پرش به محتوا

ایذه: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران پدیا
حانیه کلهر (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «<big>'''ایذه'''</big>؛ شهرستانی در شمال‌شرقی استان خوزستان. شهرستان ایذه، مرتفع‌ترین شهرستان استان خوزستان است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه نام دارد. این شهرستان قطب اکوتوریسم استان است و بیش‌ترین میزان گردشگرپذیری در میان شهرهای خوزستان را دار...» ایجاد کرد
 
ابرابزار
 
خط ۱: خط ۱:
<big>'''ایذه'''</big>؛ شهرستانی در شمال‌شرقی استان خوزستان.
{{جعبه اطلاعات شهر
| نام                  = ایذه
| تصویر                =
| زیرنویس تصویر        =
| متن جایگزین تصویر    =
| فایل پادکست          =
| حجم فایل پادکست      =
| تاریخ پادکست        =
| زیرنویس عنوان        =
| نام‌های دیگر          = ایزج {{سخ}} آیاپیر {{سخ}} آنزان {{سخ}} مال امیر
| نام بومی            =
| نام انگلیسی          =
| نام رسمی            =
| سال سرشماری          = ۱۳۹۵ش
| جمعیت                = ۱۱۹۳۹۹ نفر
| تاریخ تأسیس          =
| نام بنیان‌گذار        =
| پیشینه              = دوران عیلامی
| کد پستی              =
| کد تلفن              =
| وبگاه رسمی          =
| آب‌وهوا              = معتدل و سرد
| رودخانه              = آب زرک {{سخ}} آب سرحوض {{سخ}} آب سوسن {{سخ}} آب شلا
| کوه                  = کوه جیوه {{سخ}} کوه زرد {{سخ}} کوه آبندان {{سخ}} کوه پیرقدی {{سخ}} کوه شاویش
| دریا                =
| پوشش گیاهی          = بلوط ایرانی {{سخ}} بنه {{سخ}} انجیر
| محصولات              = گندم {{سخ}} جو {{سخ}} برنج
| سوغات                = قالی بختیاری {{سخ}} گلیم {{سخ}} شیر سنگی
| دانشگاه‌ها            = دانشگاه آزاد اسلامی واحد ایذه {{سخ}} دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه
| بیمارستان‌ها          =
| فرودگاه              =
| آثار تاریخی          = اشکفت سلمان {{سخ}} محوطه باستانی شمی {{سخ}} طاق طویله
| جاذبه‌های گردشگری    = تالاب میانگران {{سخ}} دشت سوسن
| خواهرخوانده‌ها        =
}}
 
{{درشت|'''ایذه'''}}؛ شهرستانی در شمال‌شرقی استان خوزستان.


شهرستان ایذه، مرتفع‌ترین شهرستان استان [[خوزستان]] است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه نام دارد. این شهرستان قطب اکوتوریسم استان است و بیش‌ترین میزان گردشگرپذیری در میان شهرهای خوزستان را دارد. ایذه زادگاه پلنگ ایرانی است و پس از [[خرم‌آباد]] و یاسوج سومین شهر پرجمعیت لرنشین است که به‌نام پایتخت بختیاری [[ایران]] معروف است.
شهرستان ایذه، مرتفع‌ترین شهرستان استان [[خوزستان]] است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه نام دارد. این شهرستان قطب اکوتوریسم استان است و بیش‌ترین میزان گردشگرپذیری در میان شهرهای خوزستان را دارد. ایذه زادگاه پلنگ ایرانی است و پس از [[خرم‌آباد]] و یاسوج سومین شهر پرجمعیت لرنشین است که به‌نام پایتخت بختیاری [[ایران]] معروف است.
==نام‌گذاری==
ایذه در طول تاریخ با نام‌های متفاوتی از جمله ایزج، ایذه، اوجا، آیاپیر، آنزان، انشان، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر شناخته می‌شد. واژهٔ «مال» در اصطلاح لرهای بختیاری به‌معنی محل و مال امیر به‌معنی مقر حکومت است. نام این خطه در سال ۱۳۱۴ش به ایذه تغییر یافت. ایدیده یا ایدیذه به‌معنی شهر کنار آب است و این شهر از شهرهای مهم تمدن عیلامی بوده است. قرارگرفتن ایذه در کنار تالاب شط می‌تواند دلیلی بر تغییر شکل ایدیده به ایذه بوده باشد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/230 «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref>
==تاریخچه==
ایذه به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، یکی از مراکز مهم در دوران عیلامی‌ها بود. این شهر در دوران حکومت [[ساسانیان]] یکی از شهرهای آباد و پرجمعیت [[ایران]] بود. در سال ۱۷ قمری، نعمان بن مقرن مزنی (سردار عرب) به [[خوزستان]] آمد و با شیرویه (حکمران ایذه) صلح کرد و شهر تسلیم شد. در زمان خلفای عباسی، ایذه کرسی ولایت بوده و «ایذج الاهواز» نام داشت. این شهر در سدهٔ شش قمری مرکز حکومت اتابکان [[لرستان]] یا امرای فضلویه بود و مال امیر نامیده می‌شد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/230 «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref>
==جمعیت‌شناسی==
آمار جمعیتی؛ جمعیت شهرستان ایذه بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ش، ۱۹۸۰۰۰ نفر و جمعیت شهر ایذه نیز ۱۱۹۳۹۹ نفر بوده است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار.]</ref>


اقوام و زبان‌ها؛ مردم ایذه بختیاری هستند و به زبان لری و گویش بختیاری تکلم می‌کنند.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>  
== نام‌گذاری ==
ایذه در طول تاریخ با نام‌های متفاوتی از جمله ایزج، ایذه، اوجا، آیاپیر، آنزان، انشان، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر شناخته می‌شد. واژهٔ «مال» در اصطلاح لرهای بختیاری به‌معنی محل و مال امیر به‌معنی مقر حکومت است. نام این خطه در سال ۱۳۱۴ش به ایذه تغییر یافت. ایدیده یا ایدیذه به‌معنی شهر کنار آب است و این شهر از شهرهای مهم تمدن عیلامی بوده است. قرارگرفتن ایذه در کنار تالاب شط می‌تواند دلیلی بر تغییر شکل ایدیده به ایذه بوده باشد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/230 «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref>


[[دین]] و [[مذهب]]؛ مردم این منطقه [[مسلمان]] و [[شیعه]] مذهب هستند.<ref>[http://citylaw.blogfa.com/post/2 «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه.]</ref>
== تاریخچه ==
==جغرافیا==
ایذه به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، یکی از مراکز مهم در دوران عیلامی‌ها بود. این شهر در دوران حکومت [[ساسانیان]] یکی از شهرهای آباد و پرجمعیت [[ایران]] بود. در سال ۱۷ قمری، نعمان بن مقرن مزنی (سردار عرب) به [[خوزستان]] آمد و با شیرویه (حکمران ایذه) صلح کرد و شهر تسلیم شد. در زمان خلفای عباسی، ایذه کرسی ولایت بوده و «ایذج الاهواز» نام داشت. این شهر در سدهٔ شش قمری مرکز حکومت اتابکان [[لرستان]] یا امرای فضلویه بود و مال امیر نامیده می‌شد.<ref>[https://www.chargoshe.ir/fa/iran/city/230 «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.]</ref>
موقعیت جغرافیایی؛ مساحت شهرستان ایذه ۴۰۳۵ کیلومتر مربع است.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  این شهرستان از شمال به شهرستان لردگان، از غرب و شمال‌غربی به مسجدسلیمان، از جنوب و جنوب‌شرقی به کهگیلویه‌وبویراحمد و شهرستان باغ ملک و از شرق و شمال‌شرقی به استان [[چهارمحال‌و‌بختیاری]] دسترسی دارد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  


آب‌وهوا؛ ایذه در منطقهٔ آب‌وهوایی ایرانی‌تورانی واقع شده و کوهستانی است. این خطه تابستان‌های معتدل و زمستان‌های سردی دارد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
== جمعیت‌شناسی ==
آمار جمعیتی؛ جمعیت شهرستان ایذه بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ش، ۱۹۸۰۰۰ نفر و جمعیت شهر ایذه نیز ۱۱۹۳۹۹ نفر بوده است.<ref>[https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار.]</ref>


رشته‌کوه‌ها؛ کوه جیوه و کوه زرد در شمال، کوه آبندان در شرق، کوه پیرقدی در غرب و کوه شاویش در جنوب ایذه سر بر افراشته‌اند.<ref>[https://www.egardesh.com/city/ایذه «شهر ایذه»، وب‌سایت ایگردش.]</ref>  
اقوام و زبان‌ها؛ مردم ایذه بختیاری هستند و به زبان لری و گویش بختیاری تکلم می‌کنند.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>


دشت‌ها؛ دشت سوسن تنها دشت آبرفتی ایذه است.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
[[دین]] و [[مذهب]]؛ مردم این منطقه [[مسلمان]] و [[شیعه]] مذهب هستند.<ref>[http://citylaw.blogfa.com/post/2 «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه.]</ref>


منابع آبی (رودها)؛ رودخانه‌های  آب زرک، آب سرحوض، آب سوسن و آب شلا از رودخانه‌های جاری در ایذه به شمار می‌روند.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref>  
== جغرافیا ==
موقعیت جغرافیایی؛ مساحت شهرستان ایذه ۴۰۳۵ کیلومتر مربع است.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref> این شهرستان از شمال به شهرستان لردگان، از غرب و شمال‌غربی به مسجدسلیمان، از جنوب و جنوب‌شرقی به کهگیلویه‌وبویراحمد و شهرستان باغ ملک و از شرق و شمال‌شرقی به استان [[چهارمحال‌وبختیاری]] دسترسی دارد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>


حیات‌وحش؛ کبک، تیهو، دارکوب، پری‌شاهرخ، زاغی، بلبل، سهرهٔ طلائی، شغال، روباه، [[پلنگ]]، [[آهو]] و خرس قهوه‌ای از جانورانی هستند که در این خطه زیست می‌کنند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
آب‌وهوا؛ ایذه در منطقهٔ آب‌وهوایی ایرانی‌تورانی واقع شده و کوهستانی است. این خطه تابستان‌های معتدل و زمستان‌های سردی دارد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>


پوشش گیاهی؛ حدود ۲۳۰ گونهٔ گیاهی در مناطق مختلف ایذه شناسایی شده‌اند؛ این امر سبب شده تا به ایذه لقب باغ گیاه‌شناسی طبیعی داده شود. درخت [[بلوط]] ایرانی، عمده‌ترین پوشش گیاهی این خطه است. از دیگر گونه‌های گیاهی ایذه می‌توان به بنه، انجیر، کیکم، مورَد، زبان‌گنجشک، ارغوان، بادام کلخونک، انار وحشی، زالزالک، گون، گرامینه، نی، گیاهان مرتعی از خانواده لگومینه و گرامینه، بقولات خارشتر و شتی یا پاوکده اشاره کرد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
رشته‌کوه‌ها؛ کوه جیوه و کوه زرد در شمال، کوه آبندان در شرق، کوه پیرقدی در غرب و کوه شاویش در جنوب ایذه سر برافراشته‌اند.<ref>[https://www.egardesh.com/city/ایذه «شهر ایذه»، وب‌سایت ایگردش.]</ref>
==اقتصاد==
 
شغل اصلی مردم ایذه [[کشاورزی]] و [[دامداری]] است. از مهم‌ترین محصولات کشاورزی این منطقه می‌توان به [[گندم]]، [[جو]]، [[برنج]] و تره‌بار اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref> همچنین در ایذه معادن سنگ و مواد معدنی متعددی وجود دارد.<ref>[https://www.touristgah.com/Iran/City/About/100/شهر-ایذه «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه.]</ref>  
دشت‌ها؛ دشت سوسن تنها دشت آبرفتی ایذه است.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
==فرهنگ و هنر==
 
منابع آبی (رودها)؛ رودخانه‌های آب زرک، آب سرحوض، آب سوسن و آب شلا از رودخانه‌های جاری در ایذه به‌شمار می‌روند.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref>
 
حیات‌وحش؛ کبک، تیهو، دارکوب، پری‌شاهرخ، زاغی، بلبل، سهرهٔ طلائی، شغال، روباه، [[پلنگ]]، [[آهو]] و خرس قهوه‌ای از جانورانی هستند که در این خطه زیست می‌کنند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
 
پوشش گیاهی؛ حدود ۲۳۰ گونهٔ گیاهی در مناطق مختلف ایذه شناسایی شده‌اند؛ این امر سبب شده تا به ایذه لقب باغ گیاه‌شناسی طبیعی داده شود. درخت [[بلوط]] ایرانی، عمده‌ترین پوشش گیاهی این خطه است. از دیگر گونه‌های گیاهی ایذه می‌توان به بنه، انجیر، کیکم، مورَد، زبان‌گنجشک، ارغوان، بادام کلخونک، انار وحشی، زالزالک، گون، گرامینه، نی، گیاهان مرتعی از خانواده لگومینه و گرامینه، بقولات خارشتر و شتی یا پاوکده اشاره کرد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
 
== اقتصاد ==
شغل اصلی مردم ایذه [[کشاورزی]] و [[دامداری]] است. از مهم‌ترین محصولات کشاورزی این منطقه می‌توان به [[گندم]]، [[جو]]، [[برنج]] و تره‌بار اشاره کرد.<ref>[https://www.kojaro.com/dir/izeh-183-ci/ «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.]</ref> همچنین در ایذه معادن سنگ و مواد معدنی متعددی وجود دارد.<ref>[https://www.touristgah.com/Iran/City/About/100/شهر-ایذه «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه.]</ref>
 
== فرهنگ و هنر ==
آداب‌ورسوم؛ یکی از رسوم مردم ایذه «دونگو» نام دارد. در این آیین، مادر هنگام رویش اولین دندان فرزند خود مقداری نخود و [[گندم]] بو داده و به همسایگان می‌دهد. آنها نیز برای تشکر در ظرف خالی مقداری شیرینی یا پول قرار می‌دهند.
آداب‌ورسوم؛ یکی از رسوم مردم ایذه «دونگو» نام دارد. در این آیین، مادر هنگام رویش اولین دندان فرزند خود مقداری نخود و [[گندم]] بو داده و به همسایگان می‌دهد. آنها نیز برای تشکر در ظرف خالی مقداری شیرینی یا پول قرار می‌دهند.


مهریه در این شهر به‌صورت سکه یا زمین است. به مهریه «پشت‌قباله» نیز می‌گویند. مرسوم است روز قبل از [[عروسی]]، چمدانی پر از دستمال، جوراب، حوله، پیراهن، زیر پیراهن و دستمال ابریشمی زنانه به خانوادهٔ داماد هدیه داده شود. چند روز پس از مراسم عروسی، عروس و داماد به خانهٔ پدرزن رفته و پدر عروس هدایایی مانند لباس و [[طلا]] به دختر و داماد خود می‌دهد. به این آیین «پانگون» می‌گویند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/199425/آشنایی-با-برخی-از-آداب-و-رسوم-مردم-شهر-ایذه «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>
مهریه در این شهر به‌صورت سکه یا زمین است. به مهریه «پشت‌قباله» نیز می‌گویند. مرسوم است روز قبل از [[عروسی]]، چمدانی پر از دستمال، جوراب، حوله، پیراهن، زیر پیراهن و دستمال ابریشمی زنانه به خانوادهٔ داماد هدیه داده شود. چند روز پس از مراسم عروسی، عروس و داماد به خانهٔ پدرزن رفته و پدر عروس هدایایی مانند لباس و [[طلا]] به دختر و داماد خود می‌دهد. به این آیین «پانگون» می‌گویند.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/199425/آشنایی-با-برخی-از-آداب-و-رسوم-مردم-شهر-ایذه «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین.]</ref>


مشاهیر؛ سید جلال‌الدین سجادی (دانشمند)، دکتر برات قبادیان (استاد دانشگاه تربیت مدرس)، خدامراد احمدی‌ (سرپرست سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران) و علی صالحی (شاعر و نویسنده) از مشاهیر این خطه به شمار می‌روند.<ref>[http://anshan_mir.rzb.ir/tag/بزرگان+ایذه «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان.]</ref>  
مشاهیر؛ سید جلال‌الدین سجادی (دانشمند)، دکتر برات قبادیان (استاد دانشگاه تربیت مدرس)، خدامراد احمدی (سرپرست سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران) و علی صالحی (شاعر و نویسنده) از مشاهیر این خطه به‌شمار می‌روند.<ref>[http://anshan_mir.rzb.ir/tag/بزرگان+ایذه «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان.]</ref>


موزه‌ها؛ موزهٔ باستان‌شناسی ایذه، بزرگ‌ترین موزهٔ جنوب‌غربی کشور است.<ref>[https://www.isna.ir/news/98103023166/از-موزه-ایذه-تا-پایان-هفته-رایگان-دیدن-کنید «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین.]</ref>
موزه‌ها؛ موزهٔ باستان‌شناسی ایذه، بزرگ‌ترین موزهٔ جنوب‌غربی کشور است.<ref>[https://www.isna.ir/news/98103023166/از-موزه-ایذه-تا-پایان-هفته-رایگان-دیدن-کنید «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین.]</ref>


غذای محلی؛ نان کَلگ، نان رگو، نان فطیر، نان ورچاله یا برچاله‌ای، نان لفه، نان توچری، نان گرده، کباب بختیاری، او گوشت (آبگوشت) او توتو یا توتم، کباب په‌به‌جیر، جگر په‌پیچ و آوریز از غذاهای محلی این خطه به شمار می‌روند.<ref> [https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
غذای محلی؛ نان کَلگ، نان رگو، نان فطیر، نان ورچاله یا برچاله‌ای، نان لفه، نان توچری، نان گرده، کباب بختیاری، او گوشت (آبگوشت) او توتو یا توتم، کباب په‌به‌جیر، جگر په‌پیچ و آوریز از غذاهای محلی این خطه به‌شمار می‌روند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>


سوغات و صنایع‌دستی؛ بافت قالی و قالیچه‌های بختیاری در ایذه رونق دارد. در این قالی‌ها از اشکال هندسی انتزاعی با رنگ، پشم و الیاف طبیعی استفاده می‌شود. از دیگر صنایع‌دستی این خطه می‌توان به [[گلیم‌بافی]]، نمدمالی، [[گیوه‌دوزی]]، چوقابافی و شیر سنگی تراشی اشاره کرد. شیر، [[ماست]]، [[کره]]، پنیر تازه، پنیر پوست، [[روغن]]، [[دوغ]]، [[کشک]]، توف، تل و بدوف نیز از سوغاتی‌های لذیذ ایذه محسوب می‌شوند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
سوغات و صنایع‌دستی؛ بافت قالی و قالیچه‌های بختیاری در ایذه رونق دارد. در این قالی‌ها از اشکال هندسی انتزاعی با رنگ، پشم و الیاف طبیعی استفاده می‌شود. از دیگر صنایع‌دستی این خطه می‌توان به [[گلیم‌بافی]]، نمدمالی، [[گیوه‌دوزی]]، چوقابافی و شیر سنگی تراشی اشاره کرد. شیر، [[ماست]]، [[کره]]، پنیر تازه، پنیر پوست، [[روغن]]، [[دوغ]]، [[کشک]]، توف، تل و بدوف نیز از سوغاتی‌های لذیذ ایذه محسوب می‌شوند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>


==آموزش و پژوهش==
== آموزش و پژوهش ==
[[دانشگاه آزاد اسلامی]]،<ref>[https://izeh.iau.ir/fa «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه.]</ref> [[دانشگاه پیام‌نور]]،<ref>[http://izeh.khz.pnu.ac.ir/portal/home/ «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه.]</ref> مدرسهٔ علمیهٔ علی بن ابی‌طالب<ref>[https://hawzahnews.com/x9Qjn «مدیر جدید مدرسه علمیه علی بن ابیطالب ایذه معرفی شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> و مدرسهٔ علمیهٔ حضرت زینب در ایذه، فعال هستند.<ref>[https://neshan.org/maps/places/ce510b143219f54a2cd02242e1230427/ایذه+مدرسه+علمیه+حضرت+زینب+سلام+الله+علیها+ «مدرسه علمیه حضرت زینب»، وب‌سایت نشان.]</ref>
[[دانشگاه آزاد اسلامی]]،<ref>[https://izeh.iau.ir/fa «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه.]</ref> [[دانشگاه پیام‌نور]]،<ref>[http://izeh.khz.pnu.ac.ir/portal/home/ «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه.]</ref> مدرسهٔ علمیهٔ علی بن ابی‌طالب<ref>[https://hawzahnews.com/x9Qjn «مدیر جدید مدرسه علمیه علی بن ابیطالب ایذه معرفی شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> و مدرسهٔ علمیهٔ حضرت زینب در ایذه، فعال هستند.<ref>[https://neshan.org/maps/places/ce510b143219f54a2cd02242e1230427/ایذه+مدرسه+علمیه+حضرت+زینب+سلام+الله+علیها+ «مدرسه علمیه حضرت زینب»، وب‌سایت نشان.]</ref>
==تقسیمات کشوری==
 
شهرستان ایذه شامل دو بخش مرکزی و سوسن، یک شهر ایذه و هفت دهستان می‌شود.<ref>[https://rdcir.ir/uploads/images/gallery/roosta/roosta1/amar/amar1/amar2/am/komiteh/taghsimat/khozestan.pdf «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»،‌ معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور.]</ref>
== تقسیمات کشوری ==
==گردشگری==
شهرستان ایذه شامل دو بخش مرکزی و سوسن، یک شهر ایذه و هفت دهستان می‌شود.<ref>[https://rdcir.ir/uploads/images/gallery/roosta/roosta1/amar/amar1/amar2/am/komiteh/taghsimat/khozestan.pdf «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»، معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور.]</ref>
 
== گردشگری ==
اشکفت سلمان؛ اشکفت سلمان معروف به نیایشگاه تاریشا است. در اشکفت سلمان یک ساختمان تاریخی متعلق به اتابکان، چشمهٔ معدنی و چهار سنگ‌نگارهٔ سه هزار ساله مربوط به دوران عیلامی وجود دارد.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
اشکفت سلمان؛ اشکفت سلمان معروف به نیایشگاه تاریشا است. در اشکفت سلمان یک ساختمان تاریخی متعلق به اتابکان، چشمهٔ معدنی و چهار سنگ‌نگارهٔ سه هزار ساله مربوط به دوران عیلامی وجود دارد.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
 
 
تالاب میانگران؛ این تالاب در پنج کیلومتری شهر ایذه واقع شده و یکی از معروف‌ترین تالاب‌های [[ایران]] است.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
تالاب میانگران؛ این تالاب در پنج کیلومتری شهر ایذه واقع شده و یکی از معروف‌ترین تالاب‌های [[ایران]] است.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>


نقش‌برجستهٔ خنگ کمالوند؛ این نقش‌برجسته روی دیوارهٔ شرقی تنگه‌ای باریک که به بلندی‌های کوه رشید متصل می‌شود، قرار گرفته است. در این نقش، تصویر مردی سوار بر اسب و کاهنی روبه‌روی او دیده می‌شود. این نقش در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
نقش‌برجستهٔ خنگ کمالوند؛ این نقش‌برجسته روی دیوارهٔ شرقی تنگه‌ای باریک که به بلندی‌های کوه رشید متصل می‌شود، قرار گرفته است. در این نقش، تصویر مردی سوار بر اسب و کاهنی روبه‌روی او دیده می‌شود. این نقش در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>


محوطهٔ باستانی شمی؛ محوطه‌ باستانی شمی در نُه کیلومتری روستای شمی قرار دارد و قدمت برخی آثار کشف شده در آن به دورهٔ الیمائیه (سال‌های ۱۳۸ تا ۱۷۱ پیش از میلاد) می‌رسد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
محوطهٔ باستانی شمی؛ محوطه باستانی شمی در نُه کیلومتری روستای شمی قرار دارد و قدمت برخی آثار کشف شده در آن به دورهٔ الیمائیه (سال‌های ۱۳۸ تا ۱۷۱ پیش از میلاد) می‌رسد.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>


از دیگر جاذبه‌های گردشگری ایذه می‌توان به امامزاده سلطان ابراهیم (از نوادگان امام موسی بن جعفر)، منطقهٔ باجول، قلعهٔ تل، پل شالو، جنگل ایذه، آبشار شیوند، آبشار توف‌اسپید، بنای گردن‌طلق، نقش‌برجستهٔ شیوند، نقش‌برجستهٔ خنک‌اژدر، نقش‌برجستهٔ خنگ‌یارعلی و خنگ کمال‌وند و شاهسوار، بنای کوشک نورآباد، بنای طاق طویله، قلعهٔ هلایجان، تپه‌های سبزعلی و زبرجد قلعه راسفند، کژدم، مدرسه بردگوری‌های پردگپی، بردگوری نورآباد، تاکوتر ده‌زیر، کاروانسرای مال سعیدی، تپهٔ پیان، محوطه تاریخی ده شیخ، قبرستان شیرهای سنگی شاهسوار،<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref> دهکده زراس و قلعهٔ کژدمک اشاره کرد.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
از دیگر جاذبه‌های گردشگری ایذه می‌توان به امامزاده سلطان ابراهیم (از نوادگان امام موسی بن جعفر)، منطقهٔ باجول، قلعهٔ تل، پل شالو، جنگل ایذه، آبشار شیوند، آبشار توف‌اسپید، بنای گردن‌طلق، نقش‌برجستهٔ شیوند، نقش‌برجستهٔ خنک‌اژدر، نقش‌برجستهٔ خنگ‌یارعلی و خنگ کمال‌وند و شاهسوار، بنای کوشک نورآباد، بنای طاق طویله، قلعهٔ هلایجان، تپه‌های سبزعلی و زبرجد قلعه راسفند، کژدم، مدرسه بردگوری‌های پردگپی، بردگوری نورآباد، تاکوتر ده‌زیر، کاروانسرای مال سعیدی، تپهٔ پیان، محوطه تاریخی ده شیخ، قبرستان شیرهای سنگی شاهسوار،<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref> دهکده زراس و قلعهٔ کژدمک اشاره کرد.<ref>[https://pinorest.com/mag/places-you-must-see-izeh/ قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.]</ref>
==مشکلات زیست‌محیطی==
 
مشکلات فراوان تالاب میانگران مانند تلفات گستردهٔ ماهی‌ها<ref>[https://irna.ir/xjxr9T «ماهی‌هایی که در تالاب میانگران ایذه جان می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.]</ref> و مشکلات دفن زباله‌های شهری، بیمارستانی و فاضلاب خانگی شهر از عمده‌ترین مشکلات زیست‌محیطی این منطقه هستند.<ref>[https://pasmandiran.ir/Content/Item/3136/دفع-غیر-اصولی-زباله-های-شهرداری-ایذه-و-مشکلات-فراوان-زیست-محیطی/ «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران.]</ref>  
== مشکلات زیست‌محیطی ==
==زیرساخت==
مشکلات فراوان تالاب میانگران مانند تلفات گستردهٔ ماهی‌ها<ref>[https://irna.ir/xjxr9T «ماهی‌هایی که در تالاب میانگران ایذه جان می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.]</ref> و مشکلات دفن زباله‌های شهری، بیمارستانی و فاضلاب خانگی شهر از عمده‌ترین مشکلات زیست‌محیطی این منطقه هستند.<ref>[https://pasmandiran.ir/Content/Item/3136/دفع-غیر-اصولی-زباله-های-شهرداری-ایذه-و-مشکلات-فراوان-زیست-محیطی/ «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران.]</ref>
سرانهٔ فضای سبز شهری ایذه در سطح بسیار پایینی قرار دارد و شاخص‌های چهارگانهٔ دسترسی فیزیکی، اجتماعی – فرهنگی، بهداشتی و ایمنی همه در شرایط پایین‌تر از حد نرمال قرار دارند.<ref>ابراهیم‌زاده، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، ۱۳۹۳ش، ص۴۲.</ref>
 
==امکانات رفاهی==
== زیرساخت ==
برای اقامت در این شهرستان امکانات زیادی وجود ندارد. هتل آنزان، هتل رستوران بهاران مالمیر و اقامتگاه بوم‌گردی الیما از معدود اقامتگاه‌های این منطقه هستند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>  
سرانهٔ فضای سبز شهری ایذه در سطح بسیار پایینی قرار دارد و شاخص‌های چهارگانهٔ دسترسی فیزیکی، اجتماعی – فرهنگی، بهداشتی و ایمنی همه در شرایط پایین‌تر از حد نرمال قرار دارند.<ref>ابراهیم‌زاده، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، ۱۳۹۳ش، ص۴۲.</ref>
==پانویس==
 
== امکانات رفاهی ==
برای اقامت در این شهرستان امکانات زیادی وجود ندارد. هتل آنزان، هتل رستوران بهاران مالمیر و اقامتگاه بوم‌گردی الیما از معدود اقامتگاه‌های این منطقه هستند.<ref>[https://blog.rahbal.com/izeh/ «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.]</ref>
 
== پانویس ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
==منابع==
 
== منابع ==
* «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۱ش.
* «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۱ش.
* ابراهیم‌زاده، عیسی و حاتمی، داود، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، س۳، شماره ۱۳، ۱۳۹۳ش.
* ابراهیم‌زاده، عیسی و حاتمی، داود، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، س۳، شماره ۱۳، ۱۳۹۳ش.
* «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۸ش.  
* «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۸ش.
* «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۰ش.
* «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۰ش.
* «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش.
* «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش.
* «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»،‌ معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»، معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
* «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
خط ۸۳: خط ۱۳۲:
* «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
* «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
[[رده:ایذه| ]]
[[رده:اصلاح رباتیک]]
[[رده:شهرستان ایذه]]
[[رده:شهرهای استان خوزستان]]
<!--
== تغییر مسیرهای پیشنهادی ==
ایذه{{سخ}}
شهر ایذه{{سخ}}
شهرستان ایذه{{سخ}}
-->

نسخهٔ کنونی تا ۱۴ شهریور ۱۴۰۵، ساعت ۱۲:۱۱

ایذه
نام‌ها
نام‌های دیگرایزج
آیاپیر
آنزان
مال امیر
جمعیت
سال سرشماری۱۳۹۵ش
جمعیت۱۱۹۳۹۹ نفر
پیشینه
پیشینهدوران عیلامی
جغرافیای طبیعی
آب‌وهوامعتدل و سرد
رودخانهآب زرک
آب سرحوض
آب سوسن
آب شلا
کوهکوه جیوه
کوه زرد
کوه آبندان
کوه پیرقدی
کوه شاویش
پوشش گیاهیبلوط ایرانی
بنه
انجیر
اقتصاد و فرهنگ
محصولاتگندم
جو
برنج
سوغاتقالی بختیاری
گلیم
شیر سنگی
خدمات
دانشگاه‌هادانشگاه آزاد اسلامی واحد ایذه
دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه
گردشگری
آثار تاریخیاشکفت سلمان
محوطه باستانی شمی
طاق طویله
جاذبه‌های گردشگریتالاب میانگران
دشت سوسن


ایذه؛ شهرستانی در شمال‌شرقی استان خوزستان.

شهرستان ایذه، مرتفع‌ترین شهرستان استان خوزستان است. مرکز این شهرستان، شهر ایذه نام دارد. این شهرستان قطب اکوتوریسم استان است و بیش‌ترین میزان گردشگرپذیری در میان شهرهای خوزستان را دارد. ایذه زادگاه پلنگ ایرانی است و پس از خرم‌آباد و یاسوج سومین شهر پرجمعیت لرنشین است که به‌نام پایتخت بختیاری ایران معروف است.

نام‌گذاری

ایذه در طول تاریخ با نام‌های متفاوتی از جمله ایزج، ایذه، اوجا، آیاپیر، آنزان، انشان، ایگه، اریگ، ایج، مالمیر یا مال امیر شناخته می‌شد. واژهٔ «مال» در اصطلاح لرهای بختیاری به‌معنی محل و مال امیر به‌معنی مقر حکومت است. نام این خطه در سال ۱۳۱۴ش به ایذه تغییر یافت. ایدیده یا ایدیذه به‌معنی شهر کنار آب است و این شهر از شهرهای مهم تمدن عیلامی بوده است. قرارگرفتن ایذه در کنار تالاب شط می‌تواند دلیلی بر تغییر شکل ایدیده به ایذه بوده باشد.[۱]

تاریخچه

ایذه به‌دلیل موقعیت جغرافیایی خاص، یکی از مراکز مهم در دوران عیلامی‌ها بود. این شهر در دوران حکومت ساسانیان یکی از شهرهای آباد و پرجمعیت ایران بود. در سال ۱۷ قمری، نعمان بن مقرن مزنی (سردار عرب) به خوزستان آمد و با شیرویه (حکمران ایذه) صلح کرد و شهر تسلیم شد. در زمان خلفای عباسی، ایذه کرسی ولایت بوده و «ایذج الاهواز» نام داشت. این شهر در سدهٔ شش قمری مرکز حکومت اتابکان لرستان یا امرای فضلویه بود و مال امیر نامیده می‌شد.[۲]

جمعیت‌شناسی

آمار جمعیتی؛ جمعیت شهرستان ایذه بر اساس سرشماری عمومی سال ۱۳۹۵ش، ۱۹۸۰۰۰ نفر و جمعیت شهر ایذه نیز ۱۱۹۳۹۹ نفر بوده است.[۳]

اقوام و زبان‌ها؛ مردم ایذه بختیاری هستند و به زبان لری و گویش بختیاری تکلم می‌کنند.[۴]

دین و مذهب؛ مردم این منطقه مسلمان و شیعه مذهب هستند.[۵]

جغرافیا

موقعیت جغرافیایی؛ مساحت شهرستان ایذه ۴۰۳۵ کیلومتر مربع است.[۶] این شهرستان از شمال به شهرستان لردگان، از غرب و شمال‌غربی به مسجدسلیمان، از جنوب و جنوب‌شرقی به کهگیلویه‌وبویراحمد و شهرستان باغ ملک و از شرق و شمال‌شرقی به استان چهارمحال‌وبختیاری دسترسی دارد.[۷]

آب‌وهوا؛ ایذه در منطقهٔ آب‌وهوایی ایرانی‌تورانی واقع شده و کوهستانی است. این خطه تابستان‌های معتدل و زمستان‌های سردی دارد.[۸]

رشته‌کوه‌ها؛ کوه جیوه و کوه زرد در شمال، کوه آبندان در شرق، کوه پیرقدی در غرب و کوه شاویش در جنوب ایذه سر برافراشته‌اند.[۹]

دشت‌ها؛ دشت سوسن تنها دشت آبرفتی ایذه است.[۱۰]

منابع آبی (رودها)؛ رودخانه‌های آب زرک، آب سرحوض، آب سوسن و آب شلا از رودخانه‌های جاری در ایذه به‌شمار می‌روند.[۱۱]

حیات‌وحش؛ کبک، تیهو، دارکوب، پری‌شاهرخ، زاغی، بلبل، سهرهٔ طلائی، شغال، روباه، پلنگ، آهو و خرس قهوه‌ای از جانورانی هستند که در این خطه زیست می‌کنند.[۱۲]

پوشش گیاهی؛ حدود ۲۳۰ گونهٔ گیاهی در مناطق مختلف ایذه شناسایی شده‌اند؛ این امر سبب شده تا به ایذه لقب باغ گیاه‌شناسی طبیعی داده شود. درخت بلوط ایرانی، عمده‌ترین پوشش گیاهی این خطه است. از دیگر گونه‌های گیاهی ایذه می‌توان به بنه، انجیر، کیکم، مورَد، زبان‌گنجشک، ارغوان، بادام کلخونک، انار وحشی، زالزالک، گون، گرامینه، نی، گیاهان مرتعی از خانواده لگومینه و گرامینه، بقولات خارشتر و شتی یا پاوکده اشاره کرد.[۱۳]

اقتصاد

شغل اصلی مردم ایذه کشاورزی و دامداری است. از مهم‌ترین محصولات کشاورزی این منطقه می‌توان به گندم، جو، برنج و تره‌بار اشاره کرد.[۱۴] همچنین در ایذه معادن سنگ و مواد معدنی متعددی وجود دارد.[۱۵]

فرهنگ و هنر

آداب‌ورسوم؛ یکی از رسوم مردم ایذه «دونگو» نام دارد. در این آیین، مادر هنگام رویش اولین دندان فرزند خود مقداری نخود و گندم بو داده و به همسایگان می‌دهد. آنها نیز برای تشکر در ظرف خالی مقداری شیرینی یا پول قرار می‌دهند.

مهریه در این شهر به‌صورت سکه یا زمین است. به مهریه «پشت‌قباله» نیز می‌گویند. مرسوم است روز قبل از عروسی، چمدانی پر از دستمال، جوراب، حوله، پیراهن، زیر پیراهن و دستمال ابریشمی زنانه به خانوادهٔ داماد هدیه داده شود. چند روز پس از مراسم عروسی، عروس و داماد به خانهٔ پدرزن رفته و پدر عروس هدایایی مانند لباس و طلا به دختر و داماد خود می‌دهد. به این آیین «پانگون» می‌گویند.[۱۶]

مشاهیر؛ سید جلال‌الدین سجادی (دانشمند)، دکتر برات قبادیان (استاد دانشگاه تربیت مدرس)، خدامراد احمدی (سرپرست سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران) و علی صالحی (شاعر و نویسنده) از مشاهیر این خطه به‌شمار می‌روند.[۱۷]

موزه‌ها؛ موزهٔ باستان‌شناسی ایذه، بزرگ‌ترین موزهٔ جنوب‌غربی کشور است.[۱۸]

غذای محلی؛ نان کَلگ، نان رگو، نان فطیر، نان ورچاله یا برچاله‌ای، نان لفه، نان توچری، نان گرده، کباب بختیاری، او گوشت (آبگوشت) او توتو یا توتم، کباب په‌به‌جیر، جگر په‌پیچ و آوریز از غذاهای محلی این خطه به‌شمار می‌روند.[۱۹]

سوغات و صنایع‌دستی؛ بافت قالی و قالیچه‌های بختیاری در ایذه رونق دارد. در این قالی‌ها از اشکال هندسی انتزاعی با رنگ، پشم و الیاف طبیعی استفاده می‌شود. از دیگر صنایع‌دستی این خطه می‌توان به گلیم‌بافی، نمدمالی، گیوه‌دوزی، چوقابافی و شیر سنگی تراشی اشاره کرد. شیر، ماست، کره، پنیر تازه، پنیر پوست، روغن، دوغ، کشک، توف، تل و بدوف نیز از سوغاتی‌های لذیذ ایذه محسوب می‌شوند.[۲۰]

آموزش و پژوهش

دانشگاه آزاد اسلامی،[۲۱] دانشگاه پیام‌نور،[۲۲] مدرسهٔ علمیهٔ علی بن ابی‌طالب[۲۳] و مدرسهٔ علمیهٔ حضرت زینب در ایذه، فعال هستند.[۲۴]

تقسیمات کشوری

شهرستان ایذه شامل دو بخش مرکزی و سوسن، یک شهر ایذه و هفت دهستان می‌شود.[۲۵]

گردشگری

اشکفت سلمان؛ اشکفت سلمان معروف به نیایشگاه تاریشا است. در اشکفت سلمان یک ساختمان تاریخی متعلق به اتابکان، چشمهٔ معدنی و چهار سنگ‌نگارهٔ سه هزار ساله مربوط به دوران عیلامی وجود دارد.[۲۶]

تالاب میانگران؛ این تالاب در پنج کیلومتری شهر ایذه واقع شده و یکی از معروف‌ترین تالاب‌های ایران است.[۲۷]

نقش‌برجستهٔ خنگ کمالوند؛ این نقش‌برجسته روی دیوارهٔ شرقی تنگه‌ای باریک که به بلندی‌های کوه رشید متصل می‌شود، قرار گرفته است. در این نقش، تصویر مردی سوار بر اسب و کاهنی روبه‌روی او دیده می‌شود. این نقش در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.[۲۸]

محوطهٔ باستانی شمی؛ محوطه باستانی شمی در نُه کیلومتری روستای شمی قرار دارد و قدمت برخی آثار کشف شده در آن به دورهٔ الیمائیه (سال‌های ۱۳۸ تا ۱۷۱ پیش از میلاد) می‌رسد.[۲۹]

از دیگر جاذبه‌های گردشگری ایذه می‌توان به امامزاده سلطان ابراهیم (از نوادگان امام موسی بن جعفر)، منطقهٔ باجول، قلعهٔ تل، پل شالو، جنگل ایذه، آبشار شیوند، آبشار توف‌اسپید، بنای گردن‌طلق، نقش‌برجستهٔ شیوند، نقش‌برجستهٔ خنک‌اژدر، نقش‌برجستهٔ خنگ‌یارعلی و خنگ کمال‌وند و شاهسوار، بنای کوشک نورآباد، بنای طاق طویله، قلعهٔ هلایجان، تپه‌های سبزعلی و زبرجد قلعه راسفند، کژدم، مدرسه بردگوری‌های پردگپی، بردگوری نورآباد، تاکوتر ده‌زیر، کاروانسرای مال سعیدی، تپهٔ پیان، محوطه تاریخی ده شیخ، قبرستان شیرهای سنگی شاهسوار،[۳۰] دهکده زراس و قلعهٔ کژدمک اشاره کرد.[۳۱]

مشکلات زیست‌محیطی

مشکلات فراوان تالاب میانگران مانند تلفات گستردهٔ ماهی‌ها[۳۲] و مشکلات دفن زباله‌های شهری، بیمارستانی و فاضلاب خانگی شهر از عمده‌ترین مشکلات زیست‌محیطی این منطقه هستند.[۳۳]

زیرساخت

سرانهٔ فضای سبز شهری ایذه در سطح بسیار پایینی قرار دارد و شاخص‌های چهارگانهٔ دسترسی فیزیکی، اجتماعی – فرهنگی، بهداشتی و ایمنی همه در شرایط پایین‌تر از حد نرمال قرار دارند.[۳۴]

امکانات رفاهی

برای اقامت در این شهرستان امکانات زیادی وجود ندارد. هتل آنزان، هتل رستوران بهاران مالمیر و اقامتگاه بوم‌گردی الیما از معدود اقامتگاه‌های این منطقه هستند.[۳۵]

پانویس

  1. «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.
  2. «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا.
  3. «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار.
  4. قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.
  5. «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه.
  6. «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.
  7. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  8. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  9. «شهر ایذه»، وب‌سایت ایگردش.
  10. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  11. «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.
  12. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  13. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  14. «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو.
  15. «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه.
  16. «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین.
  17. «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان.
  18. «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین.
  19. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  20. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  21. «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه.
  22. «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه.
  23. «مدیر جدید مدرسه علمیه علی بن ابیطالب ایذه معرفی شد»، خبرگزاری رسمی حوزه.
  24. «مدرسه علمیه حضرت زینب»، وب‌سایت نشان.
  25. «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»، معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور.
  26. قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.
  27. قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.
  28. قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.
  29. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  30. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.
  31. قاسم شیرازی، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست.
  32. «ماهی‌هایی که در تالاب میانگران ایذه جان می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا آنلاین.
  33. «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران.
  34. ابراهیم‌زاده، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، ۱۳۹۳ش، ص۴۲.
  35. «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان.

منابع

  • «آشنایی با ایذه»، وب‌سایت توریستگاه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «آشنایی با برخی از آداب‌ورسوم مردم شهر ایذه»، وب‌سایت همشهری آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ بهمن ۱۳۹۱ش.
  • ابراهیم‌زاده، عیسی و حاتمی، داود، «تحلیلی بر عملکرد مدیریت فضای سبز شهری و بازده اجتماعی – توسعه‌ای آن در شهر ایذه»، فصلنامه برنامه‌ریزی منطقه‌ای، س۳، شماره ۱۳، ۱۳۹۳ش.
  • «اخبار»، وب‌سایت دانشگاه پیام‌نور واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «از موزه ایذه تا پایان هفته رایگان دیدن کنید»، خبرگزاری ایسنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ دی ۱۳۹۸ش.
  • «بزرگان ایذه»، وب‌سایت شهرانشان، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «تاریخچه شهرستان ایذه»، وب قانون برای همه، تاریخ درج مطلب: ۱۲ شهریور ۱۳۹۰ش.
  • «جاهای دیدنی ایذه/سفر به زادگاه پلنگ ایرانی»، وب‌سایت ره‌بال آسمان، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اسفند ۱۴۰۰ش.
  • «جدول تقسیمات کشوری استان به تفکیک عناصر تقسیماتی»، معاونت توسعه روستایی و مناطق محروم کشور، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «دفع غیراصولی زباله‌های شهرداری ایذه و مشکلات فراوان زیست‌محیطی»، وب‌سایت پسماندایران، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «راهنمای سفر به ایذه»، وب‌سایت کجارو، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «شهر ایذه»، وب‌سایت ایگردش، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • قاسم شیرازی، محمدرضا، «جاهای دیدنی ایذه؛ سرزمینی که تاریخ و طبیعت را به هم پیوند زده»، وب‌سایت مجله پینورست، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «ماهی‌هایی که در تالاب میانگران ایذه جان می‌دهند»، خبرگزاری ایرنا آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۳۹۵ش.
  • «مدرسه علمیه حضرت زینب»، وب‌سایت نشان، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «مدیر جدید مدرسه علمیه علی بن ابیطالب ایذه معرفی شد»، خبرگزاری رسمی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۲ مهر ۱۳۹۹ش.
  • «معرفی شهر ایذه»، وب‌سایت چهارگوشه ایران زیبا، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «میز خدمت»، وب‌سایت دانشگاه آزاد واحد ایذه، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.
  • «نتایج سرشماری جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری سال ۱۳۹۵»، درگاه ملی آمار، تاریخ بازدید: ۵ آبان ۱۴۰۱ش.