فریده مهدیان (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
فریده مهدیان (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ حریم به معنای پیرامون و گرداگرد | واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود. در فرهنگ ایرانی، این واژه به محدودهای اطلاق میشود که ورود یا نظارت دیگران در آن منوع است یا نیاز به مراقبت دارد. در حوزهٔ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» به فضاهایی اشاره دارد که در چارچوب الگوهای فرهنگی و اجتماعی، بهمنظور تفکیک و ساماندهی قلمروهای خصوصی طراحی شدهاند. در برخی پژوهشها، این فضاها بهعنوان بخشهایی از محیط سکونتی توصیف میشوند که با هدف ایجاد شرایطی برای حفظ حریم خصوصی و احساس امنیت زنان، از دیگر بخشها متمایز شدهاند. | ||
واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/حریم?q=حریم معین، فرهنگ معین، ذیل واژه حریم].</ref> این واژه به محدودهای اشاره دارد که ورود یا نظارت دیگران در آن ممنوع شمرده میشود یا به دفاع نیاز دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص49.]</ref> در حوزۀ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» قلمرویی برای پاسداشت حرمت زن تعریف میشود که هرگونه تعرض به آن، نقض هویت او محسوب میگردد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص127.]</ref> در برخی پژوهشها، این مفهوم عمدتاً در قالب تأمین امنیت و آرامش زنان در حریم خانه توصیف میشود، بهگونهای که این قلمرو، فضایی اختصاصی و محافظتشده برای بانوان در نظر گرفته میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزاده رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀ رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> | |||
== خاستگاه تاریخی == | == خاستگاه تاریخی == | ||
| خط ۱۳: | خط ۱۵: | ||
=== درونگرایی === | === درونگرایی === | ||
در معماری ایرانی دیوارهای بلند بیرونی و روزنهای محدود رو به حیاط داخلی،<ref>[https://kb.hozehonari.ir/fa/news/87453/راهکارهای-قرآنی-در-معماری-بناهای-ایرانی-اسلامی «راهکارهای قرآنی در معماری بناهای ایرانی- اسلامی»، حوزۀ هنری انقلاب اسلامی استان تهران، هنرهای تجسمی.]</ref> ارتباط بصری مستقیم با فضای بیرون را به طور کامل قطع میکرد<ref>[https://sid.ir/paper/1004659/fa رحیمی و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانههای سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، 1400ش، ص67.]</ref> و این ویژگی | در معماری ایرانی دیوارهای بلند بیرونی و روزنهای محدود رو به حیاط داخلی،<ref>[https://kb.hozehonari.ir/fa/news/87453/راهکارهای-قرآنی-در-معماری-بناهای-ایرانی-اسلامی «راهکارهای قرآنی در معماری بناهای ایرانی- اسلامی»، حوزۀ هنری انقلاب اسلامی استان تهران، هنرهای تجسمی.]</ref> ارتباط بصری مستقیم با فضای بیرون را به طور کامل قطع میکرد<ref>[https://sid.ir/paper/1004659/fa رحیمی و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانههای سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، 1400ش، ص67.]</ref> و این ویژگی در نقش سد امنیتی، حریم خصوصی را تضمین و فضایی امن ایجاد میکرد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص35.]</ref> | ||
=== سلسلهمراتب فضایی === | === سلسلهمراتب فضایی === | ||
| خط ۱۹: | خط ۲۱: | ||
=== هوشمندی در جزئیات === | === هوشمندی در جزئیات === | ||
در معماری ایرانی، از کوچکترین تا بزرگترین | در معماری ایرانی، تمامی عناصر، از کوچکترین جزئیات تا بزرگترین بخشها، با هدف حفظ حریم طراحی شده بودند. به طور مثال، دربهای دولنگه با کوبههای متمایز (بم برای مردان و کوبه ظریف برای زنان) بهعنوان ابزاری برای تشخیص جنسیت مراجعهکننده عمل میکردند. آشپزخانه، در جایگاه فضای اختصاصی زنان، در دورترین و پنهانترین نقطۀ خانه قرار میگرفت تا از دید مهمانان دور باشد. علاوه بر این، موقعیت پنجرهها به گونهای طراحی میشد تا از دیدن فضای خصوصی همسایهها یا کوچه جلوگیری کند. | ||
# '''ورودیها''': در معماری سنتی ایران، حفظ حریم از طریق طراحیهای هوشمندانه و سلسلهمراتبی در تمامی عناصر ساختمان مشهود است. ورودیها با طراحی غیر مستقیم شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه را محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان را غیرممکن میکردند. این جداسازی فضاها، حریمپذیری و محرمیت را تقویت و امنیت زنان را تضمین میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref> | # '''ورودیها''': در معماری سنتی ایران، حفظ حریم از طریق طراحیهای هوشمندانه و سلسلهمراتبی در تمامی عناصر ساختمان مشهود است. ورودیها با طراحی غیر مستقیم شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه را محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان را غیرممکن میکردند. این جداسازی فضاها، حریمپذیری و محرمیت را تقویت و امنیت زنان را تضمین میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref> | ||
# '''دربهای ورودی''': در معماری، دربها بهگونهای طراحی میشدند تا هم از دید مستقیم به داخل جلوگیری کنند و هم روبهروی هم قرار نگیرند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانۀ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> دربهای دو لنگه، نماد مرزبندی جنسیتی فضا بود، بهگونهای که لنگهٔ راست با کوبهای بم مخصوص مردان و لنگهٔ چپ با حلقهای ظریف مخصوص زنان و کوبیدن همزمان هر دو، نشاندهندهٔ حضور خانواده در پشت درها بود.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص154.]</ref> | # '''دربهای ورودی''': در معماری، دربها بهگونهای طراحی میشدند تا هم از دید مستقیم به داخل جلوگیری کنند و هم روبهروی هم قرار نگیرند.<ref>[https://jria.iust.ac.ir/article-1-351-fa.html مؤمنی و ناصری، «بررسی ابزارها و روشهای ایجاد محرمیت در خانۀ زینتالملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی»، 1394ش، ص21.]</ref> دربهای دو لنگه، نماد مرزبندی جنسیتی فضا بود، بهگونهای که لنگهٔ راست با کوبهای بم مخصوص مردان و لنگهٔ چپ با حلقهای ظریف مخصوص زنان و کوبیدن همزمان هر دو، نشاندهندهٔ حضور خانواده در پشت درها بود.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص154.]</ref> | ||
| خط ۵۹: | خط ۶۱: | ||
* آزاد ارمکی، مرضیه، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۱، ۱۳۹۱ش. | * آزاد ارمکی، مرضیه، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، مطالعات فرهنگی و ارتباطات، دورهٔ ۹، شمارهٔ ۳۱، ۱۳۹۱ش. | ||
* «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۳۹۱ش. | * «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۲ بهمن ۱۳۹۱ش. | ||
* | * «بررسی اثرات وضعی مکتب فکری فمینیسم بر زنان؛ زن علیه زنانگی!»، وبسایت سدید، تاریخ درج مطلب: 5 آبان 1400ش. | ||
* «بررسی رابطهٔ حریم زنانه با معماری ایرانی اسلامی»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۴ش. | * «بررسی رابطهٔ حریم زنانه با معماری ایرانی اسلامی»، وبسایت راسخون، تاریخ درج مطلب: ۲۶ مهر ۱۴۰۴ش. | ||
* جانپرور، محسن و همکاران، «مفهومسازی و شناخت مرزها، حریمها و محدودهها در شهرها»، مجلّة جغرافياي سياسي، سال اول، شمارۀ اول، بهار 1395ش. | * جانپرور، محسن و همکاران، «مفهومسازی و شناخت مرزها، حریمها و محدودهها در شهرها»، مجلّة جغرافياي سياسي، سال اول، شمارۀ اول، بهار 1395ش. | ||
