پرش به محتوا

نرخ طلاق: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
زهرا غلامی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۵۲۱ ویرایش‌ها
ایجاد لینک داخلی
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''<big>نرخ طلاق</big>'''؛ نسبت ازدواج‏‌هایی که در یک سال رسماً از هم گسسته‏ می‌شوند.  
'''<big>نرخ طلاق</big>'''؛ شاخصی آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین.  


طلاق پدیده‏ای شوم، اما گاهی گریزناپذیر است؛ ترکیبی از عوامل سنتی و مدرن موجب افزایش جهانی نرخ طلاق شده است و عوامل مختلف فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی به افزایش نرخ طلاق در ایران انجامیده است. رفع این عوامل، در گرو نهادینه‌‏سازی اخلاق و ارزش‏های کارآمد دینی در قالب نظام مشاوره‏‌ای، وضع قوانین بازدارنده و چاره‏‌اندیشی برای مشکلات اقتصادی است.  
نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین است. این نرخ با شاخص‌های مختلفی، از جمله بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل و تعداد ازدواج‌ها، محاسبه می‌شود و روند و میزان طلاق را در جوامع مختلف نشان می‌دهد.  


==مفهوم‏ شناسی==
== مفهوم‌شناسی ==
«نرخ طلاق» به نسبت طلاق‌‏های یک جامعه در دوره‏ زمانی خاص (معمولاً یک سال تمام شمسی) بر مبنای معینی گفته می‌‏شود<ref>. قاسمی، «بازخوانی رابطه کاهش نرخ فرزندآوری با افزایش نرخ طلاق در ایران»،  1399ش، ص79.</ref> که بر اساس شاخص‏‌های مختلفی سنجیده می‏‌شود. «طلاق»<ref>. Divorce</ref> در لغت به‏‌معنای رهایی و آزاد کردن و در عرف عام، به‏‌معنای جدایی است؛ اما این واژه به پدیده‏ای اجتماعی اشاره دارد که در حوزه‏‌های تخصصی مختلفی تعریف شده است:
نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای سنجش میزان وقوع طلاق در یک جامعه طی دوره‌ای معین، معمولاً یک سال، است. این شاخص بسته به روش محاسبه می‌تواند بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل یا تعداد ازدواج‌ها بیان شود و ازاین‌رو، شاخص‌های مختلفی برای اندازه‌گیری آن به‌کار می‌رود.<ref>قاسمی، «بازخوانی رابطه کاهش نرخ فرزندآوری با افزایش نرخ طلاق در ایران»،  1399ش، ص79.</ref>


1. دانش حقوق: طلاق، انحلال قانونی، شرعی و عرفی یک ازدواج رسمی تحت شرایط و مقررات خاص<ref>. یعقوبی‏دوست، جامعه‏شناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، 1397ش، ص315.</ref> در زمان حیات زوجین است؛ به‏‌گونه‌‏ای که زوجین بعد از طلاق می‏‌توانند بار دیگر ازدواج کنند.<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص239.</ref>
== نرخ طلاق در کشورهای مختلف ==
میزان و روند طلاق در کشورهای مختلف متفاوت است و مقایسهٔ آن به نوع شاخص آماری و دورهٔ زمانی مورد بررسی بستگی دارد. برای نمونه، در سال ۲۰۱۰م تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در چین نسبت به سال پیش از آن ۱۵٪ افزایش یافت و به‌ازای هر شش ازدواج، یک طلاق ثبت شد؛ این نسبت در [[ایالات متحده آمریکا|آمریکا]]، با وجود افزایش طلاق در همان سال، بالاتر بود. در سال ۲۰۰۷م نیز سوئد و آمریکا از نظر نسبت طلاق به ازدواج در شمار کشورهای دارای بالاترین میزان قرار داشتند. در برخی کشورهای شرق آسیا، از جمله سنگاپور، کره، هنگ‌کنگ و ژاپن، نیز روند افزایشی طلاق گزارش شده است. در مقابل، کشورهای جنوب آسیا همچنان از مناطق دارای نسبت پایین‌تر طلاق به ازدواج بوده‌اند؛ برای نمونه، این نسبت در هند و سریلانکا کمتر از ۱۰٪ گزارش شده است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۹م، لوکزامبورگ بالاترین نسبت طلاق به ازدواج را در میان کشورهای اروپایی داشت و پس از آن پرتغال، فنلاند، اسپانیا و فرانسه قرار داشتند.<ref> [https://www.statista.com/statistics/612207/divorce-rates-in-european-countries-per-100-marriages/ Statista Research Department، » Divorce rates in Europe in 2019 by country، «Statistical database.]</ref> در سال ۲۰۲۲م، مالدیو با ثبت ۵٫۵ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، بالاترین میزان خام طلاق را در جهان داشت و پس از آن قزاقستان، روسیه و بلژیک قرار گرفتند. ایران نیز با میزان ۲٫۱ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، در رتبهٔ بیست‌وچهارم قرار داشت.<ref> [https://worldpopulationreview.com/country-rankings/divorce-rates-by-country Worldpopulationreview، » Divorce Rates by Country 2022 «، World Population Review database.]</ref>


2. دانش فقه: «ازاله نکاح به‌‏واسطه صیغه مخصوص آن» و در حقوق مدنی ایران به «انحلال عقد نکاح در حیات زن و شوهر با اراده مرد یا به‌‏تقاضای زن با شرایط معین» تعریف شده است؛ <ref>. نیازی و صدیقی‏ارفعی، جامعه‏شناسی طلاق، 1390ش، ص6و7.</ref>
== نرخ طلاق در ایران ==
نرخ طلاق در ایران در چند دههٔ گذشته روندی عمدتاً افزایشی داشته است. بر اساس برخی آمارها، در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۵ش، تغییرات حقوقی مرتبط با [[حق طلاق|حق طلاق زنان]] با افزایش میزان طلاق همراه بود. پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] [[انقلاب اسلامی ایران|اسلامی ایران]]، روند طلاق برای مدتی متوقف یا کند شد، اما از اواسط دههٔ ۱۳۶۰ش بار دیگر روند افزایشی پیدا کرد.<ref>آشینه و نوابخش، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر طلاق و ازدواج با تاکید بر تورم»،  1395ش، ص46.</ref> برای سنجش طلاق در ایران از شاخص‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر یک جمعیت یا متغیر متفاوتی را مبنای محاسبه قرار می‌دهد.


3. دانش جامعه‌‏شناسی: شیوه‏ای‌ است نهادینه‌‏شده برای پایان‏دادن پیوند زناشویی که تفاوت آن با دیگر طرق قطع روابط زناشویی در رسمیت‌‏داشتن، کنترل دولتی بر آن، امکان ازدواج مجدد و امکان پیش‏بینی‌‏های لازم مانند حضانت فرزندان در آن است؛ <ref>. ساروخانی، طلاق؛ مطالعه واقعیت و علل آن، 1372ش، ص13و14.</ref> لذا طلاق با اختلال زناشویی، بی‌‏سازمانی روابط زناشویی، انحلال زناشویی، انفصال و جدایی فیزیکی [[زن]] و شوهر و غالباً غیررسمی و متارکه و رها کردن یک‏طرفه توام با قهر<ref>. نیازی و صدیقی‏ارفعی، جامعه‏شناسی طلاق، 1390ش، ص7.</ref> یا ترک یا دوری یکی از زوجین به‏مدت طولانی<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص239.</ref> تفاوت دارد.
* '''میزان خام طلاق:''' از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال بر جمعیت میانهٔ همان سال و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید.<ref>[https://data.gov.ir/dataset/19de1964a9826de7c0f4fdbb39ee122821f538a3 نرخ خام طلاق در کشور، وب‌سایت سازمان ثبت احوال کشور.]</ref>
* '''نسبت طلاق به [[ازدواج]]:''' از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده بر تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده در همان سال و ضرب حاصل در ۱۰۰ به‌دست می‌آید و نشان می‌دهد به‌ازای هر ۱۰۰ ازدواج ثبت‌شده، چند طلاق در همان سال ثبت شده است.<ref>. اﻓﺮاﺳﻴﺎﺑﻲ و دﻫﻘﺎﻧﻲ، «مطالعه کیفی ازدواج پرمخاطره در میان زنان درگیر طلاق شهر یزد»،  1396ش، ص166.</ref> این نسبت در ایران از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۰ش تغییر چندانی نداشت، اما از سال ۱۳۸۰ش افزایش یافت.<ref>عبدی، مقدمه‌‏ای بر پژوهش در جامعه‌‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص94.</ref> هم‌زمان با کاهش تعداد ازدواج‌ها از سال ۱۳۸۴ش، تعداد طلاق‌ها نیز افزایش یافت و در سال ۱۳۹۴ش به حدود دو برابر میزان آن در سال‌های پیشین رسید. تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در سال ۱۳۹۹ش نیز از ۱۸۳ هزار مورد فراتر رفت که نسبت به سال پیش از آن افزایش داشت.<ref>[https://amar.org.ir/Portals/0/PropertyAgent/6200/Files/36993/salnameh-1399.pdf سالنامه آماری 1399، وب‏سایت مرکز آمار ایران، ص128 و 170.]</ref> در بهار ۱۴۰۰ش، بیشترین تعداد طلاق‌های ثبت‌شده مربوط به گروه سنی ۳۰ تا ۳۹ سال بود و تعداد طلاق نسبت به فصل مشابه سال پیش ۱۶٫۴٪ افزایش یافت.<ref>[https://arakmu.ac.ir/file/download/news/1637469942-1400.pdf . «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»،  وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref> پژوهشگران معتقدند با وجود کاربرد گستردهٔ نسبت طلاق به ازدواج، این شاخص برای سنجش احتمال وقوع طلاق دقیق نیست؛ زیرا طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال ممکن است مربوط به ازدواج‌هایی باشند که چندین سال پیش صورت گرفته‌اند. همچنین تغییرات این نسبت می‌تواند تحت تأثیر کاهش تعداد ازدواج‌ها، تغییر ساختار سنی [[جمعیت]] و افزایش سهم جمعیت [[میان‌سالی|میانسال]] قرار گیرد.<ref>[https://farsnews.ir/news/14000207000337/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%87-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87 موحد، «چرا آمار طلاق به ‏اشتباه گزارش می‌شود؟»،  خبرگزاری فارس.]</ref>
* '''میزان عمومی طلاق:''' تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال را به ازای هر هزار نفر از کل جمعیت همان سال نشان می‌دهد و از تقسیم تعداد طلاق بر جمعیت میانه و ضرب حاصل در هزار محاسبه می‌شود. بر اساس نسبت طلاق به تعداد خانوار، در سال ۱۳۷۵ش به‌ازای هر هزار خانوار حدود سه طلاق ثبت شد. این رقم در سال ۱۳۸۱ش به پنج و در سال ۱۳۹۰ش به ۶٫۷ طلاق رسید.<ref>. عبدی، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص93.</ref> محققان بر این باورند که این شاخص نیز محدودیت‌هایی دارد؛ زیرا «خانوار» با جمعیت متأهل یکسان نیست و افراد مجرد یا خانوارهای تک‌نفره را نیز دربرمی‌گیرد، در حالی که جمعیت در معرض طلاق جمعیت متأهل است.<ref>عباسی و همکاران، طلاق در ایران، 1397ش، ص30.</ref>
* '''میزان طلاق متأهلان:''' از تقسیم تعداد طلاق‌های رخ‌داده بر تعداد افراد متأهل و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید.<ref>عباسی و همکاران، طلاق در ایران، 1397ش، ص30.</ref> بر اساس این شاخص، میزان طلاق متأهلان در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ش تغییر چندانی نداشت و از ۸٫۴ در سال ۱۳۹۶ش به ۸٫۵ در سال ۱۳۹۹ش رسید؛ در برخی سال‌های این دوره نیز کاهش جزئی مشاهده شد.<ref>[https://arakmu.ac.ir/file/download/news/1637469942-1400.pdf «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»،  وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>


==تاریخچه==
طلاق در طول تاریخ، به شکل‏‌های گوناگونی وجود داشته است. در تمدن‌‏های باستانی، بودائیان، اعراب جاهلی و یهود معمولاً مرد می‌‏توانست هر زمان و به هر بهانه‌‏ای، همسرش را طلاق دهد؛ اما در مسیحیت کاتولیک، طلاق جز در صورت زنای زن، برای زوجین ممنوع بود.<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص240-242.</ref> در ایران دوران ساسانی، طلاق بیشتر به درخواست مرد و به‌‏منظور آغاز زندگی زناشویی جدید رخ می‏داد و مجوز اصلی آن نیز خیانت زن بود.<ref>. یعقوبی‏دوست، جامعه‏شناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، 1397ش، ص320.</ref> پس از آن، دین اسلام از یک‏سو به‌‏شدت بر حفظ خانواده و پرهیز از طلاق تاکید ورزید و از سوی دیگر، به‏‌دلیل مصالحی، طلاق را ممنوع نکرده و گاهی مجاز یا حتی لازم دانست.<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص242.</ref>
طلاق در اروپا نیز تا اواخر قرن نوزدهم ممنوع بود؛ اما بروز مشکلات بسیار و جدّی، سبب شد با وجود مخالفت کلیسا، طلاق در بیشتر قوانین، مجاز شود.<ref>. حسینی، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، 1380ش، ص133.</ref> در آمریکا نیز تا چند دهه پیش، طلاق فقط با اثبات گناه‌کاری و تخلف یکی از زوجین امکان‏پذیر بود.<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص242.</ref> گزارش‏‌هایی از میزان بالای طلاق در بسیاری از جوامع ابتدایی و برخی ملل معروف پیشین، همچون ژاپن 1887-1919م، الجزایر 1887-1940م و مصر 1935-1954م وجود دارد؛ اما افزایش چشمگیر نرخ طلاق از اواخر قرن بیستم و به‌‏دنبال افزایش میزان مشارکت زنان در اقتصادهای صنعتی رخ داد.<ref>. علمی و محمدی، «عوامل مؤثر بر احتمال طلاق در ایران با استفاده از روش‏های داده‏های شبه‏تابلویی»،  1399ش، ص130.</ref> در دهه‏‌های اخیر، طلاق در بیشتر کشورهای غربی رشد بی‏‌سابقه‌‏ای یافته است؛ به‏‌عنوان مثال، در سال 1997م، آمریکا رشد دو برابری طلاق نسبت به سال 1960م، داشته و در انگلیس و ولز نیز از 3700 مورد در سال 1935م به 35هزار مورد در سال 1964م و بیش از 157هزار مورد در سال 1996م رسید.<ref>. بستان، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، 1389ش، ص247-249.</ref>
==نرخ طلاق در کشورهای مختلف==
طلاق در کشورهای توسعه‌‏یافته، تبدیل به امری عادی شده و در برخی کشورها، افزایش لجام‌گسیخته یافته است؛ به‏‌عنوان ‏مثال، در سال 2010م، چین با ثبت 15% افزایش طلاق، در ازای هر 6 ازدواج، یک طلاق داشته است؛ با این حال، میزان طلاق چین یک‏‌سوم آمریکا است که 6% افزایش طلاق در 2010م، داشته است. در سال 2007م، سوئد با 54. 9% و آمریکا با 54. 8% بیشترین طلاق را نسبت به ازدواج داشته‏‌اند. البته در کشورهایی چون سنگاپور، کره، هنگ‏‌کنگ و ژاپن نیز طلاق رو به افزایش است و نه‏‌تنها در کشورهای سکولار، بلکه در کشورهای سنتی یا جمعیت‌‏های ارتودوکس یهودی نیز نرخ طلاق بالا است. در جنوب آسیا، گرچه آمار طلاق افزایشی است، اما این منطقه همچنان کم‏ترین نرخ طلاق را داشته و در هند و سریلانکا زیر 10% است. بیشترین میزان طلاق در کشورهای اروپایی در سال 2019م، مربوط به لوکزامبورگ با 88. 9% و پس از آن، پرتغال، فنلاند، اسپانیا و فرانسه است.<ref>[https://www.statista.com/statistics/612207/divorce-rates-in-european-countries-per-100-marriages/ . Statista Research Department، » Divorce rates in Europe in 2019 by country، «Statistical database.]</ref> در سال 2022م، نیز کشور مالدیو رکورددار میزان طلاق در جهان (5. 5% طلاق به‎ازای هر هزار نفر) بوده و پس از آن، قزاقستان، روسیه و بلژیک قرار دارند. ایران نیز با نرخ 2. 1 طلاق در ازای هر هزار نفر، جایگاه بیست‌‏وچهارم دنیا را داشته است.<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/divorce-rates-by-country . Worldpopulationreview، » Divorce Rates by Country 2022 «، World Population Review database.]</ref>
==نرخ طلاق در ایران==
در ایران نرخ طلاق طی دهه‌‏های گذشته، افزایشی بوده است. طبق آﻣﺎرﻫﺎ، در سال‏های 1347-1355ش، به‏‌دلیل دادن حق طلاق به زنان، میزان [[طلاق]] افزایش یافت و با توقفی کوتاه پس از انقلاب اسلامی، دوباره در اواﺳﻂ دﻫﺔ 1360ش رو به افزایش نهاد.<ref>. آشینه و نوابخش، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر طلاق و ازدواج با تاکید بر تورم»،  1395ش، ص46.</ref>
==شاخص‏‌ها و داده‏‌های نرخ طلاق در ایران==
نرخ طلاق بر اساس شاخص‌‏های گوناگونی قابل ‏سنجش است:
*شاخص میزان خام طلاق: از نسبت کل افراد طلاق‌‏گرفته در یک جامعه به میانه همان جمعیت (معمولاً در یک سال تقویمی) ضرب در هزار به‏‌دست می‌‏آید.<ref>[https://data.gov.ir/dataset/19de1964a9826de7c0f4fdbb39ee122821f538a3 . نرخ خام طلاق در کشور، وب‌سایت سازمان ثبت احوال کشور.]</ref>
Div. n = div/P (15+) × 1000
*شاخص ﻧﺴﺒﺖ طلاق ﺑﻪ ازدواج: با ﺗﻘﺴﻴﻢ ﺗﻌﺪاد ﻃﻼق‏ﻫﺎی ثبتﺷﺪه ﺑﻪ ازدواج‏ﻫﺎ ﺿﺮب در 100، ﻧﺸﺎن ﻣﻲ‏دﻫﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ‏ازای ﻫﺮ 100 ازدواج در ﺳﺎل، ﭼﻨﺪ ﻃﻼق وﺟﻮد دارد.<ref>. اﻓﺮاﺳﻴﺎﺑﻲ و دﻫﻘﺎﻧﻲ، «مطالعه کیفی ازدواج پرمخاطره در میان زنان درگیر طلاق شهر یزد»،  1396ش، ص166.</ref> طبق این شاخص، از سال 1365-1380ش، نسبت طلاق به هر صد ازدواج، تفاوت چندانی نداشته؛ اما از سال 1380ش، افزایش چشم‏گیری داشته است.<ref>. عبدی، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص94.</ref> همچنین درحالی‎که تعداد ازدواج‏ها از سال 1384ش، رو به کاهش بوده، تعداد طلاق‌‏ها با سرعت بیشتری روبه فزونی گذاشته و به حدود دو برابر در سال 1394ش، نزدیک شده است و در سال 1399ش به بالای 183هزار طلاق رسیده که نسبت به سال پیش از آن، 3. 6% افزایش یافته است.<ref>[https://amar.org.ir/Portals/0/PropertyAgent/6200/Files/36993/salnameh-1399.pdf . سالنامه آماری 1399، وب‏سایت مرکز آمار ایران، ص128 و 170.]</ref> در بهار ١٤٠٠ش، بیشترین تعداد طلاق‌‏ها در بازه سنی 30-39 سال بوده و نسبت به فصل مشابه سال قبل، ازدواج 23. 6% و طلاق 16. 4% افزایش یافته است.<ref>[https://arakmu.ac.ir/file/download/news/1637469942-1400.pdf . «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»،  وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>
شاخص نسبت طلاق به ازدواج فاقد دقت کافی است؛ چون سنجش طلاق‏‌هایی که حاصل ازدواج‌‏های چندین دهه است، با میزان ازدواج‌‏های یک سال دقیق نیست و نیز کاهش ازدواج و افزایش طلاق متاثر از کاهش جمعیت جوان و افزایش جمعیت میانسال است.<ref>[https://farsnews.ir/news/14000207000337/%DA%86%D8%B1%D8%A7-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D8%B7%D9%84%D8%A7%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D8%B4%D8%AA%D8%A8%D8%A7%D9%87-%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D9%85%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D8%B6%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%87%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87 . موحد، «چرا آمار طلاق به ‏اشتباه گزارش می‌شود؟»،  خبرگزاری فارس.]</ref>
*شاخص میزان عمومی طلاق: تعداد طلاق رخ‏داده در ازای هر 1000 نفر جمعیت:
میزان عمومی طلاق مساوی است با: تعداد طلاق در یک سال تقسیم بر جمعیت میانه همان سال ضرب در ۱۰۰۰
در سنجش نسبت طلاق به کل خانوارها در سال 1375ش، به ازای هر 12میلیون خانوار، هر سال 38 هزار طلاق بوده که به‌‏ازای هر هزار خانوار، 3 طلاق می‌‏شود؛ اما در سال 1381ش، به ازای هر هزار خانوار، 5 طلاق رخ داده و نشان از رشد 60 برابری طلاق دارد و در سال 1390ش، با رشد 120درصدی، به‌‏ازای هر هزار خانوار، 6. 7 طلاق واقع شده است.<ref>. عبدی، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص93.</ref>
شاخص میزان عمومی طلاق نیز از این حیث اشکال دارد که تعریف خانوار به‌‏معنای جمعیت متاهل نیست؛ بلکه افراد مجردِ مستقل و بی‏‌سرپرست را نیز شامل شده و این شاخص، کل جمعیت را لحاظ می‏کند؛ حال آنکه جمعیت در معرض طلاق، جمعیت متاهلان است که مناسب‌‏ترین شاخص محسوب می‏شود.
*شاخص میزان طلاق متاهلان: از تقسیم تعداد طلاق رخ‌داده به ازای هر 1000 زن متاهل به‏‌دست می‌‏آید: <ref>. عباسی و همکاران، طلاق در ایران، 1397ش، ص30.</ref>
Div. m = div/Pm × 1000
طبق این شاخص، میزان طلاق متاهلین در چهار سال 1396-1400ش، تفاوت‌اندکی داشته و از 8. 4 در سال 1396ش، به 8. 5 در سال 1399ش، رسیده و در این میان گاهی کاهش نیز داشته است.<ref>[https://arakmu.ac.ir/file/download/news/1637469942-1400.pdf . «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»،  وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.]</ref>
==قوانین و اسناد سیاستی طلاق در ایران==
جمهوری اسلامی در اسناد بالادستی خود مانند قانون اساسی، تاکید بر پیشگیری یا کاهش طلاق غیرضروری دارد. در فصل پنجم نقشه مهندسی کشور، کاهش طلاق، یکی از اولویت‌‏های فرهنگی ذکر شده<ref>. سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، 1393ش، ص28.</ref> و طبق مواد مختلف برنامه ششم توسعه، دولت به برنامه‌‏ریزی برای کاهش اولویت‌‏دار نرخ طلاق و سازمان بهزیستی به اقدام برای کاهش طلاق به میزان 20% مکلف شده‏‌اند.<ref>[https://rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547https:/rc.majlis.ir/fa/law/show/1014547 . قانون برنامه ششم توسعه، وب‏سایت مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، مواد 78، 80، 104 و 113.]</ref> بند 13 سیاست‏‌های کلی خانواده نیز بر «پیشگیری از آسیب‌‏های اجتماعی و عوامل تزلزل نهاد خانواده به‌‏ویژه موضوع طلاق و جبران آسیب‏‌های ناشی از آن با شناسایی مستمر عوامل طلاق و فروپاشی خانواده و فرهنگ‏سازی کراهت طلاق» تاکید دارد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=34254 . خامنه‏ای، «ابلاغ سیاست‌های کلی خانواده»،  وب‏سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‏الله خامنه‏ای.]</ref>
قانون مدنی کشور نیز به‏‌منظور ضابطه‏‌مند کردن فرایند طلاق، همچون تعیین فرایند درخواست طلاق برای زوجین جهت صدور حکم یا گواهی دادگاهی و ثبت دفتری آن، تغییرات مهمی داشته است؛ <ref>[https://rc.majlis.ir/fa/report/show/1344892 . کلهر و ارحامی، «سیاست‏های کاهش طلاق در کشور»،  وب‏سایت مرکز پژوهش‏ها مجلس شورای اسلامی.]</ref> ازجمله طبق ماده 1133، مرد هنگام ازدواج به زن وکالت بلاعزل می‏دهد تا با وجود یکی از مشکلات ده‏‌گانه با دریافت گواهی دادگاه، خود را مطلقه کند.<ref>[https://davoudabadi.ir/page/2860319/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1133-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C . قانون مدنی، ماده 1133.]</ref> طبق ماده 1130 نیز دادگاه با تشخیص عسروحرج ادامه زندگی برای زن، مرد را مجبور به طلاق می‏کند.<ref>[https://davoudabadi.ir/page/2946835/%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%87-1130-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C . قانون مدنی، ماده 1130.]</ref>
==عوامل افزایش نرخ طلاق==
طلاق از عوامل مختلف و درهم‌‏تنیده‏‌ای ناشی می‏شود. در قرآن کریم به عوامل عام طلاق اشاره شده است:
· بی‏‌توجهی یا کم‌‏توجهی به نیاز جنسی همسر؛
· هم‌‏کفو نبودن و فقدان همسان‌‏همسری؛
· ضعف اعتقادات و ایمان همسران؛
· عدم شناخت همسران از نقش‌‏ها و انتظارات خود؛
· بدخلقی در خانواده؛
· تجمل‌‏گرایی و دنیاطلبی (مخصوصاً زنان)؛ 
· تنوع‌‏طلبی و ازدواج مجدد مردان؛
· بدبینی و تهمت‌‏زدن به یکدیگر.<ref>. حکیم و زاهدی‏فر، «علل طلاق و راهبردهای کاهش آن از دیدگاه قرآن کریم»،  1389ش، ص302-340.</ref>
این عوامل در پژوهش‌‏ها و نظریات مختلف نیز بیان شده است:
===عوامل کلان طلاق===
گاهی ساختارهای کلان جامعه همچون فقرِ ناشی از ساختار جامعه شهری و جهانی‌‏شدن اقتصاد و تاکید فراوان بر مصرف‏‌گرایی و ارزش‏‌های مادی به طلاق می‏‌انجامد. طبق نظریه بحران ارزش‏‌ها، در جوامع در حال ‏توسعه همچون ایران، کشاکش سنت و مدرنیته، سقوط ارزش‏‌های معنوی و دینی همچون قناعت و ساده‌‏زیستی و جایگزینی ارزش‏‌های جدیدی چون اشتغال زنان، مصرف‏‌گرایی و تجملات، به افزایش طلاق می‏‌انجامد. از منظر کارکردگرایی نیز حذف بسیاری از کارکردهای پیشین خانواده، عدم اتکای همسران به خانواده، <ref>. نیازی و همکاران، «ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرة ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﻼق در اﻳﺮان ﺑﺮای دورة 1386-1396»،  1396ش، ، ص182.</ref> اشتغال و افزایش پایگاه اجتماعی زنان، نقش مهمی در بروز طلاق دارد؛ <ref>. گیدنز، جامعه‏شناسی، 1373ش، ص481.</ref> لذا نسبت طلاق زنان شاغل تقریباً دوبرابر کل زنان و چهار برابر زوج‏‌هایی است که فقط مرد شاغل است.<ref>. سگالن، جامعه‏شناسی تاریخی خانواده، 1380ش، ص181.</ref>
===عوامل خرد طلاق===
طبق نظریه مبادله، اگر یکی از زوجین، احساس زیان در ازدواج کند، احتمال گسست وجود دارد.<ref>. قاضی‏زاده، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سال‏های 1379 تا 1393»،  1401ش، ص211.</ref> همچنین توان زوجین در تامین مستقل نیازهای خود و عدم وابستگی‏‌شان به روابط زناشویی، استحکام خانواده را سست می‏کند. از منظر نظریه نیاز و انتظار، عدم تامین انتظارات هر یک از زوجین در زندگی زناشویی، به نارضایتی و پشیمانی آنان منجر می‏‌شود. در نظریه توزیع قدرت نیز تضاد میان زوجین سبب تلاش هر یک برای تسلط بر دیگری و تداوم این وضعیت سبب افزایش تنش و نهایتاً طلاق می‏‌شود.<ref>. نیازی و همکاران، «ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرة ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﻼق در اﻳﺮان ﺑﺮای دورة 1386-1396»،  1396ش، ص183.</ref> طبق نظریه همسان‌‏همسری، ناهمسانی فرهنگی، نژادی و مذهبی زوجین به طلاق می‏‌انجامد و در نظریه شبکه، اگر زوجین عضو شبک‌ه‏ای از خانواده‌‏ها و اطرافیان مختلف باشند، با هضم‏‌شدن در آن شبکه، ناخواسته با همسر خود طبق الگوهای شبکه تعامل می‏‌کنند که سبب جدال، تیرگی روابط و طلاق می‏‌شود.<ref>. قاضی‏زاده، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سال‏های 1379 تا 1393»،  1401ش، ص211.</ref>
===مهم‏‌ترین عوامل طلاق در ایران===
طبق پژوهش‏‌ها، عوامل طلاق در چهار دهه اخیر در ایران جابه‏‌جا شده‌‏اند؛ به‌‏عنوان مثال، به‏‌جای اختلاف سنی زوجین که مهم‏‌ترین عامل سه دهه ابتدایی بوده، <ref>. کلانتری و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»،  1390ش، ص148.</ref> در دهه اخیر، افزایش سطح انتظارات و تامین‌‏نشدن آن، بیشترین تاثیر را داشته است. مهم‏‌ترین عوامل طلاق در ایران در دهه 1390ش به‏‌ترتیب عبارتند از:
· تفاوت‏‌های فرهنگی؛
· بردآورده نشدن انتظارات؛
· عدم شناخت قبل از ازدواج؛
· نارضایتی از زندگی؛
· اختلافات دینی-اعتقادی و اخلاقی؛
· شغل و درآمد نامناسب؛
· دخالت دیگران.<ref>. نیازی و همکاران، «ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرة ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﻼق در اﻳﺮان ﺑﺮای دورة 1386-1396»،  1396ش، ص188-191</ref>
==پانویس==
==پانویس==
{{پانویس}}
{{پانویس}}

نسخهٔ ۱۲ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۶:۵۶

نرخ طلاق؛ شاخصی آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین.

نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین است. این نرخ با شاخص‌های مختلفی، از جمله بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل و تعداد ازدواج‌ها، محاسبه می‌شود و روند و میزان طلاق را در جوامع مختلف نشان می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای سنجش میزان وقوع طلاق در یک جامعه طی دوره‌ای معین، معمولاً یک سال، است. این شاخص بسته به روش محاسبه می‌تواند بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل یا تعداد ازدواج‌ها بیان شود و ازاین‌رو، شاخص‌های مختلفی برای اندازه‌گیری آن به‌کار می‌رود.[۱]

نرخ طلاق در کشورهای مختلف

میزان و روند طلاق در کشورهای مختلف متفاوت است و مقایسهٔ آن به نوع شاخص آماری و دورهٔ زمانی مورد بررسی بستگی دارد. برای نمونه، در سال ۲۰۱۰م تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در چین نسبت به سال پیش از آن ۱۵٪ افزایش یافت و به‌ازای هر شش ازدواج، یک طلاق ثبت شد؛ این نسبت در آمریکا، با وجود افزایش طلاق در همان سال، بالاتر بود. در سال ۲۰۰۷م نیز سوئد و آمریکا از نظر نسبت طلاق به ازدواج در شمار کشورهای دارای بالاترین میزان قرار داشتند. در برخی کشورهای شرق آسیا، از جمله سنگاپور، کره، هنگ‌کنگ و ژاپن، نیز روند افزایشی طلاق گزارش شده است. در مقابل، کشورهای جنوب آسیا همچنان از مناطق دارای نسبت پایین‌تر طلاق به ازدواج بوده‌اند؛ برای نمونه، این نسبت در هند و سریلانکا کمتر از ۱۰٪ گزارش شده است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۹م، لوکزامبورگ بالاترین نسبت طلاق به ازدواج را در میان کشورهای اروپایی داشت و پس از آن پرتغال، فنلاند، اسپانیا و فرانسه قرار داشتند.[۲] در سال ۲۰۲۲م، مالدیو با ثبت ۵٫۵ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، بالاترین میزان خام طلاق را در جهان داشت و پس از آن قزاقستان، روسیه و بلژیک قرار گرفتند. ایران نیز با میزان ۲٫۱ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، در رتبهٔ بیست‌وچهارم قرار داشت.[۳]

نرخ طلاق در ایران

نرخ طلاق در ایران در چند دههٔ گذشته روندی عمدتاً افزایشی داشته است. بر اساس برخی آمارها، در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۵ش، تغییرات حقوقی مرتبط با حق طلاق زنان با افزایش میزان طلاق همراه بود. پس از انقلاب اسلامی ایران، روند طلاق برای مدتی متوقف یا کند شد، اما از اواسط دههٔ ۱۳۶۰ش بار دیگر روند افزایشی پیدا کرد.[۴] برای سنجش طلاق در ایران از شاخص‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر یک جمعیت یا متغیر متفاوتی را مبنای محاسبه قرار می‌دهد.

  • میزان خام طلاق: از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال بر جمعیت میانهٔ همان سال و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید.[۵]
  • نسبت طلاق به ازدواج: از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده بر تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده در همان سال و ضرب حاصل در ۱۰۰ به‌دست می‌آید و نشان می‌دهد به‌ازای هر ۱۰۰ ازدواج ثبت‌شده، چند طلاق در همان سال ثبت شده است.[۶] این نسبت در ایران از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۰ش تغییر چندانی نداشت، اما از سال ۱۳۸۰ش افزایش یافت.[۷] هم‌زمان با کاهش تعداد ازدواج‌ها از سال ۱۳۸۴ش، تعداد طلاق‌ها نیز افزایش یافت و در سال ۱۳۹۴ش به حدود دو برابر میزان آن در سال‌های پیشین رسید. تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در سال ۱۳۹۹ش نیز از ۱۸۳ هزار مورد فراتر رفت که نسبت به سال پیش از آن افزایش داشت.[۸] در بهار ۱۴۰۰ش، بیشترین تعداد طلاق‌های ثبت‌شده مربوط به گروه سنی ۳۰ تا ۳۹ سال بود و تعداد طلاق نسبت به فصل مشابه سال پیش ۱۶٫۴٪ افزایش یافت.[۹] پژوهشگران معتقدند با وجود کاربرد گستردهٔ نسبت طلاق به ازدواج، این شاخص برای سنجش احتمال وقوع طلاق دقیق نیست؛ زیرا طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال ممکن است مربوط به ازدواج‌هایی باشند که چندین سال پیش صورت گرفته‌اند. همچنین تغییرات این نسبت می‌تواند تحت تأثیر کاهش تعداد ازدواج‌ها، تغییر ساختار سنی جمعیت و افزایش سهم جمعیت میانسال قرار گیرد.[۱۰]
  • میزان عمومی طلاق: تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال را به ازای هر هزار نفر از کل جمعیت همان سال نشان می‌دهد و از تقسیم تعداد طلاق بر جمعیت میانه و ضرب حاصل در هزار محاسبه می‌شود. بر اساس نسبت طلاق به تعداد خانوار، در سال ۱۳۷۵ش به‌ازای هر هزار خانوار حدود سه طلاق ثبت شد. این رقم در سال ۱۳۸۱ش به پنج و در سال ۱۳۹۰ش به ۶٫۷ طلاق رسید.[۱۱] محققان بر این باورند که این شاخص نیز محدودیت‌هایی دارد؛ زیرا «خانوار» با جمعیت متأهل یکسان نیست و افراد مجرد یا خانوارهای تک‌نفره را نیز دربرمی‌گیرد، در حالی که جمعیت در معرض طلاق جمعیت متأهل است.[۱۲]
  • میزان طلاق متأهلان: از تقسیم تعداد طلاق‌های رخ‌داده بر تعداد افراد متأهل و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید.[۱۳] بر اساس این شاخص، میزان طلاق متأهلان در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ش تغییر چندانی نداشت و از ۸٫۴ در سال ۱۳۹۶ش به ۸٫۵ در سال ۱۳۹۹ش رسید؛ در برخی سال‌های این دوره نیز کاهش جزئی مشاهده شد.[۱۴]

پانویس

  1. ↑ قاسمی، «بازخوانی رابطه کاهش نرخ فرزندآوری با افزایش نرخ طلاق در ایران»، 1399ش، ص79.
  2. ↑ Statista Research Department، » Divorce rates in Europe in 2019 by country، «Statistical database.
  3. ↑ Worldpopulationreview، » Divorce Rates by Country 2022 «، World Population Review database.
  4. ↑ آشینه و نوابخش، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر طلاق و ازدواج با تاکید بر تورم»، 1395ش، ص46.
  5. ↑ نرخ خام طلاق در کشور، وب‌سایت سازمان ثبت احوال کشور.
  6. ↑ . اﻓﺮاﺳﻴﺎﺑﻲ و دﻫﻘﺎﻧﻲ، «مطالعه کیفی ازدواج پرمخاطره در میان زنان درگیر طلاق شهر یزد»، 1396ش، ص166.
  7. ↑ عبدی، مقدمه‌‏ای بر پژوهش در جامعه‌‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص94.
  8. ↑ سالنامه آماری 1399، وب‏سایت مرکز آمار ایران، ص128 و 170.
  9. ↑ . «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»، وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.
  10. ↑ موحد، «چرا آمار طلاق به ‏اشتباه گزارش می‌شود؟»، خبرگزاری فارس.
  11. ↑ . عبدی، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، 1393ش، ص93.
  12. ↑ عباسی و همکاران، طلاق در ایران، 1397ش، ص30.
  13. ↑ عباسی و همکاران، طلاق در ایران، 1397ش، ص30.
  14. ↑ «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران، بهار١٤٠٠»، وب‏سایت دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک.

منابع

  • آشینه، محمد و نوابخش، مهرداد، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر طلاق و ازدواج با تاکید بر تورم»، نشریه پژوهش‏های جامعه‏شناختی، شماره 14، 1395ش.
  • اﻓﺮاﺳﻴﺎﺑﻲ، ﺣﺴﻴﻦ و دﻫﻘﺎﻧﻲ داراﻣﺮود، رقیه، «مطالعه کیفی ازدواج پرمخاطره در میان زنان درگیر طلاق شهر یزد»، نشریه مطالعات اجتماعی‎روانشناختی زنان، شماره 15، 1396ش.
  • بستان، حسین، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، قم، حوزه و دانشگاه، 1389ش.
  • حسینی، سیدحسین، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، تهران، صداوسیما، 1380ش.
  • حکیم، سیدمنذر و زاهدی‏فر، بتول، «علل طلاق و راهبردهای کاهش آن از دیدگاه قرآن کریم»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 49، 1389ش.
  • خامنه‏ای، «ابلاغ سیاست‌های کلی خانواده»، وب‏سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‏الله خامنه‏ای، تاریخ سخنرانی: 13 شهریور 1395ش.
  • ساروخانی، باقر، طلاق؛ مطالعه واقعیت و علل آن، تهران، دانشگاه تهران، 1372ش.
  • سالنامه آماری 1399، وب‏سایت مرکز آمار ایران، تاریخ انتشار: 1401ش.
  • سگالن، مارتین، جامعه‏شناسی تاریخی خانواده، ترجمه حمید الیاسی، تهران، مرکز، 1380ش.
  • سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1393ش.
  • عباسی، محمدباقر و همکاران، طلاق در ایران، تهران، سازمان ثبت احوال کشور، 1397ش.
  • عبدی، عباس، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، تهران، نی، 1393ش.
  • علمی، زهرامیلا و محمدی، لیلی، «عوامل مؤثر بر احتمال طلاق در ایران با استفاده از روش‏های داده‏های شبه‏تابلویی»، نشریه زن و جامعه، شماره 14، 1399ش.
  • قاسمی، صالح، «بازخوانی رابطه کاهش نرخ فرزندآوری با افزایش نرخ طلاق در ایران»، نشریه ره‏توشه، شماره 2، 1399ش.
  • قاضی‏زاده،‌هادی، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سال‏های 1379 تا 1393»، فصلنامه زن و جامعه، شماره 49، 1401ش.
  • قانون برنامه ششم توسعه، وب‏سایت مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، بازدید در: 8 شهریور 1403ش.
  • قانون مدنی، وب‏سایت داوودآبادی، تاریخ بازدید: 3 مهر 1403ش.
  • کلانتری، عبدالحسین و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره 53، 1390ش.
  • کلهر، سینا و ارحامی، آسیه، «سیاست‏های کاهش طلاق در کشور»، مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، شماره 16703، 1398ش.
  • «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران بهار١٤٠٠»، وب‏سایت دانشگاه علوم ‏پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک، تاریخ به‏روزرسانی: 2 مرداد 1403ش.
  • گیدنز، آنتونی، جامعه‏شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، 1373ش.
  • موحد، نعیمه، «چرا آمار طلاق به‏ اشتباه گزارش می‌شود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 7 اردیبهشت 1400ش.
  • نرخ خام طلاق در کشور، وب‏سایت سازمان ثبت احوال، تاریخ بازدید: 8 شهریور 1403ش.
  • نیازی، محسن و همکاران، «ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرة ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﻼق در اﻳﺮان ﺑﺮای دورة 1386-1396»، نشریه مطالعات زنان، شماره 4، 1396ش.
  • نیازی، محسن و صدیقی ‏ارفعی، فریبرز، جامعه‏شناسی طلاق، تهران، سخنوران، 1390ش.
  • یعقوبی‏دوست، محمود، جامعه‏شناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، تهران، جامعه‏شناسان، 1397ش.
  • Statista Research Department، » Divorce rates in Europe in 2019 by country، «Statistical database، visited at: 2022 march 24.
  • Worldpopulationreview، » Divorce Rates by Country 2022 «، World Population Review database، visited at 2022 march 23.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=نرخ_طلاق&oldid=84707»