ازدواج اینترنتی

ازدواج اینترنتی؛ شیوه جدید همسرگزینی و الگوی نوین ازدواج.

ازدواج اینترنتی

پادکست مقاله | 🡇 noicon

اینترنت به عنوان یک ابزار ارتباط با دیگران جزء جدایی ناپذیر زندگی در جهان مدرن است. یکی از کاربردهای پنهان انتشار اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، تغییر در شیوه همسرگزینی و الگوی ازدواج است. این کارکرد از جامعه‌ای به جامعه دیگر متفاوت است. ازدواج اینترنتی به ازدواجی اشاره می‌کند که طرفین با استفاده از قابلیت‌های موجود در شبکه‌های اینترنت همدیگر را می‌شناسند و پس از تبادل اطلاعات متنی، صوتی و تصویری با یکدیگر زمینه، برای برقراری یک آشنایی و ارتباط در محیطی غیرمجازی فراهم می‌شود و در نهایت امر، رضایت طرفین است که اساس ازدواج را تشکیل می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

ازدواج اینترنتی نوعی آشنایی و ایجاد رابطه است که عمدتاً از طریق فضای مجازی و ابزارهای دیجیتال صورت می‌گیرد. این پدیده همزمان با پیشرفت تکنولوژی و تغییرات اجتماعی شکل گرفته و از نظر فنی، اجتماعی و حقوقی، ابعاد مختلفی دارد. از نظر فنی، این نوع ازدواج با استفاده از فناوری‌های ارتباطی امکان‌پذیر شده است. از نظر اجتماعی، به‌عنوان یک شیوه در کنار شیوه‌های سنتی ازدواج قلمداد می‌شود و از نظر حقوقی، نیازمند قوانین و مقررات مشخصی برای تأیید و مدیریت آن است. از منظر شرعی این نوع ازدواج دارای چالش‌هایی مانند شروط نکاح، شاهدین و مراعات قواعد محرمیت است.

تاریخچه ازدواج اینترنتی

مفهوم ازدواج اینترنتی از دهه ۱۹۹۰ وارد ادبیات عام فناوری اطلاعات و ارتباطات شده است و اولین بار در فرانسه و حومه شهر پاریس مطرح شد. این شهر یعنی «ایسی لهمو لینو» یکی از شهرهای اینترنتی و سرآمد شهرهای فرانسه در این زمینه است. اخیراً ۱۲ میلیون عضو فعال از ۲۴۰کشور جهان دارد. در کشور ما هم موضوع دوستیابی مجازی و ازدواج اینترنتی از حدود ۴_۵ سال پیش در بین عموم مطرح شده است. ازدواج اینترنتی در ایران از اوایل دههٔ ۱۳۸۰ش پا به عرصه گذاشت و با واکنش‌های متفاوتی روبرو شد. نگرانی‌های جدی در خصوص تطابق این نوع آشنایی‌ها با اصول اخلاقی، شرعی و فرهنگی جامعه، همراه با چالش‌های احراز هویت و صحت اطلاعات، سبب شده است تا ازدواج اینترنتی در ایران با احتیاط مواجه شود. رشد فناوری اطلاعات و افزایش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، باعث گسترش این پدیده و ایجاد پلتفرم‌های داخلی شده است.

در ایران

در ایران، پلتفرم‌ها و سایت‌های ازدواج اینترنتی متنوعی فعالیت می‌کنند که به‌منظور تسهیل آشنایی و ازدواج افراد طراحی شده‌اند. این سایت‌ها به‌طور معمول با ارائه پروفایل‌های کاربری، امکان ارتباط مستقیم یا واسطه‌ای را فراهم می‌کنند. برخی از این پلتفرم‌ها با نظارت‌های قانونی و دریافت مجوز از سازمان‌های مرتبط مانند وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز ملی فضای مجازی فعالیت می‌کنند. پلتفرم «همسان‌گزینی» وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی از جملهٔ این پلتفرم‌ها است که با هدف ترویج ازدواج اسلامی و کاهش تجرد فعالیت دارد. با این حال، سایت‌های بسیاری بدون نظارت کافی و مجوزهای رسمی فعالیت کرده و خطرات متعددی مانند کلاهبرداری، سوء استفاده از اطلاعات شخصی، ایجاد روابط سمی و حتی ازدواج‌های اجباری و روابط ناسالم را به همراه دارند.

ویژگی‌های آشنایی اینترنتی

مهم‌ترین اقدام در فرایند ازدواج، آشنایی دو طرف است. آشنایی و ارتباط دو جنس در محیط مجازی ازطریق ابزار ارتباطی اینترنت دارای پنج ویژگی مشخص است که آن را از روابط چهره به چهره و ازدواج در فضای واقعی متمایز می‌کند.

1. سادگی برقراری و قطع رابطه: در آشنایی اینترنتی به دلیل دسترسی سریع و تسهیل برقراری تماس در فضای مجازی از طریق کامپیوتر یا موبایل افراد تمایل بیشتری به برقراری رابطه دارند.
2. گمنامی: عدم حضور فیزیکی در رابطه باعث می‌شود که هویت افراد به ظاهر وابسته نباشد و این گمنامی کمک می‌کند تا کاربران نشانه‌های غیر کلامی و کلامی در ارتباطات را به صورت متن درآورده و آنچه در دنیای واقعی امکان بازگو کردنش را ندارند، بازگو کرده و سعی نمایند هویت جدید و سیال بسازند.
3. هم جواری مجازی: در روابط اینترنتی اهمیت نزدیکی مکانی در فرایند توسعه روابط به حداقل می‌رسد. این همجواری مستلزم این نیست که رشته‌های پیوند و الفت به وجود آیند. مهم‌ترین دستاورد هم جواری مجازی جدایی ارتباط و رابطه است.
4. توالی تکوینی معکوس: توالی تکوینی شیوه بازتاب خود است که در روابط چهره به چهره جذابیت‌های ظاهری و شباهت نگرشی در شناخت و تعامل دو فرد تعیین‌کننده است؛ اما در روابط عاشقانه اینترنتی این توالی معکوس می‌شود. افراد ابتدا در جریان گفتگو و مذاکرات ناپایدار در محیط اینترنتی به شناخت می‌رسند و اهمیت جذابیت ظاهری به حداقل می‌رسد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در روابط اینترنتی شیوه بازتاب خود تحت تأثیر ویژگی‌های ساختاری، گمنامی یا هنجارها در دنیای مجازی شکل می‌گیرد.
5. خود افشایی دوجانبه: گمنامی در اجتماعات مجازی به افراد این شانس رو می‌دهد که خودشان را چند گانه بیان کنند یا جنبه‌های بیان نشده وجودشان را بروز دهند و سعی نمایند دیگری را هم در جهان بینی شخصی و حریم خصوصی خود سهیم کند.

علل گرایش به ازدواج اینترنتی

تحلیل‌های جامعه شناختی و روانشناختی نشان می‌دهد که به دلایل گسترش حوزه عمومی، شکل‌گیری تفاهم ارتباطی، افزایش آگاهی و تحرک اجتماعی افراد به سمت شیوه همسر گزینی اینترنتی گرایش پیدا کرده‌اند. با توجه به این دلایل صاحب نظران این حوزه‌های فکری شش عامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی، مذهبی، اقتصادی و سایت‌های همسریابی رابه عنوان عوامل گرایش به ازدواج اینترنتی برمی‌شمارند.

در بررسی عوامل فردی مواردی چون نگرش مثبت به سایت‌های همسریابی، شکست‌های عاطفی، اختلال هویت، افسردگی، میزان تحصیلات فرد، وضعیت فیزیکی فرد، علاقه به ارتباط با جنس مخالف، تنوع طلبی افراد در ارتباط با جنس مخالف و نارضایتی از زندگی در این گرایش موثرند. عوامل خانوادگی مؤثر در گرایش در این گونه ازدواج در بردارنده متغیرهایی چون موافقت خانواده با ازدواج اینترنتی، سنت‌های خانواده، سطح سواد والدین می‌باشد. عوامل اجتماعی- فرهنگی نظیرهای از قید و بندهای اجتماعی، محدودیت‌های جامعه در روابط دو جنس، بالا رفتن سن ازدواج، فشار جامعه و خانواده در ازدواج، تغییر سبک زندگی و ترویج فرهنگ ازدواج اینترنتی می‌باشند. عوامل مذهبی با متغییرهایی چون گرایشات (مذهبی، نیم مذهبی، غیر مذهبی) سنجیده می‌شود.

رواج ازدواج اینترنتی نتیجهٔ ترکیبی از عوامل اجتماعی، فرهنگی و تکنولوژیکی است. کاهش روش‌های سنتی معرفی همسر و نبود فرصت‌های آشنایی حضوری، افراد را به‌سوی پلتفرم‌های آنلاین سوق داده است. اثرپذیری از همسالان، دسترسی گسترده به اینترنت و آشنایی بیشتر نسل جوان با فناوری نیز در این روند مؤثر بوده‌اند. افراد با پایگاه اجتماعی- اقتصادی بالاتر، گرایش بیشتری به این روش دارند. ازدواج اینترنتی به‌ویژه برای کسانی که کم‌رو و فاقد مهارت‌های اجتماعی هستند، جذابیت دارد. سرعت بالای ارتباطات در فضای اینترنت نیز جذابیت بیشتری برای آشنایی ایجاد کرده، اما این سرعت ممکن است به شکل‌گیری روابط سطحی و ناپایدار منجر شود.

آسیب‌شناسی ازدواج اینترنتی

چالش‌ها

اندیشمندان علوم اجتماعی بر این باورند که اینترنت علی‌رغم اینکه فضای دسترسی آسان و آزاد برای آشنایی افراد جهت ازدواج فراهم کرده است؛ اما این شیوه همسرگزینی آسیب‌پذیر نیز است. عدم امنیت، تعهد و اعتماد و روابط ناپایدار عمده آسیب‌های شناخته شده است. باومن جامعه‌شناس لهستانی معتقد است افراد در شیوه آشنایی و ازدواج از طریق اینترنت چیزهایی به دست می‌آوردند و چیزهایی از دست می‌دهند. مهم‌ترین چیزی که از این گونه روابط به دست می‌آورند؛ آزادی است ولی در عوض چیزهایی مانند امنیت، تعهد و اعتماد در روابط عاشقانه را از دست می‌دهند. در دیدگاه گیدنز ناپایداری یکی از آسیب‌های مهم این گونه ازدواج است. فضای نامطمئن مجازی نمی‌تواند ملاک دقیقی برای شناخت مطلوب باشد و به دلیل خصوصیت عدم همجواری و گمنامی در این ارتباط امکان افزایش سوء تفاهم وجود دارد. خودافشایی و توجه صرف به افکار و ایده‌های طرف مقابل باعث نادیده گرفتن ارزش‌ها و آداب و رسوم فرهنگی اجتماعی جامعه و خانواده می‌شود و زمینه‌ساز اختلاف‌ها بین طرفین می‌شود.

ازدواج‌های اینترنتی در ایران با آسیب‌ها و خطرات متعددی مواجه‌اند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که درصد قابل توجهی از این ازدواج‌ها به طلاق منجر می‌شود، به‌طوری‌که ۸۵ درصد از این نوع ازدواج‌ها در سه سال اول زندگی به جدایی ختم می‌شود. یکی از مهم‌ترین خطرات، فعالیت غیرقانونی بسیاری از پلتفرم‌های همسریابی است که به بستری برای کلاه‌برداری، هویت‌های جعلی، جمع‌آوری و فروش اطلاعات و روابط ناسالم تبدیل شده‌اند. همچنین، عدم شناخت عمیق زوجین، عدم آموزش، نظارت ضعیف، ناپایداری ارتباط، خلأ مشورت لازم و اتکای بیش از حد به ارتباطات مجازی از دیگر عوامل افزایش ریسک شکست در این نوع ازدواج‌ها است.

مطالعات نشان می‌دهد که موفقیت در ازدواج‌های اینترنتی به رعایت دقیق اصولی همچون شناخت عمیق طرفین بستگی دارد. یکی از چالش‌های اصلی این نوع ازدواج‌ها، نبود آگاهی کافی از شخصیت و رفتارهای طرف مقابل است که ممکن است باعث سوءتفاهم‌ها و ناسازگاری در زندگی مشترک شود. اختصاص زمان کافی برای شناخت و مواجهه با اختلافات رفتاری نقش اساسی در استحکام رابطه دارد. متخصصان، مشاورهٔ پیش از ازدواج را برای آمادگی در مواجهه با چالش‌ها توصیه می‌کنند. همچنین، رعایت اصول اخلاقی و احکام شرعی و نیز مراعات قوانین حقوقی در تمامی مراحل ارتباط ضروری است.

ازدواج اینترنتی، با وجود مزایایی که دارد، با چالش‌ها و معایبی نیز همراه است. برخی از مهم‌ترین معایب و چالش‌های ازدواج اینترنتی عبارتند از: احتمال کلاهبرداری و سوءاستفاده از طریق ایجاد هویت‌های جعلی و اطلاعات نادرست، عدم امکان شناخت کامل شخصیت طرف مقابل در فضای مجازی، مشکلات فرهنگی و اجتماعی ناشی از تفاوت‌های فرهنگی و باورها، تأثیر منفی بر روابط خانوادگی به دلیل مخالفت‌ها و عدم حمایت‌های اجتماعی. همچنین پیچیدگی‌های حقوقی و قانونی در زمینه ثبت ازدواج، تقسیم اموال و حضانت فرزندان و مشکلات دیگری مانند افتادن در ورطهٔ رابطهٔ نامشروع، تعدد همسر، عقد زن شوهردار، ازدواج قبل از رسیدن به سن قانونی، ازدواج بدون اذن ولی و عدم مراعات حدود شرعی از دیگر معایب ازدواج اینترنتی است. علاوه بر این، عدم امنیت روانی و وابستگی عاطفی از دیگر چالش‌هایی است که در ازدواج‌های اینترنتی مشاهده می‌شود. برای کاهش این چالش‌ها، رعایت دقیق قوانین و مقررات شرعی و قانونی و ثبت رسمی ازدواج و نیز مشاورهٔ پیش از ازدواج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

مزایا

ازدواج اینترنتی با گسترش فناوری، فرصت‌های جدیدی را برای یافتن همسر مناسب فراهم کرده است. افزایش دایرهٔ انتخاب و دسترسی به افراد با فرهنگ‌ها و دیدگاه‌های مختلف از سراسر جهان، یکی از مهم‌ترین مزایای این نوع ازدواج شمرده شده است. علاوه بر این، صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌های مرتبط با آشنایی‌های سنتی، از دیگر مزایای آن است. همچنین، استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی در پلتفرم‌های همسریابی، دقت در تطبیق شخصیت‌ها و علایق افراد را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، افراد با محدودیت‌های اجتماعی یا شغلی که ممکن است در تعاملات حضوری محدودیت داشته باشند، از طریق این سرویس‌ها فرصت‌های بیشتری برای برقراری ارتباط و تشکیل خانواده پیدا می‌کنند. با این حال، متخصصان اجتماعی و روان‌شناسی، ضمن تأیید مزایای ازدواج اینترنتی، نسبت به برخی از چالش‌های آن مانند عدم امکان شناخت کامل طرف مقابل در فضای مجازی، افزایش احتمال کلاهبرداری، مشکلات قانونی و شرعی، هشدار می‌دهند.

رویکردها

تحقیقات کیفی و کمی خارجی و داخلی نشان می‌دهد، اینترنت با تغییر در شبکه روابط اجتماعی بر نگرش افراد هم دربارهٔ ازدواج در فضای مجازی اثر گذاشته است. این نگرش‌ها به دو نگرش مثبت و منفی تقسیم می‌شود. مهم‌ترین متغییرهای تأثیرگذار در نگرش منفی افراد نسبت به ازدواج اینترنتی، متغییرهای دینداری، وابستگی به خانواده و پایگاه اجتماعی و اقتصادی است؛ یعنی بین این متغیرها و ازدواج اینترنتی یک رابطه معکوس و معنادار وجود دارد. نگرش مثبت به این نوع ازدواج به مواردی چون ارتباط با دوستان و همسالان میزان استفاده از اینترنت و سن وابسته است؛ به عبارت دیگر بین این موارد و ازدواج اینترنتی رابطه مستقیم و معنادار وجود دارد.

تأثیرات

روانشناختی

ازدواج اینترنتی تأثیرات روانشناختی مشخصی بر افراد دارد. این نوع ازدواج همزمان با افزایش اعتماد به نفس و گسترش دایرهٔ ارتباطات، منجر به احساس آزادی بیشتر در انتخاب همسر می‌شود. با این حال، ازدواج اینترنتی با چالش‌هایی مانند وابستگی عاطفی، انزوای اجتماعی و کاهش مهارت‌های ارتباط حضوری نیز همراه است.

مطالعات نشان می‌دهد که مشاورهٔ روان‌شناسی نقش مؤثری در موفقیت ازدواج‌های اینترنتی دارد. مشاوران با ارائهٔ راهکارهای عملی، به زوجین کمک می‌کنند تا درک عمیق‌تری از خود و طرف مقابل پیدا کنند و روابط سالم‌تری را تجربه کنند. همچنین، مشاوره به زوجین آموزش می‌دهد که چگونه با چالش‌های احتمالی ازدواج اینترنتی به صورت مؤثر برخورد کنند.

اجتماعی و فرهنگی

ازدواج اینترنتی به‌عنوان یک پدیدهٔ نوظهور، تحولات گسترده‌ای را در ساختار خانواده و جامعه رقم زده است. این نوع ازدواج با تغییر الگوهای سنتی آشنایی و ازدواج، چالش‌های فرهنگی و اجتماعی متعددی را به همراه داشته است. تنوع فرهنگی و مذهبی، نگرش‌های متفاوتی را نسبت به ازدواج اینترنتی شکل داده و تطبیق با این تفاوت‌ها، به ویژه در ازدواج‌های بین‌المللی، پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. نقش خانواده و دوستان در پذیرش یا عدم پذیرش این نوع ازدواج، به شدت تحت تأثیر ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی حاکم بر هر جامعه است. گسترش شبکه‌های اجتماعی و افزایش استفاده جوانان از این بسترها، بر نگرش‌ها و رفتارهای افراد در زمینهٔ ازدواج اینترنتی تأثیر گذاشته و الگوهای جدیدی از روابط را شکل داده است.

حقوقی

ابعاد حقوقی ازدواج اینترنتی بسیار گسترده و پیچیده است و با توجه به تفاوت قوانین هر کشور، این موضوع با چالش‌های حقوقی متعددی همراه است. وضعیت قانونی ازدواج‌های اینترنتی در کشورهای مختلف متفاوت بوده و برخی کشورها آن را به رسمیت شناخته و برخی دیگر با محدودیت‌هایی همراه کرده‌اند.

در ازدواج‌های اینترنتی بین‌المللی، مسائل حقوقی پیچیده‌تری از جمله تعیین صلاحیت دادگاه‌ها، اجرای احکام و اختلافات ناشی از تفاوت قوانین دو کشور مطرح می‌شود. تنظیم قراردادهای پیش از ازدواج به‌عنوان یک ابزار حقوقی، برخی از این اختلافات را پیش‌بینی و حل می‌کند. همچنین، با ثبت قانونی ازدواج اینترنتی، حمایت‌های قانونی از این زوج‌ها، از جمله تعیین قوانین مشخص برای طلاق، حضانت فرزندان و تقسیم اموال، انجام می‌شود.

دینی

ازدواج اینترنتی از دیدگاه ادیان مختلف با نگرش‌های متفاوتی مواجه است. در اسلام، ازدواج به‌عنوان یک پیمان مقدس شناخته می‌شود که با رعایت شرایطی چون رضایت زوجین، رضایت پدر در صورت باکره بودن دختر، تعیین مهریه و حضور شاهدان معتبر انجام می‌گیرد. همچنین ارتباط با قصد ازدواج و بدون مفسده در فضای اینترنت اشکال شرعی ندارد. در نتیجه، در صورت رعایت این شرایط در ازدواج اینترنتی، این نوع ازدواج از نظر اکثر فقهای شیعه پذیرفته است.

در مسیحیت نیز، ازدواج به‌عنوان یک عهد مقدس بر پایه معیارهایی همچون صداقت و شرافت تعریف شده است و اگر این اصول در فضای مجازی قابل تحقق باشد، پذیرفته می‌شود. با این حال، چالش‌های اخلاقی نظیر هویت‌های نادرست، عدم شناخت عمیق، ارتباطات مجازی بدون تعامل واقعی و ارتباط نامحرم، با ارزش‌های دینی که بر صداقت، اعتماد و شفافیت تأکید دارند، در تضاد قرار می‌گیرد.

منابع

• «آیا شناخت همسر از طریق فضای مجازی و ازدواج اینترنتی از نظر شرعی جایز است؟ و آیا چنین ازدواجی پایدار و پابرجا می‌ماند؟»، وب‌سایت اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۲ش.
• «ازدواج اینترنتی آری یا نه؟!»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۳۹۱ش.
• «ازدواج اینترنتی و عواقب آن»، وب‌سایت ویکی‌روان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۷ش.
• «اهمیت مشاوره قبل از ازدواج»، وب‌سایت دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• «سرانجام ازدواج‌های آنلاین؛ به نام ازدواج به کام طلاق»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «علت رواج ازدواج اینترنتی چیست؟»، وب‌سایت صراط نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۳۹۴ش.
• «معایب و مزایای آشنایی اینترنتی برای ازدواج»، وب‌سایت خانواده و فضای مجازی، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «همسر اینترنتی و ازدواج اینترنتی»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ش.
• ابراهیمی، مهدی، «ازدواج اینترنتی»، وب‌سایت مجموعهٔ پل، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• ابراهیمی، مهدی، «ازدواج مجازی موفق»، وب‌سایت پل، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• برات دستجردی، نگین؛ عرفان، آرزو، «بررسی عوامل مؤثر در گرایش به ازدواج اینترنتی»، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در رسانه و فرهنگ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ۲، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۱ش.
• براون، آلی، «آیا دوستیابی اینترنتی کتاب مقدسی است؟»، وب‌سایت threadsuk، تاریخ بازدید: ۵ اکتبر ۲۰۲۴م.
• تاج آبادی فراهانی، محمد؛ شکربیگی، عالیه؛ مهاجری، اصغر، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ۶، ش ۱۹، بهار۱۳۹۸ش.
• تاجیک اسماعیلی، سمیه و مقدسی، مجید، «رابطه میان نحوه و میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی با ازدواج جوانان تهرانی»، در مجلهٔ مطالعات علوم اجتماعی ایران، سال ۱۴، شمارهٔ ۲، پیاپی ۵۳، ۱۳۹۶ش.
• جمشیدوند، احمد، «ازدواج غیرحضوری، شرایط عقد نکاح با فرد در خارج از کشور»، وب‌سایت مشاورهٔ حقوقی وکیل‌وند، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• دستجردی نگین، برات و آرزو، عرفان، «بررسی عوامل مؤثر در گرایش به ازدواج اینترنتی در بین دانشجویان (با رویکرد آسیب‌شناسانه به ازدواج اینترنتی)»، در نشریهٔ مطالعات بین رشته‌ای و فرهنگ (رسانه و فرهنگ)، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۱ش.
• دی کیلر، جاناتان، «ازدواج در خارج از کشور: به رسمیت شناختن ازدواج‌های بین‌المللی به صورت قانونی»، وب‌سایت Law N Guilt، تاریخ بازدید: ۵ اکتبر ۲۰۲۴م.
• رازقی، نادر و همکاران، «بررسی جامعه‌شناختی نگرش جوانان نسبت به ازدواج در فضای مجازی»، در مجلهٔ جامعه‌شناسی کاربردی، شمارهٔ ۱، سال ۲۸، شمارهٔ پیاپی ۶۵، ۱۳۹۴ش.
• رازقی، نادر؛ علیزاده، مهدی؛ محمدی سنگ چشمه، سمیه، «بررسی جامعه شناختی نگرش جوانان نسبت به ازدواج در فضای مجازی»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال ۲۸، ش ۱، بهار۱۳۹۶ش.
• ربیعی، علی؛ شاه قاسمی، احسان، «آسیب‌شناسی فردی و اجتماعی روابط مجازی در ایران»، فصلنامه علمی و پژوهشی رفاه اجتماعی، س ۹، ش ۳۴.
• سعیدی، علی؛ شکیبا، ابوالقاسم، روان‌شناسی ارتباطات اینترنتی، تهران، نشر اندیشه، ۱۳۸۴ش.
• سیفی، زینب، «بررسی ابعاد پدیدهٔ «ازدواج مجازی»(۱) شبکه‌های اجتماعی، مُعرف‌های جدید ازدواج»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۲ش.
• شعاع کاظمی، مهرانگیز، «۸۵ درصد ازدواج‌های اینترنتی منجر به طلاق می‌شود»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۲ش.
• شفیعی، مرضیه و کسایی، هادی، «ازدواج اینترنتی از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی»، در مجلهٔ نامهٔ الهیات، شمارهٔ ۶۷، دورهٔ ۱۷، ۱۴۰۳ش.
• صادقی، محمد، مذاکرات پیش از عقد در نکاح؛ از ماهیت تا تأثیر حقوقی»، در مجلهٔ فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، سال ۲۳، شمارهٔ ۶۹، ۱۳۹۷ش.
• کدخدایی، محمدرضا، «پیامدهای حقوقی و کیفری ازدواج اینترنتی»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۳۹۱ش.
• کنعانی، محمد امین؛ محمدزاده، حمیده، «تماس‌های شبکه ای و تجربه عشق سیال»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره ۹، ش ۱، بهار ۱۳۹۵ش.
• کنعانی، محمد امین؛ محمدزاده، حمیده؛ محمدزاده، فاطمه، «بررسی رابطه استفاده از اینترنت با نگرش به دوستی اینترنتی با جنس مخالف»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره ۷، ش ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
• مرتضی، عادل و صفا، جاوید، «بررسی شرایط شکلی ازدواج بین‌المللی در حقوق ایران، پاکستان و انگلستان»، در نشریهٔ تحقیقات حقوقی، دورهٔ ۲۵، شمارهٔ ۹۷، ۱۴۰۱ش.
• نصری، پریسا، «ازدواج اینترنتی چیست؟»، وب‌سایت کوچ موفق بانوان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.