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص107-109.</ref> | ||
'''مراسم مذهبی''': در مناسبتهایی چون اعیاد مذهبی و ولادت اهلبیت، شیعیان با حضور در مساجد و حسینیهها و برگزاری مجالس سخنرانی و مدیحهسرایی، معارف دینی را تبادل میکنند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص50-59.</ref> ایام [[ماه محرم|محرم]] و [[ماه صفر|صفر]] با مجالس [[روضهخوانی]]، [[تعزیه]] و سخنرانیهای دینی، زمینهای است که ضمن زندهنگهداشتن یاد شهدای کربلا، معارف اسلامی را نیز منتقل میکند. سنتهایی مانند [[جمعهخوانی]] و [[منقبتخوانی]] نیز در این راستا بهکار گرفته میشوند.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> مجالس ترحیم، [[ختم قرآن]]، [[تشییع جنازه]] و آیین [[خاکسپاری]] اموات نیز فرصتی برای بیان معارف دینی و آموزش اصول دین به حاضران است. همچنین مراسمی چون اذانگفتن در گوش نوزاد و [[مراسم عروسی|مجالس عروسی]]، پیامهای دینی را به نسل جدید منتقل میکنند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص50-59.</ref> | '''مراسم مذهبی''': در مناسبتهایی چون اعیاد مذهبی و ولادت اهلبیت، شیعیان با حضور در مساجد و حسینیهها و برگزاری مجالس سخنرانی و مدیحهسرایی، معارف دینی را تبادل میکنند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص50-59.</ref> ایام [[ماه محرم|محرم]] و [[ماه صفر|صفر]] با مجالس [[روضهخوانی]]، [[تعزیه]] و سخنرانیهای دینی، زمینهای است که ضمن زندهنگهداشتن یاد شهدای کربلا، معارف اسلامی را نیز منتقل میکند. سنتهایی مانند [[جمعهخوانی]] و [[منقبتخوانی]] نیز در این راستا بهکار گرفته میشوند.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> مجالس ترحیم، [[ختم قرآن]]، [[تشییع جنازه]] و آیین [[خاکسپاری]] اموات نیز فرصتی برای بیان معارف دینی و آموزش اصول دین به حاضران است. همچنین مراسمی چون اذانگفتن در گوش نوزاد و [[مراسم عروسی|مجالس عروسی]]، پیامهای دینی را به نسل جدید منتقل میکنند.<ref>آیتی، «نقش تشیع در فرهنگ و تمدن افغانستان از صفویه تا دوره معاصر» 1386ش، ص50-59.</ref> | ||
'''تأسیس و گسترش رسانه''': دانشآموختگان حوزههای علمیه در تأسیس رسانههای تصویری، شنیداری، نوشتاری و رسانههای مجازی، پیشگام بودهاند.<ref>[https://tarikhi.com/article/71309/ «اشاعۀ فرهنگی و تأثیر حوزهی علمیه نجف و قم در بیداری فرهنگی افغانستان معاصر»، وبسایت پژوهشهای تاریخی.]</ref> تلویزیونهای شیعیان با پخش برنامههای مذهبی بهویژه در ماه [[رمضان]] و ایام محرم و صفر، سبک زندگی دینی را به خانوادهها آموزش میدهند و با رعایت [[حجاب]] و [[عفاف]] و پرهیز از محتوای مغایر با ارزشهای اسلامی، مخاطبان زیادی جذب کردهاند.<ref>[http://www.rahmag.ir/content.php?id=1228 «تلویزیون اکثریت خاموش» ، نشریه فرهنگی تحلیلی راه.]</ref> | '''تأسیس و گسترش رسانه''': دانشآموختگان حوزههای علمیه در تأسیس رسانههای تصویری، شنیداری، نوشتاری و رسانههای مجازی، پیشگام بودهاند.<ref>[https://tarikhi.com/article/71309/ «اشاعۀ فرهنگی و تأثیر حوزهی علمیه نجف و قم در بیداری فرهنگی افغانستان معاصر»، وبسایت پژوهشهای تاریخی.]</ref> تلویزیونهای شیعیان با پخش برنامههای مذهبی بهویژه در ماه [[رمضان]] و ایام محرم و صفر، سبک زندگی دینی را به خانوادهها آموزش میدهند و با رعایت [[حجاب]] و [[عفاف]] و پرهیز از محتوای مغایر با ارزشهای اسلامی، مخاطبان زیادی جذب کردهاند.<ref>[http://www.rahmag.ir/content.php?id=1228 «تلویزیون اکثریت خاموش» ، نشریه فرهنگی تحلیلی راه.]</ref> | ||
'''آموزش عملی احکام''': مدارس دینی از طریق ملاامامان محلی، جزئیات احکام شرعی مانند طهارت، نماز و [[روزه]] را به کودکان آموزش میدهند. این آموزشهای ابتدایی، تأثیری ژرف بر دینداری فردی و آداب مذهبی جامعه دارد.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> | '''آموزش عملی احکام''': مدارس دینی از طریق ملاامامان محلی، جزئیات احکام شرعی مانند طهارت، نماز و [[روزه]] را به کودکان آموزش میدهند. این آموزشهای ابتدایی، تأثیری ژرف بر دینداری فردی و آداب مذهبی جامعه دارد.<ref>عادلی، «نقش ملا و مکتبخانههای قدیمی در تحولات رشد فرهنگی شیعیان افغانستان» 1400ش، ص12-124.</ref> | ||
'''تأسیس کتابخانه''': عالمان شیعه در افغانستان، با تأسیس کتابخانههایی در مناطق مختلف ازجمله [[کابل]]، لعل، [[ولایت دایکندی|دایکندی]]، [[بامیان]]، [[بهسود]]، [[پروان]] و جاغوری، برای زدودن فقر مکتوب و ایجاد دگرگونی فرهنگی کوشیدهاند.<ref>لعلی، سیری در هزارهجات، 1372ش، ص335.</ref> | '''تأسیس کتابخانه''': عالمان شیعه در افغانستان، با تأسیس کتابخانههایی در مناطق مختلف ازجمله [[کابل]]، لعل، [[ولایت دایکندی|دایکندی]]، [[بامیان]]، [[بهسود]]، [[پروان]] و جاغوری، برای زدودن فقر مکتوب و ایجاد دگرگونی فرهنگی کوشیدهاند.<ref>لعلی، سیری در هزارهجات، 1372ش، ص335.</ref> | ||
'''مدارس دینی دخترانه''': در گذشته، علاقه به آموزش دختران در فرهنگ هزاره کمرنگ بود، اما پس از تحولات نظام آموزشی در دورهٔ جمهوری اسلامی و بازگشت مهاجران تحصیلکرده، مدارس دینی دخترانه در برخی مناطق هزارستان ایجاد و مورد استقبال قرار گرفت. با حاکمیت دوبارهٔ طالبان و بستهشدن مدارس مدرن به روی دختران، مراجعهٔ دختران هزاره به مدارس دینی افزایش یافته است.<ref>[https://www.shia-news.com/fa/news/293809/افزایش-علاقه-دختران-شیعه-افغانستانی-به-فراگیری-علوم-دینی «افزایش علاقه دختران شیعۀ افغانستان به فراگیری علوم ینی»، وبسایت شیعهنیوز.]</ref> | '''مدارس دینی دخترانه''': در گذشته، علاقه به آموزش دختران در فرهنگ هزاره کمرنگ بود، اما پس از تحولات نظام آموزشی در دورهٔ جمهوری اسلامی و بازگشت مهاجران تحصیلکرده، مدارس دینی دخترانه در برخی مناطق هزارستان ایجاد و مورد استقبال قرار گرفت. با حاکمیت دوبارهٔ طالبان و بستهشدن مدارس مدرن به روی دختران، مراجعهٔ دختران هزاره به مدارس دینی افزایش یافته است.<ref>[https://www.shia-news.com/fa/news/293809/افزایش-علاقه-دختران-شیعه-افغانستانی-به-فراگیری-علوم-دینی «افزایش علاقه دختران شیعۀ افغانستان به فراگیری علوم ینی»، وبسایت شیعهنیوز.]</ref> | ||
'''دستاوردهای نهادی''': گسترش علوم دینی شیعیان افغانستان در دورهٔ جمهوری اسلامی، دستاوردهایی را در پی داشته است، ازجمله: رسمیتیافتن حقوق مذهبی شیعیان در قانون اساسی، گنجاندن تعالیم شیعه در کتب درسی، حضور در شوراهای علمی سراسری، تشکیل شورای علمای شیعیان و شورای اخوت میان علمای شیعه و سنی و توسعهٔ کمی و کیفی مدارس دینی.<ref>[https://www.dinonline.com/1952/__trashed-1243/ «حوزه علمیه افغانستان در گفتوگو با آیتالله محمدهاشم صالحی»، دین آنلاین.]</ref> | '''دستاوردهای نهادی''': گسترش علوم دینی شیعیان افغانستان در دورهٔ جمهوری اسلامی، دستاوردهایی را در پی داشته است، ازجمله: رسمیتیافتن حقوق مذهبی شیعیان در قانون اساسی، گنجاندن تعالیم شیعه در کتب درسی، حضور در شوراهای علمی سراسری، تشکیل شورای علمای شیعیان و شورای اخوت میان علمای شیعه و سنی و توسعهٔ کمی و کیفی مدارس دینی.<ref>[https://www.dinonline.com/1952/__trashed-1243/ «حوزه علمیه افغانستان در گفتوگو با آیتالله محمدهاشم صالحی»، دین آنلاین.]</ref> | ||
