ازدواج اینترنتی

ازدواج اینترنتی

پادکست مقاله | 🡇 noicon

ازدواج اینترنتی؛ شیوه جدید همسرگزینی و الگوی نوین ازدواج.

اینترنت به‌عنوان یک ابزار ارتباط با دیگران جزء جدایی‌ناپذیر زندگی در جهان مدرن است. یکی از کاربردهای پنهان انتشار اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، تغییر در شیوۀ همسرگزینی و الگوی ازدواج است. این کارکرد از جامعه‌ای به جامعۀ دیگر متفاوت است. ازدواج اینترنتی به ازدواجی اشاره می‌کند که طرفین با استفاده از قابلیت‌های موجود در شبکه‌های اینترنت همدیگر را می‌شناسند و پس‌از تبادل اطلاعات متنی، صوتی و تصویری با یکدیگر، زمینه برای برقراری یک آشنایی و ارتباط در محیطی غیرمجازی فراهم می‌شود و در نهایت امر، رضایت طرفین است که اساس ازدواج را تشکیل می‌دهد.

مفهوم‌شناسی

ازدواج اینترنتی نوعی آشنایی و ایجاد رابطه است که عمدتاً از طریق فضای مجازی و ابزارهای دیجیتال صورت می‌گیرد. این پدیده همزمان با پیشرفت تکنولوژی و تغییرات اجتماعی شکل گرفته و از نظر فنی، اجتماعی و حقوقی، ابعاد مختلفی دارد. از نظر فنی، این نوع ازدواج با استفاده از فناوری‌های ارتباطی امکان‌پذیر شده است. از نظر اجتماعی، به‌عنوان یک شیوه در کنار شیوه‌های سنتی ازدواج قلمداد می‌شود و از نظر حقوقی، نیازمند قوانین و مقررات مشخصی برای تأیید و مدیریت آن است. از منظر شرعی این نوع ازدواج دارای چالش‌هایی مانند شروط نکاح، شاهدین و مراعات قواعد محرمیت است.

عنوان مرسوم دیگر این پدیده، همسریابی اینترنتی است که به شیوه‌ای از همسرگزینی اشاره دارد که طرفین با استفاده از ظرفیت‌های موجود در اینترنت به انتخاب همسر اقدام می‌کنند. در این نوع همسریابی، پس از مبادلۀ اطلاعات تصویری، صوتی و متنی، زمینۀ آشنایی در محیط حقیقی فراهم می‌شود و ازدواج صورت می‌گیرد.

تاریخچه

در سال 1876م زمانی که اپراتور تلگراف در آریزونا، از مرخصی نظامی برای سفر به قصد ازدواج با نامزدش، محروم شد، اولین عروسی «آنلاین» اتفاق افتاد و این زوج از طریق تلگراف ازدواج کردند. در نخستین سیستم همسریابی اینترنتی که در 1995م در فرانسه طراحی شد، افراد از راه پروفایل شخصی، موارد مورد علاقه و چیزهایی که پسند آنها نبود را مطرح می‌کردند و به هم وصل می‌شدند. این سیستم امروزه پیشرفت زیادی کرده است و خدمات متنوعی ارائه می‌دهد.

مفهوم ازدواج اینترنتی از دهۀ ۱۹۹۰م وارد ادبیات عام فناوری اطلاعات و ارتباطات شده است و اولین بار در فرانسه و حومۀ شهر پاریس مطرح شد. این شهر یعنی «ایسی لهمو لینو» یکی از شهرهای اینترنتی و سرآمد شهرهای فرانسه در این زمینه است و اخیراً ۱۲ میلیون عضو فعال از ۲۴۰ کشور جهان دارد.

موضوع همسریابی اینترنتی در کشورهای غربی به‌دلیل تناسب داشتن با ارزش و فرهنگ آنها، عادی است. در واقع، وب‌سایت‌های همسریابی در خارج کشور با هدف دوست‌یابی ایجاد می‌شوند، نه همسریابی و از این نظر با فرهنگ ایرانی تناسبی ندارند.

در ایران

در ایران، نخستین وب‌سایت همسریابی توسط یک روحانی اردبیلی در 1379ش با هدف ایجاد تشکیلات واقعی در جامعه راه‌اندازی شد. این وب‌سایت در کنار مؤسسۀ فرهنگی خانوادۀ امین، فعالیت می‌کند. در دهۀ 80ش، به‌دلیل دسترسی مشکل به اتاق‌های گفت‌وگو در وب‌سایت یاهو، وب‌سایت‌های دیگری با هدف همسریابی به وجود آمدند که بیشتر در زمینۀ همسریابی موقت و دوست‌یابی فعالیت می‌کردند.

در ایران، موضوع دوستیابی مجازی و ازدواج اینترنتی از حدود چهار تا پنج سال پیش به‌تدریج میان عموم مردم رواج یافت؛ هرچند ریشه‌های اولیهٔ این پدیده به اوایل دههٔ ۱۳۸۰ش بازمی‌گردد. این شیوهٔ آشنایی از همان آغاز با واکنش‌های متفاوتی مواجه شد و نگرانی‌هایی جدی در خصوص انطباق آن با هنجارهای اخلاقی، شرعی و فرهنگی جامعهٔ ایران، همراه با چالش‌های احراز هویت و صحت اطلاعات، سبب شده است که ازدواج اینترنتی با احتیاط فراوانی نگریسته شود. با رشد فناوری اطلاعات و گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی، این پدیده توسعه یافته و زمینه‌ساز شکل‌گیری پلتفرم‌های داخلی متعددی در این حوزه شده است.

در حال حاضر، پلتفرم‌ها و سایت‌های متنوعی در ایران به منظور تسهیل آشنایی و ازدواج افراد فعالیت می‌کنند که معمولاً با ارائهٔ پروفایل‌های کاربری، امکان ارتباط مستقیم یا واسطه‌ای را فراهم می‌سازند. برخی از این سامانه‌ها با دریافت مجوز از نهادهای نظارتی همچون وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و مرکز ملی فضای مجازی، تحت‌نظارت قانونی فعالیت می‌کنند؛ از جملهٔ آنها می‌توان به پلتفرم «همسان‌گزینی» وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی اشاره کرد که با هدف ترویج ازدواج اسلامی و کاهش تجرد طراحی شده است. بااین‌حال، شمار قابل‌توجهی از سایت‌ها نیز بدون مجوزهای رسمی و نظارت کافی به فعالیت مشغول هستند که خطراتی نظیر کلاهبرداری، سوءاستفاده از اطلاعات شخصی، شکل‌گیری روابط سمی، و حتی ازدواج‌های اجباری را به همراه دارند.

وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های همسریابی در ایران، تنها زمینۀ آشنایی را ایجاد می‌کنند. شروع رابطه با ارسال پیام و ایمیل است و با تبادل عکس، شمارۀ تماس و ارتباط رودررو ادامه می‌یابد و ممکن است به ازدواج ختم شود یا در این مرحله، پایان یابد. بیشتر کاربران در بازۀ سنی 25 تا 35 سال هستند و این افراد دارای تحصیلات دانشگاهی و شغل هستند و از طبقۀ متوسط شهرهای بزرگ هستند. سیستم‌های همسریابی اینترنتی در ایران در دو دستۀ کلی قرار می‌گیرند:

• وبلاگ‌ها؛ صفحات وب که به‌صورت رایگان با امکانات کم فعالیت می‌کنند و اساس آنها بر قرار دادن نظرات است. هیچ نظارتی بر محتوای وبلاگ‌ها نیست و افراد شمارۀ تماس، مشخصات، علایق و ایمیل خود را برای برقراری ارتباط به راحتی در معرض همگان قرار می‌دهند.
• وب‌سایت‌ها؛ مجموعه‌ای از صفحات وب به هم مرتبط که طراحی بهتری دارند و خدمات بیشتری نسبت به وبلاگ‌ها ارائه می‌دهند و در سه دسته تقسیم می‌شوند.
  • وب‌سایت‌های متمرکز بر دوست‌یابی و همسریابی؛ الگوی این وب‌سایت‌ها، مشابه مدل‌های غربی است افراد با عضویت در آنها، به پروفایل تمام اعضا دسترسی دارند و در آنها با طرح سؤالات روان‌شناسانه، میزان تفاهم فرد با شخص مورد نظر سنجیده می‌شود یا افراد متناسب با او معرفی می‌شوند.
  • وب‌سایت‌هایی با ارائۀ خدمات بیشتر؛ در این وب‌سایت‌ها همسریابی یکی از اهداف فرعی است و ارائۀ خدماتی مانند ایجاد تالار گفت‌وگو، گروه و انجمن برای اظهار نظر و آلبوم عکس و موسیقی در اولویت است.
  • وب‌سایت‌هایی که مؤسسۀ واقعی دارند و تنها نام‌نویسی افراد، در اینترنت انجام می‌شود. بیشتر این وب‌سایت‌ها ضمن داشتن تشکیلات سازماندهی‌شده، مذهبی‌اند و مؤسسۀ واقعی در جامعه دارند. متقاضیان، از طریق وب‌سایت نام‌نویسی می‌کنند و کار اصلی همسریابی در دنیای حقیقی و مؤسسات موجود پیگیری می‌شود.

سامانۀ همدم

برنامه همدم، اولین پلتفرم همسریابی آنلاین متناسب با فرهنگ ایرانی - اسلامی است که زیر نظر سازمان تبلیغات اسلامی فعالیت می‌کند. این برنامه با ارائۀ خدماتی مانند راستی‌آزمایی اطلاعات، آزمون‌های روان‌شناسی و مشاوره‌های تخصصی، به‌دنبال ایجاد بستری امن و قابل اعتماد برای آشنایی و ازدواج جوانان است. در این برنامه، معرف‌ها نقش مهمی در همراهی افراد از ابتدای آشنایی تا تصمیم‌گیری نهایی ایفا می‌کنند. با این حال، در کنار استقبال از این برنامه به‌عنوان یک اقدام علمی و خانواده‌محور، برخی منتقدان آن را اقدامی سطحی می‌دانند که قادر به حل مشکلات عمیق ازدواج نیست و با فرهنگ ایرانی سازگار نیست.

ویژگی‌های آشنایی اینترنتی

مهم‌ترین اقدام در فرایند ازدواج، آشنایی دو طرف است. آشنایی و ارتباط دو جنس در محیط مجازی ازطریق ابزار ارتباطی اینترنت دارای پنج ویژگی مشخص است که آن را از روابط چهره‌به‌چهره و ازدواج در فضای واقعی متمایز می‌کند.

1. سادگی برقراری و قطع رابطه: در آشنایی اینترنتی به‌دلیل دسترسی سریع و تسهیل برقراری تماس در فضای مجازی از طریق کامپیوتر یا موبایل، افراد تمایل بیشتری به برقراری رابطه دارند.
2. گمنامی: عدم حضور فیزیکی در رابطه باعث می‌شود که هویت افراد به ظاهر وابسته نباشد و این گمنامی کمک می‌کند تا کاربران نشانه‌های غیرکلامی و کلامی در ارتباطات را به‌صورت متن درآورده و آنچه در دنیای واقعی امکان بازگو کردنش را ندارند، بازگو کرده و سعی کنند هویت جدید و سیال بسازند.
3. هم جواری مجازی: در روابط اینترنتی اهمیت نزدیکی مکانی در فرایند توسعۀ روابط به حداقل می‌رسد. این همجواری مستلزم این نیست که رشته‌های پیوند و الفت به وجود آیند. مهم‌ترین دستاورد هم‌جواری مجازی، جدایی ارتباط و رابطه است.
4. توالی تکوینی معکوس: توالی تکوینی، شیوۀ بازتاب خود است که در روابط چهره‌به‌چهره، جذابیت‌های ظاهری و شباهت نگرشی در شناخت و تعامل دو فرد تعیین‌کننده است؛ اما در روابط عاشقانۀ اینترنتی، این توالی معکوس می‌شود. افراد ابتدا در جریان گفتگو و مذاکرات ناپایدار در محیط اینترنتی به شناخت می‌رسند و اهمیت جذابیت ظاهری به حداقل می‌رسد. یافته‌ها نشان می‌دهد که در روابط اینترنتی، شیوۀ بازتاب خود تحت‌تأثیر ویژگی‌های ساختاری، گمنامی یا هنجارها در دنیای مجازی شکل می‌گیرد.
5. خود افشایی دوجانبه: گمنامی در اجتماعات مجازی به افراد این شانس را می‌دهد که خودشان را چندگانه بیان کنند یا جنبه‌های بیان نشدۀ وجودشان را بروز دهند و سعی کنند دیگری را هم در جهان‌بینی شخصی و حریم خصوصی خود سهیم کنند.

علل گرایش به ازدواج اینترنتی

تحلیل‌های جامعه‌شناختی و روانشناختی نشان می‌دهد که افراد به‌دلایل گسترش حوزۀ عمومی، شکل‌گیری تفاهم ارتباطی، افزایش آگاهی و تحرک اجتماعی به‌سمت شیوۀ همسرگزینی اینترنتی، گرایش پیدا کرده‌اند. با توجه به این دلایل صاحب‌نظران این حوزه‌های فکری شش عامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و فرهنگی، مذهبی، اقتصادی و سایت‌های همسریابی رابه عنوان عوامل گرایش به ازدواج اینترنتی برمی‌شمارند.

در بررسی عوامل فردی، مواردی چون نگرش مثبت به سایت‌های همسریابی، شکست‌های عاطفی، اختلال هویت، افسردگی، میزان تحصیلات فرد، وضعیت فیزیکی فرد، علاقه به ارتباط با جنس مخالف، تنوع‌طلبی افراد در ارتباط با جنس مخالف و نارضایتی از زندگی در این گرایش موثر هستند. عوامل خانوادگی مؤثر در گرایش در این‌گونه ازدواج، در بردارندۀ متغیرهایی چون موافقت خانواده با ازدواج اینترنتی، سنت‌های خانواده و سطح سواد والدین است. عوامل اجتماعی-فرهنگی نظیر رهایی از قیدوبندهای اجتماعی، محدودیت‌های جامعه در روابط دو جنس، بالا رفتن سن ازدواج، فشار جامعه و خانواده در ازدواج، تغییر سبک زندگی و ترویج فرهنگ ازدواج اینترنتی هستند. عوامل مذهبی با متغییرهایی چون گرایشات (مذهبی، نیم‌مذهبی، غیرمذهبی) سنجیده می‌شوند.

رواج ازدواج اینترنتی نتیجهٔ ترکیبی از عوامل اجتماعی، فرهنگی و تکنولوژیکی است. کاهش روش‌های سنتی معرفی همسر و نبود فرصت‌های آشنایی حضوری، افراد را به‌سوی پلتفرم‌های آنلاین سوق داده است. اثرپذیری از همسالان، دسترسی گسترده به اینترنت و آشنایی بیشتر نسل جوان با فناوری نیز در این روند مؤثر بوده‌اند. افراد با پایگاه اجتماعی-اقتصادی بالاتر، گرایش بیشتری به این روش دارند. ازدواج اینترنتی به‌ویژه برای کسانی که کم‌رو و فاقد مهارت‌های اجتماعی هستند، جذابیت دارد. سرعت بالای ارتباطات در فضای اینترنت نیز جذابیت بیشتری برای آشنایی ایجاد کرده، اما این سرعت ممکن است به شکل‌گیری روابط سطحی و ناپایدار منجر شود.

فضای مجازی به‌دلیل دارا بودن ویژگی‌هایی مانند سهولت دسترسی، استفادۀ آسان، گمنامی کاربران و هزینۀ پایین به یکی از محل‌های پیدا کردن همسر تبدیل شده است.

• نبود آموزش؛ مشاوران خانواده معتقدند که فقدان آموزش، اصلی‌ترین چالش ازدواج است که منجر به انحراف در روش‌های همسریابی می‌شود. به طور کلی دلایل گرایش به اینگونه پدیده‌ها را موارد زیر گزارش کرده‌اند:
• عوامل فردی؛ عواملی مانند افسردگی، نارضایتی از زندگی، وضع جسمی فرد، شکست عاطفی، اختلال هویت، تحصیلات، علاقه به ارتباط با جنس مخالف، تنوع‌طلبی در ارتباط با جنس مخالف و نگرش مثبت به وب‌سایت‌های همسریابی، ویژگی‌های دموگرافیک مانند جنسیت و سن و ویژگی‌های شخصیتی مانند انزواطلبی، درون‌نگری، تنوع‌طلبی و وابسته‌ بودن با ازدواج اینترنتی رابطه دارند.
• عوامل خانوادگی؛ عواملی مانند سطح سواد خانواده، وجود خانواده‌های ازهم‌پاشیده و موافقت خانواده با این نوع ازدواج، باعث گرایش به ازدواج اینترنتی به‌عنوان یکی از راه‌های همسریابی شده است.
• عوامل اجتماعی؛ تصویر فرزندان از خود، جهان و افراد پیرامون تحت تأثیر باور و نگرش خانواده است به گونه‌ای که هر چه نگرش خانواده به وب‌سایت‌های همسریابی مثبت‌تر باشد، نگرش فرزندان نیز مثبت است. قضاوت و تأیید دیگران برای انسان امروزی ارزشمند و مهم است و افراد برای انتخاب مسیر و هدایت به هم‌سالان خود نگاه می‌کنند. کارشناسان معتقدند که عواملی مانند بالا رفتن سن ازدواج، افزایش آمار طلاق، تغییر سبک زندگی، فشار خانواده و جامعه در ازدواج جوانان و رهایی از چارچوب‌های اجتماعی در شیوع فرهنگ گرایش به ازدواج اینترنتی نقش دارند.
• عوامل اقتصادی؛ عواملی مانند توان اقتصادی افراد و هزینۀ نام‌نویسی در سایت‌های همسریابی در تمایل جوانان به ازدواج اینترنتی مؤثر هستند. وضعیت وب‌سایت‌های همسریابی از نظر ظاهری و فنی و تنوع افراد در وب‌سایت‌ها در جذابیت آنها مؤثر است و منجر به گرایش افراد به این گونه از ازدواج می‌شود.

آسیب‌شناسی ازدواج اینترنتی

چالش‌ها

اندیشمندان علوم اجتماعی بر این باورند که اینترنت علی‌رغم اینکه فضای دسترسی آسان و آزاد برای آشنایی افراد جهت ازدواج فراهم کرده است؛ اما این شیوه همسرگزینی آسیب‌پذیر نیز است. عدم امنیت، تعهد و اعتماد و روابط ناپایدار عمده آسیب‌های شناخته شده است. باومن جامعه‌شناس لهستانی معتقد است افراد در شیوه آشنایی و ازدواج از طریق اینترنت چیزهایی به دست می‌آوردند و چیزهایی از دست می‌دهند. مهم‌ترین چیزی که از این گونه روابط به دست می‌آورند؛ آزادی است ولی در عوض چیزهایی مانند امنیت، تعهد و اعتماد در روابط عاشقانه را از دست می‌دهند. در دیدگاه گیدنز ناپایداری یکی از آسیب‌های مهم این گونه ازدواج است. فضای نامطمئن مجازی نمی‌تواند ملاک دقیقی برای شناخت مطلوب باشد و به دلیل خصوصیت عدم همجواری و گمنامی در این ارتباط امکان افزایش سوء تفاهم وجود دارد. خودافشایی و توجه صرف به افکار و ایده‌های طرف مقابل باعث نادیده گرفتن ارزش‌ها و آداب و رسوم فرهنگی اجتماعی جامعه و خانواده می‌شود و زمینه‌ساز اختلاف‌ها بین طرفین می‌شود.

ازدواج‌های اینترنتی در ایران با آسیب‌ها و خطرات متعددی مواجه‌اند. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که درصد قابل توجهی از این ازدواج‌ها به طلاق منجر می‌شود، به‌طوری‌که ۸۵ درصد از این نوع ازدواج‌ها در سه سال اول زندگی به جدایی ختم می‌شود. یکی از مهم‌ترین خطرات، فعالیت غیرقانونی بسیاری از پلتفرم‌های همسریابی است که به بستری برای کلاه‌برداری، هویت‌های جعلی، جمع‌آوری و فروش اطلاعات و روابط ناسالم تبدیل شده‌اند. همچنین، عدم شناخت عمیق زوجین، عدم آموزش، نظارت ضعیف، ناپایداری ارتباط، خلأ مشورت لازم و اتکای بیش از حد به ارتباطات مجازی از دیگر عوامل افزایش ریسک شکست در این نوع ازدواج‌ها است.

مطالعات نشان می‌دهد که موفقیت در ازدواج‌های اینترنتی به رعایت دقیق اصولی همچون شناخت عمیق طرفین بستگی دارد. یکی از چالش‌های اصلی این نوع ازدواج‌ها، نبود آگاهی کافی از شخصیت و رفتارهای طرف مقابل است که ممکن است باعث سوءتفاهم‌ها و ناسازگاری در زندگی مشترک شود. اختصاص زمان کافی برای شناخت و مواجهه با اختلافات رفتاری نقش اساسی در استحکام رابطه دارد. متخصصان، مشاورهٔ پیش از ازدواج را برای آمادگی در مواجهه با چالش‌ها توصیه می‌کنند. همچنین، رعایت اصول اخلاقی و احکام شرعی و نیز مراعات قوانین حقوقی در تمامی مراحل ارتباط ضروری است.

در فرهنگ ایرانی به شکل سنتی، خانواده پشتوانۀ محکمی برای انتخاب همسر است و آشنایی دختر و پسر با نظارت والدین، نقش مؤثری در دوام و پایداری زندگی دارد. کارشناسان معتقدند که به‌دلیل اینکه ازدواج، نه تنها پیوند دو شخص، بلکه پیوند دو خانواده است، حذف خانواده منجر به آسیب‌های زیادی می‌شود و آن را تبدیل به یک معاملۀ ساده می‌کند.

ازدواج اینترنتی، با وجود مزایایی که دارد، با چالش‌ها و معایبی نیز همراه است. برخی از مهم‌ترین معایب و چالش‌های ازدواج اینترنتی عبارتند از: احتمال کلاهبرداری و سوءاستفاده از طریق ایجاد هویت‌های جعلی و اطلاعات نادرست، عدم امکان شناخت کامل شخصیت طرف مقابل در فضای مجازی، مشکلات فرهنگی و اجتماعی ناشی از تفاوت‌های فرهنگی و باورها، تأثیر منفی بر روابط خانوادگی به دلیل مخالفت‌ها و عدم حمایت‌های اجتماعی. همچنین پیچیدگی‌های حقوقی و قانونی در زمینه ثبت ازدواج، تقسیم اموال و حضانت فرزندان و مشکلات دیگری مانند افتادن در ورطهٔ رابطهٔ نامشروع، تعدد همسر، عقد زن شوهردار، ازدواج قبل از رسیدن به سن قانونی، ازدواج بدون اذن ولی و عدم مراعات حدود شرعی از دیگر معایب ازدواج اینترنتی است. علاوه بر این، عدم امنیت روانی و وابستگی عاطفی از دیگر چالش‌هایی است که در ازدواج‌های اینترنتی مشاهده می‌شود. برای کاهش این چالش‌ها، رعایت دقیق قوانین و مقررات شرعی و قانونی و ثبت رسمی ازدواج و نیز مشاورهٔ پیش از ازدواج از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

برقراری رابطه با جنس مخالف در فضای مجازی تأثیر زیادی بر تغییر ارزش و باورهای جوانان نسبت به ازدواج دارد. کارشناسان معتقدند که شناخت افراد در بستر فضای مجازی، ناقص است؛ چرا که با درک و آگاهی عمیق نیست و ازدواج حاصل از آن منطقی و عاقلانه نیست. ارائۀ اطلاعات غیرواقعی؛ به‌دلیل نبود ملاقات فیزیکی بین طرفین، افراد با ایجاد هویت کاذب، ارائۀ اطلاعات اشتباه در مورد جنسیت، تحصیلات و شخصیت تخیلی دیگران را فریب می‌دهند و اطلاعات غیرواقعی ارائه می‌کنند. سوءتفاهم؛ در ارتباط مجازی، به‌دلیل نبود حالت چهره و لحن گفت‌وگو برای انتقال منظور و مقصود، برداشت افراد از صحبت بر مبنای احساس آنها است. فردگرایانه بودن؛ در ارتباط مجازی، اکتفا به افکار و ایده‌های طرف مقابل و نبود امکان ملاقات منجر به غفلت از آشنایی با تفاوت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی طرفین و خانواده‌ها می‌شود.

تقاضا بالای ازدواج سفید در کانال‌های همسریابی

میزان تقاضا برای ازدواج سفید در کانال‌های همسریابی رو به افزایش است این پدیده آسیب‌های جسمی و روحی شدیدی به فرد وارد می‌سازد و آیندۀ او را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. کاربران این وب‌سایت‌ها در برقراری ارتباط با افراد دیگر یا ازدواج، همواره نگرانی، ترس و بی‌اعتمادی دارند و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به شعور، آینده، باورها و نگرش‌های آنها وارد می‌شود.

شیوه مواجهه با آسیب‌های همسریابی اینترنتی

با توجه به مخاطرات همسریابی اینترنتی، بسیاری از مشاوران خانواده، تخصیص اماکنی برای آشنایی جوانان و استفاده از افراد بابصیرت جایگزین مناسبی برای بنگاه‌های همسریابی می‌دانند. با استفادۀ درست از فضای مجازی و افزایش سطح آگاهی مردم، می‌توان از ظرفیت فضای مجازی برای ازدواج بهره گرفت. روان‌شناسان معتقدند که همسریابی اینترنتی زمانی با موفقیت همراه است که رسیدن طرفین به بلوغ هیجانی با نظارت مؤسسات مربوطه و مشاورۀ متخصصان فضای مجازی همراه شود و حمایت خانواده‌ها از فرزندان در کنترل آسیب‌های همسریابی اینترنتی مؤثر است.

مزایا

ازدواج اینترنتی با گسترش فناوری، فرصت‌های جدیدی را برای یافتن همسر مناسب فراهم کرده است. افزایش دایرهٔ انتخاب و دسترسی به افراد با فرهنگ‌ها و دیدگاه‌های مختلف از سراسر جهان، یکی از مهم‌ترین مزایای این نوع ازدواج شمرده شده است. علاوه بر این، صرفه‌جویی در زمان و هزینه‌های مرتبط با آشنایی‌های سنتی، از دیگر مزایای آن است. همچنین، استفاده از الگوریتم‌های هوش مصنوعی در پلتفرم‌های همسریابی، دقت در تطبیق شخصیت‌ها و علایق افراد را افزایش می‌دهد. علاوه بر این، افراد با محدودیت‌های اجتماعی یا شغلی که ممکن است در تعاملات حضوری محدودیت داشته باشند، از طریق این سرویس‌ها فرصت‌های بیشتری برای برقراری ارتباط و تشکیل خانواده پیدا می‌کنند. با این حال، متخصصان اجتماعی و روان‌شناسی، ضمن تأیید مزایای ازدواج اینترنتی، نسبت به برخی از چالش‌های آن مانند عدم امکان شناخت کامل طرف مقابل در فضای مجازی، افزایش احتمال کلاهبرداری، مشکلات قانونی و شرعی، هشدار می‌دهند.

رویکردها

تحقیقات کیفی و کمی خارجی و داخلی نشان می‌دهد، اینترنت با تغییر در شبکه روابط اجتماعی بر نگرش افراد هم دربارهٔ ازدواج در فضای مجازی اثر گذاشته است. این نگرش‌ها به دو نگرش مثبت و منفی تقسیم می‌شود. مهم‌ترین متغییرهای تأثیرگذار در نگرش منفی افراد نسبت به ازدواج اینترنتی، متغییرهای دینداری، وابستگی به خانواده و پایگاه اجتماعی و اقتصادی است؛ یعنی بین این متغیرها و ازدواج اینترنتی یک رابطه معکوس و معنادار وجود دارد. نگرش مثبت به این نوع ازدواج به مواردی چون ارتباط با دوستان و همسالان میزان استفاده از اینترنت و سن وابسته است؛ به عبارت دیگر بین این موارد و ازدواج اینترنتی رابطه مستقیم و معنادار وجود دارد.

نگرش به همسریابی اینترنتی با متغیرهای قومیت، جنسیت، نگرش به ازدواج، میزان استفاده از اینترنت و دین‌داری ارتباط دارد. بر اساس نتایج پژوهشی در سال 1394ش که بر روی دانشجویان دانشگاه شیراز انجام گرفت، نگرش 75درصد دانشجویان به همسریابی اینترنتی منفی بود. 23درصد دانشجویان نگرش میانه و 2درصد نگرش مثبت داشتند. به‌دلیل متفاوت بودن عوامل اجتماعی دخیل در جامعه‌پذیریِ دختران و پسران، دختران نگرش منفی‌تری به همسریابی اینترنتی دارند. بالاتر بودن پیوستگی با خانواده در دختران نسبت به پسرها، بیانگر نظارت شدیدتر خانواده‌ها بر دخترها جهت مقابله با آسیب‌های اینترنت است. در شبکه‌های اجتماعی، در حالی‌که زنان تمایل بیشتری به روابط عاشقانه و بلندمدت دارند؛ مردان به‌دنبال روابط مقطعی هستند. بیشتر دختران از همسریابی اینترنتی برای انتخاب فرد ایده‌آل استفاده می‌کنند و بیشتر پسران با انگیزۀ سرگرمی از وب‌سایت‌های اینترنتی استفاده می‌کنند.

تأثیرات

روانشناختی

گزارش روزنامه ایران؛ دختران دهه شصتی پیشتاز ازدواج‌های اینترنتی

ازدواج اینترنتی تأثیرات روانشناختی مشخصی بر افراد دارد. این نوع ازدواج همزمان با افزایش اعتماد به نفس و گسترش دایرهٔ ارتباطات، منجر به احساس آزادی بیشتر در انتخاب همسر می‌شود. با این حال، ازدواج اینترنتی با چالش‌هایی مانند وابستگی عاطفی، انزوای اجتماعی و کاهش مهارت‌های ارتباط حضوری نیز همراه است.

مطالعات نشان می‌دهد که مشاورهٔ روان‌شناسی نقش مؤثری در موفقیت ازدواج‌های اینترنتی دارد. مشاوران با ارائهٔ راهکارهای عملی، به زوجین کمک می‌کنند تا درک عمیق‌تری از خود و طرف مقابل پیدا کنند و روابط سالم‌تری را تجربه کنند. همچنین، مشاوره به زوجین آموزش می‌دهد که چگونه با چالش‌های احتمالی ازدواج اینترنتی به صورت مؤثر برخورد کنند.

اجتماعی و فرهنگی

ازدواج اینترنتی به‌عنوان یک پدیدهٔ نوظهور، تحولات گسترده‌ای را در ساختار خانواده و جامعه رقم زده است. این نوع ازدواج با تغییر الگوهای سنتی آشنایی و ازدواج، چالش‌های فرهنگی و اجتماعی متعددی را به همراه داشته است. تنوع فرهنگی و مذهبی، نگرش‌های متفاوتی را نسبت به ازدواج اینترنتی شکل داده و تطبیق با این تفاوت‌ها، به ویژه در ازدواج‌های بین‌المللی، پیچیدگی‌های خاص خود را دارد. نقش خانواده و دوستان در پذیرش یا عدم پذیرش این نوع ازدواج، به شدت تحت تأثیر ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی حاکم بر هر جامعه است. گسترش شبکه‌های اجتماعی و افزایش استفاده جوانان از این بسترها، بر نگرش‌ها و رفتارهای افراد در زمینهٔ ازدواج اینترنتی تأثیر گذاشته و الگوهای جدیدی از روابط را شکل داده است.

حقوقی

ابعاد حقوقی ازدواج اینترنتی بسیار گسترده و پیچیده است و با توجه به تفاوت قوانین هر کشور، این موضوع با چالش‌های حقوقی متعددی همراه است. وضعیت قانونی ازدواج‌های اینترنتی در کشورهای مختلف متفاوت بوده و برخی کشورها آن را به رسمیت شناخته و برخی دیگر با محدودیت‌هایی همراه کرده‌اند.

در ازدواج‌های اینترنتی بین‌المللی، مسائل حقوقی پیچیده‌تری از جمله تعیین صلاحیت دادگاه‌ها، اجرای احکام و اختلافات ناشی از تفاوت قوانین دو کشور مطرح می‌شود. تنظیم قراردادهای پیش از ازدواج به‌عنوان یک ابزار حقوقی، برخی از این اختلافات را پیش‌بینی و حل می‌کند. همچنین، با ثبت قانونی ازدواج اینترنتی، حمایت‌های قانونی از این زوج‌ها، از جمله تعیین قوانین مشخص برای طلاق، حضانت فرزندان و تقسیم اموال، انجام می‌شود.

دینی

ازدواج اینترنتی از دیدگاه ادیان مختلف با نگرش‌های متفاوتی مواجه است. در اسلام، ازدواج به‌عنوان یک پیمان مقدس شناخته می‌شود که با رعایت شرایطی چون رضایت زوجین، رضایت پدر در صورت باکره بودن دختر، تعیین مهریه و حضور شاهدان معتبر انجام می‌گیرد. همچنین ارتباط با قصد ازدواج و بدون مفسده در فضای اینترنت اشکال شرعی ندارد. در نتیجه، در صورت رعایت این شرایط در ازدواج اینترنتی، این نوع ازدواج از نظر اکثر فقهای شیعه پذیرفته است.

در مسیحیت نیز، ازدواج به‌عنوان یک عهد مقدس بر پایه معیارهایی همچون صداقت و شرافت تعریف شده است و اگر این اصول در فضای مجازی قابل تحقق باشد، پذیرفته می‌شود. با این حال، چالش‌های اخلاقی نظیر هویت‌های نادرست، عدم شناخت عمیق، ارتباطات مجازی بدون تعامل واقعی و ارتباط نامحرم، با ارزش‌های دینی که بر صداقت، اعتماد و شفافیت تأکید دارند، در تضاد قرار می‌گیرد.

کاربران وب‌سایت‌های همسریابی

افراد منزوی که مهارت‌های اجتماعی پایینی دارند، بستر اینترنت را برای برقراری ارتباط غیرمستقیم مناسب می‌بینند، چرا که امکان برقراری ارتباط رودررو را ندارند. کارشناسان معتقدند بیشتر افرادی که در جستجوی همسر در وب‌سایت‌های همسریابی هستند، گروه‌هایی با محدودیت‌های ظاهری، فردی، خانوادگی و فرهنگی هستند. گروه دیگر از اعضای این وب‌سایت‌ها که تعدادشان بیشتر از سایر گروه‌ها است، شامل افرادی است که انگیزۀ سالم ندارند و با هدف تجربۀ روابط موقت و متعدد از وب‌سایت‌های اینترنتی استفاده می‌کنند و درصد کمی از کاربران به دنبال ازدواج هستند.

پیامدهای همسریابی اینترنتی

بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در 1392ش، اگرچه همسریابی اینترنتی می‌تواند بستری را برای تسهیل ازدواج فراهم کند؛ ولی آسیب‌هایی مانند نبود نظارت،

• فقدان آموزش، ناپایداری روابط در اینترنت و خلأ مشورت موجب تهدید ازدواج در فضای مجازی شده است.
• اگرچه ازدواج اینترنتی فرصت‌های جدیدی را برای ابراز وجود و ارتباط بین‌فردی به وجود می‌آورد؛ چالش‌های روانی، قانونی و اخلاقی زیادی دارد. اشتراک اطلاعات شخصی در اینترنت، باعث نقض حریم خصوصی می‌شود.
• نبود تعهد؛ به‌دلیل اینکه در دوستی‌ها و آشنایی‌های اینترنتی، تعهدی بین افراد ایجاد نمی‌شود، این روابط در مدت کوتاهی به جدایی ختم می‌شوند. در ازدواج اینترنتی پسران مسئولیتی را تقبل نمی‌کنند و بیشتر آسیب به دختران برمی‌گردد.
• آمارها بیانگر این است که 80درصد ازدواج‌های اینترنتی در ایران به شکست ختم می‌شود. بر اساس دیدگاه‌های کارشناسان خانواده، جمع کردن دختران و پسران در یک مکان و ایجاد زمینۀ آشنایی و دوستی آنها، همسرگزینی نیست و پیشنهاد دوستی با افراد متعدد و برقراری رابطۀ عاطفی منجر به بروز چالش، تعارض و مشکلات عمیق در زندگی زناشویی می‌شود.
• همسریابی اینترنتی به‌دلیل تطابق نداشتن با ارزش‌های خانواده و جامعه، آشنا نبودن افراد با یکدیگر و نداشتن شناخت کافی طرفین دلیل اصلی ناپایداری و شکست ازدواج‌ها است. برخی از کارشناسان، همسریابی اینترنتی را یک روش انحرافی می‌دانند که تکیه کردن به آن خطرناک است؛ چرا که مانع شناخت دقیق دخترها و پسرها می‌شود و با پنهان کردن عیوب طرفین از یکدیگر صورت می‌گیرد.
• بی‌اعتمادی؛ زوج‌هایی که از این طریق ازدواج می‌کنند به‌طور مداوم نگران این موضوع هستند که ممکن است همسرشان قبل از آنها به برقراری دوستی با جنس مخالف در اینترنت با افراد دیگر پرداخته باشد و یا حتی بعد ازدواج بپردازد و این موجب دغدغه و بدبینی متقابل و همیشگی در آنها می‌شود.
• گسترش ناهنجاری؛ در فضای مجازی برای دوست‌یابی و همسریابی سوءاستفاده‌های زیادی مانند شروط غیرعادی و غیراخلاقی، بهره‌برداری مالی و رفتارهای ناشایسته از سوی دختران و پسران انجام می‌شود و افراد بسیاری برای گذر زمان و تفریح، رابطه‌ای کنترل‌نشده و خارج از عرف را شروع می‌کنند. در بیشتر وب‌سایت‌های همسریابی اصول اخلاقی رعایت نمی‌شود و بیش از 90درصد روابط افراد با اهداف جنسی است. بسیاری از وب‌سایت‌های اینترنتی که در آنها ردپای گروه‌های کاذب و انحرافی مشهود است، به بهانۀ آسان‌سازی ازدواج با انتشار محتوای مستهجن و سوءاستفاده از جوانان زمینۀ شیوع فساد، ادبیات مستهجن و روابط نامشروع را فراهم می‌کنند و با تبادل اطلاعات افراد درآمدهای میلیاردی به جیب می‌زنند.

منابع

• «۸۵درصد ازدواج‌های اینترنتی منجر به طلاق می‌شود»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۲ش.
• «آیا شناخت همسر از طریق فضای مجازی و ازدواج اینترنتی از نظر شرعی جایز است؟ و آیا چنین ازدواجی پایدار و پابرجا می‌ماند؟»، وب‌سایت اسلام کوئست، تاریخ درج مطلب: ۶ دی ۱۴۰۲ش.
• «ازدواج از طریق تلگرام و فضای مجازی چقدر در ایران رواج دارد؟»، پایگاه خبری تحلیلی فرارو، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۱ش.
• «ازدواج اینترنتی آری یا نه؟!»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۲۸ بهمن ۱۳۹۱ش.
• «ازدواج اینترنتی و عواقب آن»، وب‌سایت ویکی‌روان، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۷ش.
• «ازدواج‌های اینترنتی چالشی پیش روی جامعه»، فارس‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۷ بهمن ۱۳۹۰ش.
• «ازدواج‌های اینترنتی»، وب‌سایت افرا کلینیک، تاریخ درج مطلب: یک اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
• «اهمیت مشاوره قبل از ازدواج»، وب‌سایت دانشگاه شهید بهشتی، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• «سرانجام ازدواج‌های آنلاین؛ به نام ازدواج به کام طلاق»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «سرانجام ازدواج‌های آنلاین؛ به نام ازدواج به کام طلاق»، مشرق‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۹ بهمن ۱۳۹۸ش.
• «علت رواج ازدواج اینترنتی چیست؟»، وب‌سایت صراط نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۸ آذر ۱۳۹۴ش.
• «معایب و مزایای آشنایی اینترنتی برای ازدواج»، وب‌سایت خانواده و فضای مجازی، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• «موافقان و مخالفان همسریابی اینترنتی در ایران چه می‌گویند؟»، ماهنامهٔ پیوست، تاریخ درج مطلب: ۲۹ آبان ۱۴۰۰ش.
• «همسر اینترنتی و ازدواج اینترنتی»، وب‌سایت حوزه‌نت، تاریخ درج مطلب: ۲۳ مرداد ۱۳۹۶ش.
• «همسران اینترنتی/ تقاضای بالای ازدواج سفید در کانال‌های همسریابی»، سلامت‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۵ مرداد ۱۴۰۱ش.
• ابراهیمی، مهدی، «ازدواج اینترنتی»، وب‌سایت مجموعهٔ پل، تاریخ بازدید: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
• ابراهیمی، مهدی، «ازدواج مجازی موفق»، وب‌سایت پل، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• برات دستجردی، نگین و عرفان، آرزو، «بررسی عوامل مؤثر در گرایش به ازدواج اینترنتی در بین دانشجویان (با رویکرد آسیب‌شناسانه به ازدواج اینترنتی)، علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، شمارهٔ دوم، پاییز و زمستان ۱۳۹۱ش.
• برات دستجردی، نگین؛ عرفان، آرزو، «بررسی عوامل مؤثر در گرایش به ازدواج اینترنتی»، فصلنامه مطالعات میان رشته‌ای در رسانه و فرهنگ، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال ۲، شماره ۲، زمستان ۱۳۹۱ش.
• براون، آلی، «آیا دوستیابی اینترنتی کتاب مقدسی است؟»، وب‌سایت threadsuk، تاریخ بازدید: ۵ اکتبر ۲۰۲۴م.
• تاج آبادی فراهانی، محمد؛ شکربیگی، عالیه؛ مهاجری، اصغر، «رابطه عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامه مددکاری اجتماعی، سال ۶، ش ۱۹، بهار۱۳۹۸ش.
• تاجیک اسماعیلی، سمیه و مقدسی، مجید، «رابطه میان نحوه و میزان استفاده از شبکه‌های اجتماعی مجازی با ازدواج جوانان تهرانی»، در مجلهٔ مطالعات علوم اجتماعی ایران، سال ۱۴، شمارهٔ ۲، پیاپی ۵۳، ۱۳۹۶ش.
• تاج‌آبادی فراهانی، محمد و دیگران، «رابطهٔ عملکرد شبکه‌های اجتماعی مجازی با شیوه‌های همسرگزینی»، پژوهشنامهٔ مددکاری اجتماعی، شمارهٔ نوزده، بهار ۱۳۹۸ش.
• جاودانی، آرزو، «نگاهی به پدیدهٔ ازدواج اینترنتی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲ آذر ۱۳۸۴ش.
• جمشیدوند، احمد، «ازدواج غیرحضوری، شرایط عقد نکاح با فرد در خارج از کشور»، وب‌سایت مشاورهٔ حقوقی وکیل‌وند، تاریخ بازدید: ۱۴ مهر ۱۴۰۳ش.
• حلیمه، عنایت و دیگران، «مطالعه نگرش دانشجویان نسبت به ازدواج اینترنتی (مطالعه موردی دانشجویان دانشگاه شیراز)»، همایش تغییرات خانواده و چالش‌های آن در ایران، ۱۳۹۴ش.
• دستجردی نگین، برات و آرزو، عرفان، «بررسی عوامل مؤثر در گرایش به ازدواج اینترنتی در بین دانشجویان (با رویکرد آسیب‌شناسانه به ازدواج اینترنتی)»، در نشریهٔ مطالعات بین رشته‌ای و فرهنگ (رسانه و فرهنگ)، دورهٔ ۲، شمارهٔ ۲، ۱۳۹۱ش.
• دی کیلر، جاناتان، «ازدواج در خارج از کشور: به رسمیت شناختن ازدواج‌های بین‌المللی به صورت قانونی»، وب‌سایت Law N Guilt، تاریخ بازدید: ۵ اکتبر ۲۰۲۴م.
• رازقی، نادر و دیگران، «بررسی جامعه‌شناختی نگرش جوانان نسبت به ازدواج در فضای مجازی»، جامعه‌شناسی کاربردی، شمارهٔ ۶۵، بهار ۱۳۹۶ش.
• رازقی، نادر و همکاران، «بررسی جامعه‌شناختی نگرش جوانان نسبت به ازدواج در فضای مجازی»، در مجلهٔ جامعه‌شناسی کاربردی، شمارهٔ ۱، سال ۲۸، شمارهٔ پیاپی ۶۵، ۱۳۹۴ش.
• رازقی، نادر؛ علیزاده، مهدی؛ محمدی سنگ چشمه، سمیه، «بررسی جامعه شناختی نگرش جوانان نسبت به ازدواج در فضای مجازی»، جامعه‌شناسی کاربردی، سال ۲۸، ش ۱، بهار۱۳۹۶ش.
• ربیعی، علی؛ شاه قاسمی، احسان، «آسیب‌شناسی فردی و اجتماعی روابط مجازی در ایران»، فصلنامه علمی و پژوهشی رفاه اجتماعی، س ۹، ش ۳۴.
• سعیدی، علی؛ شکیبا، ابوالقاسم، روان‌شناسی ارتباطات اینترنتی، تهران، نشر اندیشه، ۱۳۸۴ش.
• سیفی، زینب، «ازدواج مجازی به روایت مدیر «همدم»؛ ۹۹٫۵درصد معرفی موفق»، وب‌سایت ایرنا، تاریخ بازدید: ۲۳ مرداد ۱۴۰۳ش.
• سیفی، زینب، «بررسی ابعاد پدیدهٔ «ازدواج مجازی»(۱) شبکه‌های اجتماعی، مُعرف‌های جدید ازدواج»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: ۲۳ خرداد ۱۴۰۲ش.
• شعاع کاظمی، مهرانگیز، «۸۵ درصد ازدواج‌های اینترنتی منجر به طلاق می‌شود»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۳ تیر ۱۳۹۲ش.
• شفیعی، مرضیه و کسایی، هادی، «ازدواج اینترنتی از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی»، در مجلهٔ نامهٔ الهیات، شمارهٔ ۶۷، دورهٔ ۱۷، ۱۴۰۳ش.
• صابری‌راد، احمد و دیگران، «تأثیر تکنولوژی‌های نوین (اینترنت و شبکه‌های مجازی و …) در ازدواج»، همایش ملی انجمن مشاورهٔ ایران، ۱۳۹۲ش.
• صادقی، محمد، مذاکرات پیش از عقد در نکاح؛ از ماهیت تا تأثیر حقوقی»، در مجلهٔ فقه و حقوق خانواده (ندای صادق)، سال ۲۳، شمارهٔ ۶۹، ۱۳۹۷ش.
• فلاح‌زاده، هاجر و اسدرخت، مرثا، «تعارضات زناشویی در ازدواج‌های اینترنتی و سنتی»، همایش انجمن مشاوره در ایران، دورهٔ سیزده، ۱۳۹۲ش.
• کدخدایی، محمدرضا، «پیامدهای حقوقی و کیفری ازدواج اینترنتی»، خبرگزاری حوزه، تاریخ درج مطلب: ۸ اسفند ۱۳۹۱ش.
• کنعانی، محمد امین؛ محمدزاده، حمیده، «تماس‌های شبکه ای و تجربه عشق سیال»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره ۹، ش ۱، بهار ۱۳۹۵ش.
• کنعانی، محمد امین؛ محمدزاده، حمیده؛ محمدزاده، فاطمه، «بررسی رابطه استفاده از اینترنت با نگرش به دوستی اینترنتی با جنس مخالف»، فصلنامه تحقیقات فرهنگی ایران، دوره ۷، ش ۴، زمستان ۱۳۹۳ش.
• مرتضی، عادل و صفا، جاوید، «بررسی شرایط شکلی ازدواج بین‌المللی در حقوق ایران، پاکستان و انگلستان»، در نشریهٔ تحقیقات حقوقی، دورهٔ ۲۵، شمارهٔ ۹۷، ۱۴۰۱ش.
• مهدیزاده، شراره و شمس بیرانوند، عاطفه، «بررسی نگرش جوانان به استفاده از سایت‌های همسریابی و عوامل مؤثر بر آن»، مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، شمارهٔ سی، ۱۳۹۴ش.
• نصری، پریسا، «ازدواج اینترنتی چیست؟»، وب‌سایت کوچ موفق بانوان، تاریخ درج مطلب: ۱۲ آذر ۱۴۰۲ش.
• The first “Onlind” ,Wedding Actually Happened 144 Years Ago”, " Insidehook Website, Date of Visit: 1 sep 2024.