سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران؛ رویدادی بیسابقه در جریان جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان) که طی آن نیروهای پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران موفق به اصابت و انهدام یک فروند جنگنده رادارگریز نسل پنجم ساخت لاکهید مارتین شدند.
شرح رویداد
اعلام رسمی اصابت
بنا بر اطلاعیه روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، در بامداد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ و همزمان با جنگ تحمیلی سوم، یک فروند جنگنده راهبردی اف-۳۵ نیروهای مسلح آمریکا توسط سامانه یکپارچه پدافند هوایی ایران مورد اصابت قرار گرفت. در این بیانیه همچنین اشاره شد که پیش از آن، ۱۲۵ فروند پهپاد دشمن اسرائیلی-آمریکایی نیز سرنگون شده است.
تأیید رسانههای آمریکایی و واکنش سنتکام
پس از انتشار این خبر، رسانه آمریکایی آکسیوس ضمن تأیید هدف قرار گرفته شدن جنگنده، اعلام کرد که عملیات جستجو و نجات دو خلبان در حال انجام است. شبکه سیانان و سخنگوی سنتکام نیز اذعان کردند که نیروهای پدافند ایران موفق به اصابت به این جنگنده شدهاند؛ هرچند سنتکام مدعی شد که هواپیما پس از اصابت در یک پایگاه هوایی آمریکا فرود اضطراری کرده است. به گفته منابع یادشده، این نخستین اعتراف آمریکا در تاریخ درباره اصابت به اف-۳۵ محسوب میشد.
شرح رویداد
اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵
روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش اعلام کرد که یک فروند جنگنده راهبردی اف-۳۵ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد، توسط سامانه پدافند نوین پیشرفته هوافضای سپاه مورد اصابت و آسیب جدی قرار گرفت.[۱] شبکه سیانان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این جنگنده پس از آنکه احتمالاً هدف آتش پدافند ایران قرار گرفته، مجبور به فرود اضطراری در یکی از پایگاههای آمریکا در غرب آسیا شده است. سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) با تأیید این مطلب اعلام کرد که جنگنده در حال پرواز بر فراز ایران بوده و مجبور به فرود اضطراری شده است. شبکه الجزیره و شبکه المیادین نیز در پیامهایی در رسانههای اجتماعی، خبر هدف قرار گرفتن جنگنده اف-۳۵ توسط سپاه را منتشر کردند. رسانه آمریکایی آکسیوس نیز ضمن تأیید این رویداد، اعلام کرد که عملیات جستجو و نجات خلبان در حال انجام است.[۲]
بازتاب در بازار سهام
شرکت لاکهید مارتین به عنوان سازنده اصلی اف-۳۵، تا پیش از این رویداد سهام صعودی داشت. از زمان اعلام اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵ بر فراز ایران، ارزش سهام این شرکت با کاهش چشمگیری مواجه گردید. تحلیلگران مالی این افت را نشانهای بر صحت ادعای ایران در هدف قرار دادن این جنگنده ارزیابی کردن
انهدام دومین جنگنده اف-۳۵
در ۱۳ فروردین ۱۴۰۵، روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اعلام کرد که دومین فروند جنگنده فوق پیشرفته اف-۳۵ آمریکا در آسمان مرکزی ایران، توسط سامانه نوین پدافند پیشرفته هوافضای سپاه منهدم و سقوط کرده است. به گزارش خبرگزاری فارس، این جنگنده از اسکادران لکن هیث بوده و به طور کامل منهدم شده است. به دلیل متلاشی شدن جنگنده، از سرنوشت خلبان خبری در دست نیست. رسانه آمریکایی آکسیوس ضمن تأیید هدف قرار گرفته شدن و سرنگونی این جنگنده، اعلام کرد که عملیات جستجو و نجات دو خلبان در حال انجام است. وبسایت آکسیوس همچنین گزارش داد که رسانههای ایران تصاویری از باقیماندههای یک هواپیمای اف-۳۵ منتشر کردهاند.
افسر شکارچی اف-۳۵ و تأکید بر سرنگونی
پس از این رویدادها، افسر ارشد شکارچی جنگنده اف-۳۵ در گفتوگو با رسانه ملی اعلام کرد که افسانه جنگندههای رادارگریز لاکهید مارتین به پایان رسیده است. وی در این گفتوگو به طور مشخص تأکید کرد که جنگنده اف-۳۵ را هدف قرار داده و ساقط کرده است. وی همچنین از شلیک به سمت اف-۳۵ و مشاهده لحظه اصابت سخن گفت و افزود که سامانههای نوین پدافند هوایی توانایی رهگیری و انهدام این پرندهها را دارند.
#### بازتاب در بازار سهام
شرکت لاکهید مارتین به عنوان سازنده اصلی اف-۳۵، از زمان اعلام اصابت نخستین جنگنده، با کاهش ارزش سهام مواجه شد. سهام این شرکت که تا پیش از این رویداد روند صعودی داشت، در فاصله چند روز افت کرد. تحلیلگران مالی این کاهش را نشانهای بر صحت ادعای ایران در هدف قرار دادن این جنگنده ارزیابی کردند.
---
### ابهامات درباره نوع جنگنده ساقطشده
با وجود تأکید روابط عمومی سپاه و افسر شکارچی بر سرنگونی جنگنده اف-۳۵، برخی ابهامات درباره جزئیات این رویداد باقی مانده است. منابع رسمی و خبرگزاریهای ایران در گزارشهای خود به طور مشخص از اف-۳۵ نام بردهاند. با این حال، در برخی رسانههای داخلی و خارجی گزارشهایی با اشاره به جنگنده اف-۱۵ منتشر شد که موجب ایجاد ابهام در افکار عمومی گردید.
نکته قابل توجه آنکه افسر ارشد شکارچی که عملیات انهدام را انجام داده است، در گفتوگوی خود با رسانه ملی به صراحت تأکید کرده که جنگنده ساقطشده از نوع اف-۳۵ بوده است. همچنین روابط عمومی سپاه در اطلاعیه رسمی خود، نوع جنگنده را اف-۳۵ اعلام کرده است.
با این حال، عدم انتشار تصاویر واضح و مستند از لاشه جنگنده و همچنین روایتهای متفاوت در برخی رسانهها، همچنان به عنوان ابهام در این رویداد باقی مانده است. همچنین درباره سرنوشت خلبان یا خلبانان جنگنده دوم نیز اطلاعات قطعی منتشر نشده است. منابع مستقل و بینالمللی نیز تاکنون نتوانستهاند این ابهامات را به طور کامل برطرف کنند.
خبر سرنگونی و تکذیب در جنگ 12 روزه
در جریان جنگ دوازدهروزه (خرداد ۱۴۰۴)، خبرگزاری صداوسیما به نقل از ارتش جمهوری اسلامی ایران از انهدام یک فروند جنگنده اف-۳۵ آمریکایی خبر داد. این خبر به سرعت در رسانههای داخلی بازتاب یافت و به عنوان یک موفقیت بزرگ پدافندی معرفی شد. با این حال، پس از مدتی مشخص شد که این خبر نادرست بوده است. در واکنش به این رویداد، پیمان جبلی، رئیس سازمان صداوسیما، در سخنانی در دانشگاه شهید بهشتی اذعان کرد که انتشار این خبر به اعتبار سازمان لطمه زده است. به گفته وی، یک مقام رسمی به صداوسیما اعلام کرده بود که این اتفاق رخ داده است، اما بعداً مشخص شد که اطلاعات مذکور موثق نبوده است. جبلی همچنین اضافه کرد که در برخی مقاطع مانند حوادث ۱۴۰۱، روایت اول را از دست داده بودند، زیرا دادههای اساسی در اختیارشان قرار نمیگرفت. وی تأکید کرد که رسانه نباید اعتبار خود را وابسته به دستگاههای دیگر کند، اما وقتی اطلاعات حیاتی در اختیار نهادهای دیگر است، ناچار به اطلاعرسانی در آن چارچوب است. [۳]
پانویس
منابع
«اعتراف تلخ رئیس صداوسیما درباره سقوط اف 35»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 18 آذر 1404ش.
«جنگندۀ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.
«واکنش رسانههای جهان به رهگیری جنگنده اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.