فریده مهدیان (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''حریم زنانه در معماری؛''' طراحی فضاها با هدف تأمین امنیت و آرامش زنان. | '''حریم زنانه در معماری؛''' طراحی فضاها با هدف تأمین امنیت و آرامش زنان.<ref group="دیدگاه">همانطور که قبلا تذکر داده شد، متن مقاله نیازمند اینست که از جهت ادبیات بازسازی شود. مواردی در متن پیشنهاد شده است لطفا خودتان بررسی کنید.</ref> | ||
حریم زنانه در معماری، راهکار هوشمندانه ایرانیان برای پاسداشت کرامت و تأمین امنیت روانی زنان در خانهها است. اصولی مانند درونگرایی، سلسلهمراتب فضایی با تفکیک اندرونی و بیرونی و طراحی جزئیاتی مانند هشتی، کوبههای جنسیتی و جایگیری عمیق آشپزخانه، همگی با هدف ایجاد فضاهایی امن و همراه با آرامش برای زنان بوده است. با ورود معماری مدرن و الگوهای برونگرا، این اصول به حاشیه رانده شد و جای خود را به فضاهای باز، پنجرههای بیحجاب و آپارتمانهای فاقد سلسلهمراتب داد که پیامدهایی چون نقض حریم خصوصی، کاهش امنیت و آرامش روانی زنان و تضعیف هویت فرهنگی را در پی داشت. امروزه بازتعریف خلاقانه این مفهوم، با استفاده از راهکارهایی مانند سلسلهمراتب هوشمند ورود، مرزبندیهای انعطافپذیر، کنترل دید با فناوریهای مدرن، میتواند به خلق فضاهای انسانیتر و پایدار در معماری کمک کند. | حریم زنانه در معماری، راهکار هوشمندانه ایرانیان برای پاسداشت کرامت و تأمین امنیت روانی زنان در خانهها است. اصولی مانند درونگرایی، سلسلهمراتب فضایی با تفکیک اندرونی و بیرونی و طراحی جزئیاتی مانند هشتی، کوبههای جنسیتی و جایگیری عمیق آشپزخانه، همگی با هدف ایجاد فضاهایی امن و همراه با آرامش برای زنان بوده است. با ورود معماری مدرن و الگوهای برونگرا، این اصول به حاشیه رانده شد و جای خود را به فضاهای باز، پنجرههای بیحجاب و آپارتمانهای فاقد سلسلهمراتب داد که پیامدهایی چون نقض حریم خصوصی، کاهش امنیت و آرامش روانی زنان و تضعیف هویت فرهنگی را در پی داشت. امروزه بازتعریف خلاقانه این مفهوم، با استفاده از راهکارهایی مانند سلسلهمراتب هوشمند ورود، مرزبندیهای انعطافپذیر، کنترل دید با فناوریهای مدرن، میتواند به خلق فضاهای انسانیتر و پایدار در معماری کمک کند.<ref group="دیدگاه">نیازمند بازنویسی بر اساس ادبیات ویکی است</ref> | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود. در فرهنگ ایرانی، این واژه به محدودهای اطلاق میشود که ورود یا نظارت دیگران در آن منوع است یا نیاز به مراقبت دارد. در حوزهٔ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» به فضاهایی اشاره دارد که در چارچوب الگوهای فرهنگی و اجتماعی، بهمنظور تفکیک و ساماندهی قلمروهای خصوصی طراحی شدهاند. در برخی پژوهشها، این فضاها بهعنوان بخشهایی از محیط سکونتی توصیف میشوند که با هدف ایجاد شرایطی برای حفظ حریم خصوصی و احساس امنیت زنان، از دیگر بخشها متمایز شدهاند. | واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود. در فرهنگ ایرانی، این واژه به محدودهای اطلاق میشود که ورود یا نظارت دیگران در آن منوع است یا نیاز به مراقبت دارد. در حوزهٔ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» به فضاهایی اشاره دارد که در چارچوب الگوهای فرهنگی و اجتماعی، بهمنظور تفکیک و ساماندهی قلمروهای خصوصی طراحی شدهاند. در برخی پژوهشها، این فضاها بهعنوان بخشهایی از محیط سکونتی توصیف میشوند که با هدف ایجاد شرایطی برای حفظ حریم خصوصی و احساس امنیت زنان، از دیگر بخشها متمایز شدهاند.<ref group="دیدگاه">این متن پیشنهادی بود برای جایگزینی بندی که شما در مفهوم شناسی داشتید. اکنون لازم است منابع متن قبلی به این متن افزوده شود. | ||
متن صرفا پیشنهاد بوده؛ اگر نکته یا اصلاحی مدنظرتان است لطفا اعمال کنید.</ref> | |||
واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/حریم?q=حریم معین، فرهنگ معین، ذیل واژه حریم].</ref> این واژه به محدودهای اشاره دارد که ورود یا نظارت دیگران در آن ممنوع شمرده میشود یا به دفاع نیاز دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص49.]</ref> در حوزۀ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» قلمرویی برای پاسداشت حرمت زن تعریف میشود که هرگونه تعرض به آن، نقض هویت او محسوب میگردد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص127.]</ref> در برخی پژوهشها، این مفهوم عمدتاً در قالب تأمین امنیت و آرامش زنان در حریم خانه توصیف میشود، بهگونهای که این قلمرو، فضایی اختصاصی و محافظتشده برای بانوان در نظر گرفته میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزاده رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀ رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> | واژهٔ «حریم» به معنای پیرامون و گرداگرد یک مکان یا بنا به کار میرود.<ref>[https://vajehyab.com/moein/حریم?q=حریم معین، فرهنگ معین، ذیل واژه حریم].</ref> این واژه به محدودهای اشاره دارد که ورود یا نظارت دیگران در آن ممنوع شمرده میشود یا به دفاع نیاز دارد.<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص49.]</ref> در حوزۀ معماری و شهرسازی، اصطلاح «حریم زنانه» قلمرویی برای پاسداشت حرمت زن تعریف میشود که هرگونه تعرض به آن، نقض هویت او محسوب میگردد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص127.]</ref> در برخی پژوهشها، این مفهوم عمدتاً در قالب تأمین امنیت و آرامش زنان در حریم خانه توصیف میشود، بهگونهای که این قلمرو، فضایی اختصاصی و محافظتشده برای بانوان در نظر گرفته میشود.<ref>[https://www.sid.ir/paper/527459/fa کاظمزاده رائف و میردریکوندی، «بازشناسی چگونگی محرمیت در خانۀ سنتی ایرانی با تأکید بر مظاهر حریم خصوصی در عناصر معماری نمونۀ موردی: خانۀ رسولیان یزد»، 1399ش، ص2.]</ref> | ||
== خاستگاه تاریخی == | == خاستگاه تاریخی == | ||
تاریخ ششهزارسالۀ معماری ایرانی، نشاندهندۀ خلق فضاهایی است که حریم خانواده در آنها با دقت طراحی و محافظت میشد. نمونۀ اوج این هنر را میتوان در خانههای درونگرای حیاطدار دورههای مختلف مشاهده کرد. این خانهها با سازماندهی فضاها پیرامون یک حیاط مرکزی، دنیایی خصوصی ایجاد میکردند که فضایی امن و آرام و به دور از هیاهوی بیرون برای خانواده ایجاد میکرد. این رویکرد، تنها یک انتخاب زیباییشناختی نبود، بلکه بازتابی از یک جهانبینی فرهنگی و دینی بود که بر محوریت خانواده، عفاف و حفظ روابط محرمیت استوار بود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص28.]</ref> | تاریخ ششهزارسالۀ معماری ایرانی، نشاندهندۀ خلق فضاهایی است که حریم خانواده در آنها با دقت طراحی و محافظت میشد. نمونۀ اوج این هنر را میتوان در خانههای درونگرای حیاطدار دورههای مختلف مشاهده کرد. این خانهها با سازماندهی فضاها پیرامون یک حیاط مرکزی، دنیایی خصوصی ایجاد میکردند که فضایی امن و آرام و به دور از هیاهوی بیرون برای خانواده ایجاد میکرد. این رویکرد، تنها یک انتخاب زیباییشناختی نبود، بلکه بازتابی از یک جهانبینی فرهنگی و دینی بود که بر محوریت خانواده، عفاف و حفظ روابط محرمیت استوار بود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص28.]</ref><ref group="دیدگاه">همانطور که قبلا تذکر داده شد، متن مقاله نیازمند اینست که از جهت ادبیات بازسازی شود. | ||
همین متن را میتوان بسیار کوتاهتر و در عین حال کامل و جامع و به دور از قلمفرسایی و واژهپردازی نگارش کرد: | |||
معماری ایرانی در طول تاریخ، با تأکید بر خانههای درونگرای حیاطدار، فضاهایی را سامان میداد که حریم خانواده در آنها بهدقت حفظ میشد. این الگو، افزون بر کارکرد فضایی، بازتابدهندۀ جهانبینی فرهنگی و دینی مبتنی بر محوریت خانواده و حفظ محرمیت بوده است</ref> | |||
== مولفههای کلیدی حریم در معماری سنتی == | == مولفههای کلیدی حریم در معماری سنتی == | ||
معماری ایرانی برای ایجاد حریم، از اصول و عناصری بهره میبرد که منجر به شکلگیری فضاهایی لایهلایه و سلسلهمراتبی میشد. این طراحیها با هدف فراهم کردن پناهگاهی امن برای زنان بود تا در آن بتوانند با آرامشخاطر، نقشهای متعدد خود را در خانواده ایفا کنند، بدون اینکه حریم شخصی و کرامت آنان نقض شود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص32-34.]</ref> | معماری ایرانی برای ایجاد حریم، از اصول و عناصری بهره میبرد که منجر به شکلگیری فضاهایی لایهلایه و سلسلهمراتبی میشد. این طراحیها با هدف فراهم کردن پناهگاهی امن برای زنان بود تا در آن بتوانند با آرامشخاطر، نقشهای متعدد خود را در خانواده ایفا کنند، بدون اینکه حریم شخصی و کرامت آنان نقض شود.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص32-34.]</ref><ref group="دیدگاه">این عبارت نیز قابل تبدیل و تلخیص است: | ||
معماری ایرانی با بهکارگیری اصول فضایی لایهلایه و سلسلهمراتبی، به ایجاد حریم در فضاهای مسکونی میپرداخت. این الگوها با هدف حفظ امنیت، آرامش و کرامت ساکنان، بهویژه زنان، در چارچوب نقشهای خانوادگی، شکل گرفته بودند.</ref> | |||
=== درونگرایی === | === درونگرایی === | ||
| خط ۱۸: | خط ۲۶: | ||
=== سلسلهمراتب فضایی === | === سلسلهمراتب فضایی === | ||
ورود به خانههای سنتی | ورود به خانههای سنتی ایرانی بهصورت فرایندی تدریجی از فضای عمومی به خصوصی سامان مییافت.<ref>[https://sid.ir/paper/1004659/fa رحیمی و همکاران، «بررسی حریم شخصی در فضاهای باز خانههای سنتی مازندران با استفاده از تکنیک نحو فضا»، 1400ش، ص67.]</ref> عناصر فضایی مانند هشتی، دالان و حیاط با طراحی غیرمستقیم، از دید مستقیم به داخل جلوگیری میکردند.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> در داخل خانه نیز، تفکیک روشنی بین اندرونی، بهعنوان فضای خصوصی خانواده و زنان و بیرونی بهعنوان فضای پذیرایی از مهمانان وجود داشت.<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، «چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص148-147.]</ref> | ||
=== هوشمندی در جزئیات<ref group="دیدگاه">ایراد قبلی در این بخش نیز وجود دارد. مطالب خیلی تکرار شده است و از ادبیات ویکی فاصله گرفته است. متن پیشنهادی: | |||
در معماری ایرانی، اصل حفظ حریم در تمام اجزای بنا، از سازماندهی کلی تا جزئیاتی مانند دربها، پنجرهها و جانمایی فضاها رعایت میشد. این رویکرد با هدف محدود کردن دید، تقویت محرمیت و ساماندهی روابط فضایی در زندگی خانوادگی شکل گرفته بود. | |||
'''ورودیها:''' ورودیهای غیرمستقیم و سلسلهمراتبی، گذار تدریجی از فضای عمومی به خصوصی را فراهم و دید مستقیم به داخل خانه را محدود میکردند. | |||
'''دربهای ورودی:''' دربها با پرهیز از تقابل مستقیم و استفاده از کوبههای متمایز، مرزبندی فضایی و تشخیص نوع مراجعهکننده را ممکن میساختند. | |||
'''بازشوها:''' بازشوها با جهتگیری به حیاط مرکزی و جانمایی حسابشده، حریم دیداری و شنیداری فضاهای داخلی را حفظ میکردند. | |||
'''حیاطها:''' حیاط مرکزی بهعنوان هستهای امن، نقش مهمی در تأمین آرامش و محرمیت فضای مسکونی داشت و در برخی خانهها با تفکیک حیاطها تقویت میشد. | |||
'''آشپزخانهها:''' آشپزخانهها معمولاً در بخشهای دورتر و کمدید خانه قرار میگرفتند تا از فضاهای عمومی تفکیک شوند. | |||
'''اتاقها:''' سازماندهی اتاقها بهگونهای بود که ضمن امکان پذیرایی، از دید مستقیم به فضاهای خصوصی جلوگیری شود.</ref> === | |||
در معماری ایرانی، تمامی عناصر، از کوچکترین جزئیات تا بزرگترین بخشها، با هدف حفظ حریم طراحی شده بودند. به طور مثال، دربهای دولنگه با کوبههای متمایز (بم برای مردان و کوبه ظریف برای زنان) بهعنوان ابزاری برای تشخیص جنسیت مراجعهکننده عمل میکردند. آشپزخانه، در جایگاه فضای اختصاصی زنان، در دورترین و پنهانترین نقطۀ خانه قرار میگرفت تا از دید مهمانان دور باشد. علاوه بر این، موقعیت پنجرهها به گونهای طراحی میشد تا از دیدن فضای خصوصی همسایهها یا کوچه جلوگیری کند. | در معماری ایرانی، تمامی عناصر، از کوچکترین جزئیات تا بزرگترین بخشها، با هدف حفظ حریم طراحی شده بودند. به طور مثال، دربهای دولنگه با کوبههای متمایز (بم برای مردان و کوبه ظریف برای زنان) بهعنوان ابزاری برای تشخیص جنسیت مراجعهکننده عمل میکردند. آشپزخانه، در جایگاه فضای اختصاصی زنان، در دورترین و پنهانترین نقطۀ خانه قرار میگرفت تا از دید مهمانان دور باشد. علاوه بر این، موقعیت پنجرهها به گونهای طراحی میشد تا از دیدن فضای خصوصی همسایهها یا کوچه جلوگیری کند. | ||
# '''ورودیها''': در معماری سنتی ایران، حفظ حریم از طریق طراحیهای هوشمندانه و سلسلهمراتبی در تمامی عناصر ساختمان مشهود است. ورودیها با طراحی غیر مستقیم شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه را محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان را غیرممکن میکردند. این جداسازی فضاها، حریمپذیری و محرمیت را تقویت و امنیت زنان را تضمین میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref> | # '''ورودیها''': در معماری سنتی ایران، حفظ حریم از طریق طراحیهای هوشمندانه و سلسلهمراتبی در تمامی عناصر ساختمان مشهود است. ورودیها با طراحی غیر مستقیم شامل هشتی، دالان و حیاط، دید مستقیم به داخل خانه را محدود<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص137.]</ref> و ورود ناگهانی نامحرمان را غیرممکن میکردند. این جداسازی فضاها، حریمپذیری و محرمیت را تقویت و امنیت زنان را تضمین میکرد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/206168/fa#downloadbottom طوفان، «بررسی رابطۀ مفهوم حریم زنانه با آفرینش فضای ورودی در معماری ایران»، 1390ش، ص135-132.]</ref> | ||
| خط ۲۹: | خط ۵۱: | ||
# '''اتاقها''': جداسازی اتاقها با دوری از دید مستقیم، ضمن امکان حضور غریبهها، همزمان حریم بانوان و احترام مهمانان را حفظ میکرد.'''<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>''' | # '''اتاقها''': جداسازی اتاقها با دوری از دید مستقیم، ضمن امکان حضور غریبهها، همزمان حریم بانوان و احترام مهمانان را حفظ میکرد.'''<ref>[https://journals.iau.ir/article_534495.html حیاتی و همکاران، «تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی براساس آموزههای اسلامی»، 1396ش، ص58.]</ref>''' | ||
== | == دیدگاهها دربارۀ حریم زنانه در معماری == | ||
دیدگاهها در مورد حریم زنانه در میان جریانهای فکری مختلف، متفاوت است: | دیدگاهها در مورد حریم زنانه در میان جریانهای فکری مختلف، متفاوت است: | ||
* فمینیسم | * '''فمینیسم کلاسیک'''، عموماً با جداسازی محیطهای زنانه و مردانه مخالفت کرده و حریم زنانه را ابزاری برای سلطه و محرومیت زنان میداند و خواستار لغو مرزهای جنسیتی است. | ||
* | * '''فمینیسم فرامدرن'''، آن را فضایی توانمندساز برای رشد صدای مستقل و همبستگی زنانه تلقی میکند. | ||
* | * '''دیدگاه اسلام'''، حریم زنانه بهعنوان چارچوبی اخلاقی و کرامتمحور معرفی میشود که ضمن حفظ عفاف، امکان مشارکت اجتماعی و تعالی معنوی زنان را فراهم میسازد.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/88870/%D8%B3%DA%A9%D9%88%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1 مستقیمی، «رویکردی تطبیقی به خاستگاههای فلسفی مسائل اجتماعی زنان در اسلام و فمینیسم»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> تحقیقات نیز نشان دادهاند که هرگونه اختلاط جنسی میتواند به کاهش بهرهوری و افزایش رفتارهای نامناسب و در سطح اجتماع، سستی روابط خانوادگی، افزایش طلاق و آسیبهای روانی- اجتماعی منجر شود.<ref>[https://farhangesadid.com/fa/news/5546/%D8%B2%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C «بررسی اثرات وضعی مکتب فکری فمینیسم بر زنان؛ زن علیه زنانگی!»، وبسایت سدید.]</ref><ref group="دیدگاه">قسمت اخیر جزء دیدگاه اسلام است یا روانشناختی و...؟</ref> | ||
== '''تفاوت حریمسازی در معماری ایرانی-اسلامی با غرب''' | == '''تفاوت حریمسازی در معماری ایرانی-اسلامی با غرب''' <ref group="دیدگاه">این متن پر از قضاوت و برچسب است؛ لازم است کاملا گزارشی و بدون داوری نوشته شود: | ||
== | در معماری ایرانی–اسلامی، حریم بهعنوان فضایی درونگرا و خصوصی برای زندگی خانوادگی شکل گرفت و هدف آن حفظ امنیت، محرمیت و آرامش، بهویژه در ارتباط با حضور زنان در خانه بود؛ رویکردی که ریشه در آموزههای دینی و سنتهای فرهنگی داشت. با گذار به معماری مدرن و همزمان با تغییر نگرش به نقش اجتماعی زنان و گسترش حضور آنان در عرصه عمومی، الگوهای فضایی نیز دگرگون شد. این تحول به رواج معماری نمایشی و کاهش سلسلهمراتب فضایی انجامید و مرز میان فضای درون و بیرون خانه را کمرنگ کرد. در نتیجه، میزان حریم شخصی کاهش یافت و پیامدهایی مانند افزایش احتمال نقض حریم و افت احساس امنیت و آرامش ساکنان گزارش شده است.</ref> == | ||
در معماری ایرانی-اسلامی، حریم به عنوان فضایی خصوصی و درونگرا برای زندگی خانوادگی شکل گرفت. هدف اصلی این طراحیها، حفظ امنیت و حریم زنان از دید نامحرمان و ایجاد فضایی امن و متناسب با حضور زنانه در خانه بود، که ریشه در آموزههای دینی و سنتهای کهن داشت.<ref>[https://kb.hozehonari.ir/fa/news/87453/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%82%D8%B1%D8%A2%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «راهکارهای قرآنی در معماری بناهای ایرانی- اسلامی»، حوزۀ هنری انقلاب اسلامی استان تهران، هنرهای تجسمی.]</ref> در مقابل، با گذار به معماری مدرن و تغییر نگرش به نقش زنان در جامعه و ورود آنها به بازار کار،<ref>[https://www.sid.ir/paper/118076/fa#downloadbottom آزاد ارمکی، «آپارتماننشینی و آشپزخانه در ایران»، 1391ش، ص65.]</ref> معماری نیز دچار تحول شد. این تحول منجر به معماری عریان و بیحریم گردید، جایی که فضای کالبدی خانه به بستری برای نمایش تبدیل شد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/1443214/fa رئیسی، «تحلیلی بر ترجمان ابژگیِ زنانه در معماری و شهرسازی معاصر ایران»، 1402ش، ص312.]</ref> با گرایش به معماری نمایشی و حذف سلسلهمراتب فضایی،<ref>[https://jhre.ir/browse.php?a_code=A-10-1-33&slc_lang=fa&sid=1 منصوری، «حجاب و پوشيدگي در شهرسازي ايراني– اسلامي نمونۀ پژوهش ميداني: بافت قديم شهر شيراز»، 1389ش، ص39.]</ref> مرزهای بین فضای درون و بیرون خانه به تدریج از بین رفت. این تغییرات، به کاهش حریم شخصی، افزایش احتمال نقض حریم<ref>[https://www.jgfs.ir/article_197022.html رئیسی و همکاران، « چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن»، 1402ش، ص153-150.]</ref> و در نهایت، کاهش امنیت و آرامش ساکنان منجر شد.<ref>[https://pg.um.ac.ir/article_24735.html جانپرور و همکاران، «مفهومسازی و شناخت مرزها، حریمها و محدودهها در شهرها»، 1395ش، ص98-97.]</ref><ref group="دیدگاه">آیا بهتر نیست این بخش را به عنوان تحولات حریم سازی در معماری و بعد از خواستگاه تاریخی بیاورید؟</ref> | |||
== پیامدهای حذف حریم<ref group="دیدگاه">این متن نیز: | |||
با رواج معماری مدرن و تغییر سبک زندگی، اصول حریمساز معماری سنتی بهتدریج تضعیف شد. در این روند، برونگرایی جایگزین درونگرایی گردید، سلسلهمراتب فضایی کمرنگ شد و الگوی آپارتمانهای با پلان باز و پنجرههای گسترده رو به فضای عمومی رواج یافت. این تحولات، که گاه با الگوگیری غیرانتقادی از معماری غربی همراه بود، پیامدهایی به دنبال داشت: | |||
'''کاهش حریم و احساس امنیت:''' قرارگیری فضاهای اصلی زندگی در معرض دید عمومی، احساس خلوت و امنیت ساکنان را کاهش داد. | |||
'''کاهش آرامش روانی:''' حذف مرز میان فضای خصوصی و عمومی با افزایش تنش و کاهش آرامش روانی همراه شد. | |||
'''تضعیف روابط خانوادگی:''' یکپارچگی فضایی، امکان خلوت و تمرکز بر تعاملات درونخانوادگی را محدود کرد. | |||
'''تضعیف هویت فرهنگی:''' رواج الگوهای یکنواخت، پیوند معماری مسکونی با ارزشها و سنتهای معماری ایرانی–اسلامی را کمرنگ ساخت.</ref> == | |||
اصول حریمساز معماری سنتی، با ورود الگوهای معماری مدرن و تغییر سبک زندگی به تدریج کمرنگ شد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8741010/اثر-حجاب-بر-معماری-ایرانی-اسلامی «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> رویکرد برونگرایی جایگزین درونگرایی شد، سلسلهمراتب فضایی از بین رفت و آپارتمانهایی با پلانهای باز و پنجرههای بزرگ و بدون پوشش رو به فضای عمومی، بهعنوان سبک رایج مطرح شدند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/02/14649/آسیب-شناسی-معماری-مدرن-تعارضات-آپارتمان-نشینی-با-سبک-زندگی-اسلامی «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این تحولات معماری، که گاهی با تقلید کورکورانه از الگوهای غربی همراه بود، پیامدهای قابل توجهی را به دنبال داشت: | اصول حریمساز معماری سنتی، با ورود الگوهای معماری مدرن و تغییر سبک زندگی به تدریج کمرنگ شد.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/8741010/اثر-حجاب-بر-معماری-ایرانی-اسلامی «اثر حجاب بر معماری ایرانی- اسلامی»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> رویکرد برونگرایی جایگزین درونگرایی شد، سلسلهمراتب فضایی از بین رفت و آپارتمانهایی با پلانهای باز و پنجرههای بزرگ و بدون پوشش رو به فضای عمومی، بهعنوان سبک رایج مطرح شدند.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/11/02/14649/آسیب-شناسی-معماری-مدرن-تعارضات-آپارتمان-نشینی-با-سبک-زندگی-اسلامی «آسیبشناسی معماری مدرن/ تعارضات آپارتماننشینی با سبک زندگی اسلامی»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> این تحولات معماری، که گاهی با تقلید کورکورانه از الگوهای غربی همراه بود، پیامدهای قابل توجهی را به دنبال داشت: | ||
* ا'''حساس ناامنی و نقض حریم خصوصی:''' بهدلیل قرارگیری فضای نشیمن در مجاورت پنجرههای مشرف به خیابان یا آپارتمان روبهرو، حس خلوت و امنیت کاهش یافت.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص141-139.]</ref> | * ا'''حساس ناامنی و نقض حریم خصوصی:''' بهدلیل قرارگیری فضای نشیمن در مجاورت پنجرههای مشرف به خیابان یا آپارتمان روبهرو، حس خلوت و امنیت کاهش یافت.<ref>[https://psp.journals.pnu.ac.ir/article_4399.html غفوریان و همکاران، «گونهشناسی سازمان فضایی و سلسلهمراتب ورود در خانههای ایرانی با تأکید بر محرمیت»، 1396ش، ص141-139.]</ref> | ||
| خط ۴۵: | خط ۷۹: | ||
* '''فاصلهگیری از هویت فرهنگی:''' معماری یکسان و بیهویت، پیوند ساکنان را با ارزشهای فرهنگی عمیق معماری ایرانی-اسلامی تضعیف کرد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26.]</ref> | * '''فاصلهگیری از هویت فرهنگی:''' معماری یکسان و بیهویت، پیوند ساکنان را با ارزشهای فرهنگی عمیق معماری ایرانی-اسلامی تضعیف کرد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26.]</ref> | ||
== بازتعریف معماری حریمساز == | == بازتعریف معماری حریمساز<ref group="دیدگاه">همچنین: | ||
در بازاندیشی معاصر مفهوم حریم در معماری، رویکردهای نوین بر بازآفرینی خلاقانه اصول سنتی در قالبهای جدید تمرکز دارند. این رویکردها، بدون تکرار مستقیم الگوهای گذشته، میکوشند حریم و کیفیت زیست را با شرایط زندگی امروز سازگار سازند. مهمترین راهکارهای مطرحشده عبارتاند از: | |||
'''سلسلهمراتب فضایی هوشمند:''' طراحی مسیرهای ورود بهگونهای که فضاهای خصوصی بهطور مستقیم در معرض دید قرار نگیرند. | |||
'''کنترل دید و نور:''' استفاده از عناصر نیمهشفاف، سایهاندازها و مصالح نوین برای تنظیم نور طبیعی و محدودسازی دید ناخواسته. | |||
'''مرزبندیهای انعطافپذیر:''' بهکارگیری عناصر متحرک یا غیرثابت برای تفکیک فضاها بدون حذف پیوستگی کالبدی. | |||
'''طراحی مسئولانه نما:''' پرهیز از گشودگیهای بیپوشش رو به فضای عمومی و تأمین حریم بصری در بالکنها و طبقات پایین. | |||
'''بازتعریف حیاط:''' ایجاد حیاطها، پاسیوها یا تراسهای محصور بهعنوان فضاهای امن، آرام و نیمهخصوصی در مجتمعهای مسکونی.</ref> == | |||
در راستای بازاندیشی در مفهوم حریم در معماری معاصر، رویکردهای نوینی در حال توسعه هستند. این رویکردها به جای تقلید صرف از گذشته، بر بازآفرینی خلاقانۀ اصول حریم در قالبهای جدید تمرکز دارند. برخی از راهکارهای معاصر برای دستیابی به این هدف میتوانند شامل موارد زیر باشند: | در راستای بازاندیشی در مفهوم حریم در معماری معاصر، رویکردهای نوینی در حال توسعه هستند. این رویکردها به جای تقلید صرف از گذشته، بر بازآفرینی خلاقانۀ اصول حریم در قالبهای جدید تمرکز دارند. برخی از راهکارهای معاصر برای دستیابی به این هدف میتوانند شامل موارد زیر باشند: | ||
* '''سلسلهمراتب هوشمند:''' طراحی مسیرهای ورود و خروج در آپارتمانها به گونهای که فضای خصوصی بلافاصله در معرض دید قرار نگیرد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26-38.]</ref> | * '''سلسلهمراتب هوشمند:''' طراحی مسیرهای ورود و خروج در آپارتمانها به گونهای که فضای خصوصی بلافاصله در معرض دید قرار نگیرد.<ref>[https://wir.fatemiyehshiraz.ac.ir/article_725751.html?lang=fa شیردل و همکاران، «بازآفزینی اصل حریم و محرمیت در طراحی مسکن معاصر با تأکید بر جایگاه ارزشی زنان در اسلام»، 1404ش، ص26-38.]</ref> | ||
