نرخ طلاق

نرخ طلاق؛ شاخصی آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین.

نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای اندازه‌گیری میزان وقوع طلاق در یک جامعه در دوره‌ای معین است. این نرخ با شاخص‌های مختلفی، از جمله بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل و تعداد ازدواج‌ها، محاسبه می‌شود و روند و میزان طلاق را در جوامع مختلف نشان می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

نرخ طلاق یکی از شاخص‌های آماری برای سنجش میزان وقوع طلاق در یک جامعه طی دوره‌ای معین، معمولاً یک سال، است. این شاخص بسته به روش محاسبه می‌تواند بر اساس کل جمعیت، جمعیت متأهل یا تعداد ازدواج‌ها بیان شود و ازاین‌رو، شاخص‌های مختلفی برای اندازه‌گیری آن به‌کار می‌رود.

نرخ طلاق در کشورهای مختلف

میزان و روند طلاق در کشورهای مختلف متفاوت است و مقایسهٔ آن به نوع شاخص آماری و دورهٔ زمانی مورد بررسی بستگی دارد. برای نمونه، در سال ۲۰۱۰م تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در چین نسبت به سال پیش از آن ۱۵٪ افزایش یافت و به‌ازای هر شش ازدواج، یک طلاق ثبت شد؛ این نسبت در آمریکا، با وجود افزایش طلاق در همان سال، بالاتر بود. در سال ۲۰۰۷م نیز سوئد و آمریکا از نظر نسبت طلاق به ازدواج در شمار کشورهای دارای بالاترین میزان قرار داشتند. در برخی کشورهای شرق آسیا، از جمله سنگاپور، کره، هنگ‌کنگ و ژاپن، نیز روند افزایشی طلاق گزارش شده است. در مقابل، کشورهای جنوب آسیا همچنان از مناطق دارای نسبت پایین‌تر طلاق به ازدواج بوده‌اند؛ برای نمونه، این نسبت در هند و سریلانکا کمتر از ۱۰٪ گزارش شده است. بر اساس آمار سال ۲۰۱۹م، لوکزامبورگ بالاترین نسبت طلاق به ازدواج را در میان کشورهای اروپایی داشت و پس از آن پرتغال، فنلاند، اسپانیا و فرانسه قرار داشتند. در سال ۲۰۲۲م، مالدیو با ثبت ۵٫۵ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، بالاترین میزان خام طلاق را در جهان داشت و پس از آن قزاقستان، روسیه و بلژیک قرار گرفتند. ایران نیز با میزان ۲٫۱ طلاق به‌ازای هر هزار نفر جمعیت، در رتبهٔ بیست‌وچهارم قرار داشت.

نرخ طلاق در ایران

نرخ طلاق در ایران در چند دههٔ گذشته روندی عمدتاً افزایشی داشته است. بر اساس برخی آمارها، در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۵ش، تغییرات حقوقی مرتبط با حق طلاق زنان با افزایش میزان طلاق همراه بود. پس از انقلاب اسلامی ایران، روند طلاق برای مدتی متوقف یا کند شد، اما از اواسط دههٔ ۱۳۶۰ش بار دیگر روند افزایشی پیدا کرد. برای سنجش طلاق در ایران از شاخص‌های مختلفی استفاده می‌شود که هر یک جمعیت یا متغیر متفاوتی را مبنای محاسبه قرار می‌دهد.

• میزان خام طلاق: از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال بر جمعیت میانهٔ همان سال و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید.
• نسبت طلاق به ازدواج: از تقسیم تعداد طلاق‌های ثبت‌شده بر تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده در همان سال و ضرب حاصل در ۱۰۰ به‌دست می‌آید و نشان می‌دهد به‌ازای هر ۱۰۰ ازدواج ثبت‌شده، چند طلاق در همان سال ثبت شده است. این نسبت در ایران از سال ۱۳۶۵ تا ۱۳۸۰ش تغییر چندانی نداشت، اما از سال ۱۳۸۰ش افزایش یافت. هم‌زمان با کاهش تعداد ازدواج‌ها از سال ۱۳۸۴ش، تعداد طلاق‌ها نیز افزایش یافت و در سال ۱۳۹۴ش به حدود دو برابر میزان آن در سال‌های پیشین رسید. تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در سال ۱۳۹۹ش نیز از ۱۸۳ هزار مورد فراتر رفت که نسبت به سال پیش از آن افزایش داشت. در بهار ۱۴۰۰ش، بیشترین تعداد طلاق‌های ثبت‌شده مربوط به گروه سنی ۳۰ تا ۳۹ سال بود و تعداد طلاق نسبت به فصل مشابه سال پیش ۱۶٫۴٪ افزایش یافت. پژوهشگران معتقدند با وجود کاربرد گستردهٔ نسبت طلاق به ازدواج، این شاخص برای سنجش احتمال وقوع طلاق دقیق نیست؛ زیرا طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال ممکن است مربوط به ازدواج‌هایی باشند که چندین سال پیش صورت گرفته‌اند. همچنین تغییرات این نسبت می‌تواند تحت تأثیر کاهش تعداد ازدواج‌ها، تغییر ساختار سنی جمعیت و افزایش سهم جمعیت میانسال قرار گیرد.
• میزان عمومی طلاق: تعداد طلاق‌های ثبت‌شده در یک سال را به ازای هر هزار نفر از کل جمعیت همان سال نشان می‌دهد و از تقسیم تعداد طلاق بر جمعیت میانه و ضرب حاصل در هزار محاسبه می‌شود. بر اساس نسبت طلاق به تعداد خانوار، در سال ۱۳۷۵ش به‌ازای هر هزار خانوار حدود سه طلاق ثبت شد. این رقم در سال ۱۳۸۱ش به پنج و در سال ۱۳۹۰ش به ۶٫۷ طلاق رسید. محققان بر این باورند که این شاخص نیز محدودیت‌هایی دارد؛ زیرا «خانوار» با جمعیت متأهل یکسان نیست و افراد مجرد یا خانوارهای تک‌نفره را نیز دربرمی‌گیرد، در حالی که جمعیت در معرض طلاق جمعیت متأهل است.
• میزان طلاق متأهلان: از تقسیم تعداد طلاق‌های رخ‌داده بر تعداد افراد متأهل و ضرب حاصل در هزار به‌دست می‌آید. بر اساس این شاخص، میزان طلاق متأهلان در فاصلهٔ سال‌های ۱۳۹۶ تا ۱۳۹۹ش تغییر چندانی نداشت و از ۸٫۴ در سال ۱۳۹۶ش به ۸٫۵ در سال ۱۳۹۹ش رسید؛ در برخی سال‌های این دوره نیز کاهش جزئی مشاهده شد.

منابع

• آشینه، محمد و نوابخش، مهرداد، «بررسی عوامل اقتصادی مؤثر بر طلاق و ازدواج با تاکید بر تورم»، نشریه پژوهش‏های جامعه‏شناختی، شماره 14، 1395ش.
• اﻓﺮاﺳﻴﺎﺑﻲ، ﺣﺴﻴﻦ و دﻫﻘﺎﻧﻲ داراﻣﺮود، رقیه، «مطالعه کیفی ازدواج پرمخاطره در میان زنان درگیر طلاق شهر یزد»، نشریه مطالعات اجتماعی‎روانشناختی زنان، شماره 15، 1396ش.
• بستان، حسین، اسلام و جامعه‏شناسی خانواده، قم، حوزه و دانشگاه، 1389ش.
• حسینی، سیدحسین، سراج: نگاهی گذرا به مسائل اساسی و بررسی شبهات پیرامون زنان، تهران، صداوسیما، 1380ش.
• حکیم، سیدمنذر و زاهدی‏فر، بتول، «علل طلاق و راهبردهای کاهش آن از دیدگاه قرآن کریم»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 49، 1389ش.
• خامنه‏ای، «ابلاغ سیاست‌های کلی خانواده»، وب‏سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‏الله خامنه‏ای، تاریخ سخنرانی: 13 شهریور 1395ش.
• ساروخانی، باقر، طلاق؛ مطالعه واقعیت و علل آن، تهران، دانشگاه تهران، 1372ش.
• سالنامه آماری 1399، وب‏سایت مرکز آمار ایران، تاریخ انتشار: 1401ش.
• سگالن، مارتین، جامعه‏شناسی تاریخی خانواده، ترجمه حمید الیاسی، تهران، مرکز، 1380ش.
• سند نقشه مهندسی فرهنگی کشور، تهران، دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی، 1393ش.
• عباسی، محمدباقر و همکاران، طلاق در ایران، تهران، سازمان ثبت احوال کشور، 1397ش.
• عبدی، عباس، مقدمه‏ای بر پژوهش در جامعه‏شناسی خانواده در ایران، تهران، نی، 1393ش.
• علمی، زهرامیلا و محمدی، لیلی، «عوامل مؤثر بر احتمال طلاق در ایران با استفاده از روش‏های داده‏های شبه‏تابلویی»، نشریه زن و جامعه، شماره 14، 1399ش.
• قاسمی، صالح، «بازخوانی رابطه کاهش نرخ فرزندآوری با افزایش نرخ طلاق در ایران»، نشریه ره‏توشه، شماره 2، 1399ش.
• قاضی‏زاده،‌هادی، «فراتحلیل کمّی بررسی عوامل مؤثر بر طلاق طی سال‏های 1379 تا 1393»، فصلنامه زن و جامعه، شماره 49، 1401ش.
• قانون برنامه ششم توسعه، وب‏سایت مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، بازدید در: 8 شهریور 1403ش.
• قانون مدنی، وب‏سایت داوودآبادی، تاریخ بازدید: 3 مهر 1403ش.
• کلانتری، عبدالحسین و همکاران، «مرور سه دهه تحقیقات علل طلاق در ایران»، نشریه مطالعات راهبردی زنان، شماره 53، 1390ش.
• کلهر، سینا و ارحامی، آسیه، «سیاست‏های کاهش طلاق در کشور»، مرکز پژوهش‏های مجلس شورای اسلامی، شماره 16703، 1398ش.
• «گزارش وضعیت اجتماعی و فرهنگی ایران بهار١٤٠٠»، وب‏سایت دانشگاه علوم ‏پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اراک، تاریخ به‏روزرسانی: 2 مرداد 1403ش.
• گیدنز، آنتونی، جامعه‏شناسی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نی، 1373ش.
• موحد، نعیمه، «چرا آمار طلاق به‏ اشتباه گزارش می‌شود؟»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 7 اردیبهشت 1400ش.
• نرخ خام طلاق در کشور، وب‏سایت سازمان ثبت احوال، تاریخ بازدید: 8 شهریور 1403ش.
• نیازی، محسن و همکاران، «ﻓﺮاﺗﺤﻠﻴﻞ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎت و ﺗﺤﻘﻴﻘﺎت درﺑﺎرة ﻋﻮاﻣﻞ ﻣﺮﺗﺒﻂ ﺑﺎ ﻃﻼق در اﻳﺮان ﺑﺮای دورة 1386-1396»، نشریه مطالعات زنان، شماره 4، 1396ش.
• نیازی، محسن و صدیقی ‏ارفعی، فریبرز، جامعه‏شناسی طلاق، تهران، سخنوران، 1390ش.
• یعقوبی‏دوست، محمود، جامعه‏شناسی مسائل اجتماعی معاصر در ایران، تهران، جامعه‏شناسان، 1397ش.
• Statista Research Department، » Divorce rates in Europe in 2019 by country، «Statistical database، visited at: 2022 march 24.
• Worldpopulationreview، » Divorce Rates by Country 2022 «، World Population Review database، visited at 2022 march 23.