سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران

سرنگونی جنگنده اف-۳۵ توسط ایران؛ رویدادی بی‌سابقه در جریان جنگ تحمیلی سوم (جنگ رمضان) که طی آن نیروهای پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران موفق به اصابت و انهدام یک فروند جنگنده رادارگریز نسل پنجم ساخت لاکهید مارتین شدند.

در جنگ تحمیلی سوم، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵ آمریکا در ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش و انهدام دومین فروند در ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ خبر داد. رسانه‌های آمریکایی از جمله سی‌ان‌ان و آکسیوس این رویدادها را تأیید کرده و سخنگوی سنتکام از فرود اضطراری جنگنده خبر داد. به دنبال این اخبار، ارزش سهام شرکت لاکهید مارتین با کاهش چشمگیری مواجه شد. با این حال، گزارش‌های دیگری از سرنگونی یک فروند اف-۱۵ دو سرنشینه در کهگیلویه و بویراحمد منتشر شده که نوع دومین جنگنده ساقط‌شده را با ابهام مواجه کرده است.

شرح رویداد

اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵

روابط عمومی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی بامداد ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ش اعلام کرد که یک فروند جنگنده راهبردی اف-۳۵ ارتش آمریکا در آسمان مرکزی ایران، ساعت ۲:۵۰ بامداد، توسط سامانه پدافند نوین پیشرفته هوافضای سپاه مورد اصابت و آسیب جدی قرار گرفت.

تأیید رسانه‌های آمریکایی: شبکه سی‌ان‌ان به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که این جنگنده پس از آنکه احتمالاً هدف آتش پدافند ایران قرار گرفته، مجبور به فرود اضطراری در یکی از پایگاه‌های آمریکا در غرب آسیا شده است. سخنگوی فرماندهی مرکزی ایالات متحده سنتکام، با تأیید این مطلب اعلام کرد که جنگنده در حال پرواز بر فراز ایران بوده و مجبور به فرود اضطراری شده است. شبکۀ الجزیره و شبکه المیادین نیز در پیام‌هایی در رسانه‌های اجتماعی، خبر هدف قرار گرفتن جنگنده اف-۳۵ توسط سپاه را منتشر کردند.

بازتاب در بازار سهام: شرکت لاکهید مارتین به‌عنوان سازنده اصلی اف-۳۵، تا پیش از این رویداد سهام صعودی داشت. از زمان اعلام اصابت نخستین جنگنده اف-۳۵ بر فراز ایران، ارزش سهام این شرکت با کاهش چشمگیری مواجه گردید. تحلیلگران مالی این افت را نشانه‌ای بر صحت ادعای ایران در هدف قرار دادن این جنگنده ارزیابی کردند.

نظر تحلیلگران: در پی انتشار خبر سقوط جنگنده اف-۳۵ آمریکا در آسمان ایران، تحلیلگران نظامی اعلام کردند که ایران این جنگنده را با استفاده از حسگرهای جست‌وجو و ردیابی مادون قرمز غیرفعال (IRST) شناسایی کرده است. این حسگرها به جای رادار، گرمای شدید اگزوز موتور را ردیابی می‌کنند و از آنجا که هیچ سیگنالی منتشر نمی‌کنند، خلبان پیش از اصابت هیچ هشداری دریافت نکرده است. به گفته کارشناسان، سامانه‌های پدافندی کوتاه‌برد مانند «مجید» یا موشک ۳۵۸ احتمالاً در این عملیات به کار رفته‌اند.

واکنش مقامات: محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که اف-۳۵ نماد شکست‌ناپذیری ارتش آمریکا بود و برای نخستین‌بار در جهان مورد اصابت قرار گرفته است. وی با استفاده از عبارات قرآنی «یدالله فوق أیدیهم» و «ولکنّ الله رمیٰ» این رویداد را لحظۀ فروپاشی یک نظم توصیف کرد.

انهدام دومین جنگنده اف-۳۵

در شامگاه ۱۳ فروردین ۱۴۰۵، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از سرنگونی دومین جنگنده اف-۳۵ آمریکا در آسمان مرکزی ایران خبر داد. رسانه آمریکایی آکسیوس ضمن تأیید هدف‌قرار گرفتن و سرنگونی جنگنده پنهان‌کار، از انتشار تصاویر باقیمانده هواپیما توسط رسانه‌های ایران خبر داد و اعلام کرد که عملیات جستجو و نجات دو خلبان در حال انجام است. در آخرین به‌روزرسانی آمار خسارات آمریکا در برخی رسانه‌های ایران، دو فروند اف-۳۵ در فهرست جنگنده‌های هدف‌گرفته‌شده ثبت شده است. همچنین افسری که به این جنگنده شلیک کرده، در گفت‌وگو با رسانه ملی تأکید کرده است که جنگنده ساقط‌شده از نوع اف-۳۵ بوده است.

ابهامات درباره نوع جنگنده ساقط‌شده

با این حال، همزمان با این خبر، گزارش‌های دیگری در رسانه‌های آمریکایی منتشر شد که حاکی از سرنگونی یک فروند اف-۱۵ در منطقه کهگیلویه و بویراحمد بود. شبکه سی‌بی‌اس و روزنامه تایمز به نقل از مقامات آمریکایی گزارش دادند که یک فروند جنگنده اف-۱۵ ای دارای دو سرنشین (خلبان و افسر تسلیحات) در خاک ایران ساقط شده و نیروهای آمریکایی موفق به نجات هر دو سرنشین شده‌اند. این در حالی است که جنگنده اف-۳۵ تک‌نشین است و موضوع دو خلبان بودن، با مشخصات اف-۳۵ مطابقت ندارد. دونالد ترامپ نیز در پیامی از انجام عملیات نجات دو خلبان آمریکایی خبر داد. در مقابل، سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا اعلام کرد که تلاش‌های دشمن برای نجات خلبانان شکست خورده و بالگردهای بلک هاوک و هواپیمای سی-۱۳۰ آنها منهدم شده است. بدین ترتیب، اصل سقوط یک جنگنده توسط همه منابع پذیرفته شده، اما نوع آن همچنان محل ابهام و روایت‌های متفاوت است.

خبر سرنگونی و تکذیب در جنگ 12 روزه

در جریان جنگ دوازده‌روزه (خرداد ۱۴۰۴)، خبرگزاری صداوسیما به نقل از ارتش جمهوری اسلامی ایران از انهدام یک فروند جنگنده اف-۳۵ آمریکایی خبر داد. این خبر به سرعت در رسانه‌های داخلی بازتاب یافت و به عنوان یک موفقیت بزرگ پدافندی معرفی شد. با این حال، پس از مدتی مشخص شد که این خبر نادرست بوده است. در واکنش به این رویداد، پیمان جبلی، رئیس سازمان صداوسیما، در سخنانی در دانشگاه شهید بهشتی اذعان کرد که انتشار این خبر به اعتبار سازمان لطمه زده است. به گفته وی، یک مقام رسمی به صداوسیما اعلام کرده بود که این اتفاق رخ داده است، اما بعداً مشخص شد که اطلاعات مذکور موثق نبوده است. جبلی همچنین اضافه کرد که در برخی مقاطع مانند حوادث ۱۴۰۱، روایت اول را از دست داده بودند، زیرا داده‌های اساسی در اختیارشان قرار نمی‌گرفت. وی تأکید کرد که رسانه نباید اعتبار خود را وابسته به دستگاه‌های دیگر کند، اما وقتی اطلاعات حیاتی در اختیار نهادهای دیگر است، ناچار به اطلاع‌رسانی در آن چارچوب است.

منابع

«ادعای سی‌بی‌اس درباره نجات یک خلبان جنگنده سرنگون شده آمریکایی در ایران»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 14 فروردین 1404ش.

«اعتراف تلخ رئیس صداوسیما درباره سقوط اف 35»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 18 آذر 1404ش.

«انهدام دومین جنگنده F35 فوق پیشرفته نسل پنجم آمریکا (+عکس)»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 14 فروردین 1405ش.

«ایران چطور اف-35 آمریکا را شکار کرد؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.

«اینفوگرافیک | به روزرسانی شده از مجموع خسارات هواگردهای آمریکایی در جنگ با ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 30 فروردین 1405ش.

«جزئیات جدید از واقعه سرنگونی جنگنده F ۳۵ آمریکا/ تکنولوژی لاکهید مارتین را کاملاً به زمین زدیم»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب:

«جنگ روایت‌ها درباره نجات دو خلبان F-۱۵ آمریکایی در ایران؛ واقعیت چیست؟»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 16 فروردین 1404ش.

«جنگندۀ F-۳۵ آمریکا بر فراز ایران مورد اصابت قرار گرفت+ فیلم»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.

«رسانه آمریکایی سقوط جنگنده اف ۳۵ در خاک ایران را تایید کرد»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 14 فروردین 1405ش.

«قالیباف از زدن جنگنده اف35 نوشت؛ ولکنّ الله رمیٰ/ این لحظهٔ فروپاشی یک نظم بود»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.

«کاهش سهام سازنده F35 بعد از ضربه ایران»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 28 اسنفد 1404ش.

«گزارش تایمز از نجات دومین خلبان آمریکایی در ایران»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 فروردین 1405ش.

«واکنش رسانه‌های جهان به رهگیری جنگنده اف-۳۵ آمریکا توسط ایران»، وب‌سایت روزنامۀ دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.