بنیامین نتانیاهو

بنیامین نتانیاهو؛ سیاست‌مدار و نخست‌وزیر اسراییل.

زندگی‌نامه

تولد و کودکی

بنیامین نتانیاهو در ۲۱ اکتبر ۱۹۴۹م در شهر تل آویو متولد و در اورشلیم بزرگ شد، اما بخشی از کودکی خود را به‌دلیل فعالیت‌های دانشگاهی پدرش در ایالات متحده گذراند. خانواده او بین سال‌های ۱۹۵۶ تا ۱۹۵۸ و دوباره بین ۱۹۶۳ تا ۱۹۶۷ در ایالات متحده زندگی کردند.در همان سال‌ها بود که نتانیاهو با زبان انگلیسی، فرهنگ سیاسی آمریکا و فضای آکادمیک غرب نیز آشنا شد.

نوجوانی و جوانی

دوران نوجوانی نتانیاهو میان اسرائیل و آمریکا سپری شد. او در مدرسه‌ای در پنسیلوانیا تحصیل کرد و پس از پایان دبیرستان، در ۱۹۶۷م به اسرائیل بازگشت تا وارد ارتش شود. این بازگشت، مسیر زندگی او را دگرگون کرد. او به یگان ویژه «سایرت متکل»، یکی از نخبه‌ترین واحدهای کماندویی ارتش اسرائیل، پیوست و به‌عنوان سرباز و سپس فرمانده تیم فعالیت کرد. نتانیاهو در ۱۹۷۲م در عملیات آزادسازی هواپیمای ربوده‌شده سابنا شرکت کرد و در جریان آن زخمی شد. یوناتان نتانیاهو، برادر بزرگتر او، نیز فرمانده نظامی بود و در عملیات انتبه در ۱۹۷۶م کشته شد.

تحصیلات

پس از پایان خدمت نظامی، نتانیاهو به آمریکا بازگشت. او در مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) تحصیل کرد و موفق به دریافت مدرک کارشناسی در رشتۀ معماری و کارشناسی ارشد در رشتۀ مدیریت اجرایی شد. همچنین مدتی در رشتۀ علوم سیاسی در دانشگاه هاروارد به تحصیل پرداخت، اما تحصیلات خود را در مقطع دکترا به پایان نرساند و مدرکی از این دانشگاه کسب نکرد. تحصیل در MIT و زندگی در آمریکا موجب شد که نتانیاهو در مقایسه با بسیاری از سیاستمداران اسرائیلی، ارتباط عمیق‌تری با ساختار قدرت و رسانه در ایالات متحده داشته باشد.

ازدواج و تشکیل خانواده

بنیامین نتانیاهو در دوران تحصیل در بوستون با همسر اول خود، میریام، آشنا شد و با او ازدواج کرد. حاصل این ازدواج، فرزند اولشان به نام «نوا» بود. پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه هاروارد، نتانیاهو در یک دفتر مشاوره مالی مشغول به کار شد و همزمان به فعالیت‌های اطلاعاتی اسرائیل در ایالات متحده نیز پرداخت. نتانیاهو در ۱۹۸۰م با سارا بن آرتزی (متولد ۵ نوامبر ۱۹۵۸م در اسرائیل) ازدواج کرد. سارا روان‌شناس تربیتی است و این زوج صاحب دو پسر به نام‌های یائیر (متولد ۱۹۹۱م) و آونی (متولد ۱۹۹۴م) هستند.

ویژگی‌های شخصیتی

ویژگی‌های شخصیت بنیامین نتانیاهو از منظر روانشناختی با الگوی شخصیت‌های ضداجتماعی یا سایکوپاتیک مقایسه و توصیف شده است. از دیدگاه آنان، رفتارهای او شامل تمایل بالا به قدرت، کاهش قابل توجه اضطراب و بی‌توجهی به نظرات دیگران است. به گفته پژوهشگران، مهم‌ترین انگیزه در این نوع شخصیت، حفظ قدرت است و رفتارهای خشن و پرخاشگرانه او نشانه‌ای از ترس از دست‌دادن آن تلقی می‌شود. از منظر برخی ناظران، نتانیاهو در طول دوران نخست‌وزیری خود با بی‌توجهی به هزینه‌های انسانی و اصرار بر ادامه جنگ‌ها، این ویژگی‌ها را به نمایش گذاشته است.

زمینه‌ها و عوامل تربیتی

به نظر پژوهشگران خانوادۀ نتانیاهو در کنار تأثیرات فرهنگی و سیاسی، نقشی تعیین‌کننده در شکل‌گیری شخصیت و نگرش‌های بنیامین نتانیاهو ایفا کرد. او در فضایی رشد یافت که تاریخ، فرهنگ و سیاست یهودی در کانون توجه قرار داشت و از کودکی با مباحث سیاسی و گفتمان‌های صهیونیستی آشنا شد. آموزه‌های پدرش، بن‌صیون نتانیاهو، که از مورخان برجسته صهیونیسم تجدیدنظرطلب بود، بر اهمیت اتحاد یهودیان، بازگشت به سرزمین موعود و تداوم دولت اسرائیل تأکید داشت. این ارزش‌ها که در سخنرانی‌های نتانیاهو بازتاب یافته، بخشی از هویت ملی و مبانی تصمیم‌گیری سیاسی او محسوب می‌شود. به گفته پژوهشگران، میراث خانوادگی و تربیت اولیه نتانیاهو، نه تنها به او درک عمیقی از تاریخ و چالش‌های اسرائیل بخشید، بلکه مسیر او را به سوی رهبری یک دولت امنیت‌محور هموار کرد. این زمینه‌های خانوادگی، در کنار تجربۀ زیستی او در اسرائیل و آمریکا، به شکل‌گیری شخصیتی سیاسی انجامید که همواره بر ضرورت بقا و امنیت اسرائیل تأکید داشته است.

مسئولیت‌ها

• سفارت اسرائیل در واشنگتن (آغاز فعالیت سیاسی)؛
• نمایندگی اسرائیل در سازمان ملل متحد (۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸م)؛
• عضویت در کنست (پارلمان اسرائیل) از ۱۹۸۴م؛
• معاونت وزارت خارجه در دولت اسحاق شامیر؛
• رهبری حزب لیکود (از ۱۹۹۳م)؛
• نخست‌وزیر اسرائیل (۱۹۹۶ تا ۱۹۹۹م)؛
• وزارت خارجه اسرائیل (۲۰۰۲م)؛
• وزارت دارایی اسرائیل (۲۰۰۳م)؛
• رهبری حزب لیکود (بار دیگر پس از کناره‌گیری شارون در ۲۰۰۵م)؛
• نخست‌وزیر اسرائیل (از ۲۰۰۹م به بعد).

فعالیت‌های سیاسی و نظامی

بنیامین نتانیاهو فعالیت سیاسی خود را از ۱۹۸۸م با ورود به کنست از حزب راست‌گرای لیکود آغاز کرد و در دولت‌های راست‌گرا به معاونت وزارت خارجه رسید. وی از ۱۹۸۴ تا ۱۹۸۸ به عنوان سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد خدمت کرد. در۱۹۹۳م رهبری لیکود را به دست آورد و در ۱۹۹۶م برای نخستین بار به نخست‌وزیری اسرائیل رسید. او در این دوره، بخشی از خاک شهر الخلیل و برخی مناطق کرانه باختری را به حکومت خودگردان فلسطین واگذار کرد. نتانیاهو پس از شکست در انتخابات ۱۹۹۹م رهبری لیکود را به آریل شارون واگذار کرد و مدتی از سیاست کناره گرفت. در ۲۰۰۲م به‌عنوان وزیر امور خارجه و سپس در ۲۰۰۳م به‌عنوان وزیر دارایی منصوب شد. در ۲۰۰۵م در اعتراض به طرح خروج از غزه و تخلیه شهرک‌ها استعفا داد و بار دیگر رهبری لیکود را در دست گرفت. از ۲۰۰۹م تا ۲۰۲۱ مجدداً نخست‌وزیر بود و در ۲۰۲۲م بار دیگر به قدرت بازگشت. او با تشکیل ائتلاف‌های راست‌گرا و مذهبی، طولانی‌ترین دورۀ نخست‌وزیری تاریخ اسرائیل را ثبت کرده است.

سبک رهبری

به گفته تحلیلگران و پژوهشگران، سبک رهبری بنیامین نتانیاهو با تاب‌آوری سیاسی و توانایی در تشکیل ائتلاف مشخص می‌شود که او را به یکی از تأثیرگذارترین شخصیت‌های تاریخ اسرائیل تبدیل کرده است. از منظر آنان، رویکرد او مبتنی بر عملگرایی و انعطاف‌پذیری است و در طول دوران سیاسی خود، ائتلاف‌هایی را در سراسر طیف سیاسی شکل داده است. این انعطاف‌پذیری اگرچه گاهی به امتیازات سیاستی انجامیده، اما به او امکان داده تا مسیری مستقل را دنبال کند. به گفته پژوهشگران، نتانیاهو نقش خود را در سیاست اسرائیل بارها بازتعریف کرده و از سوی حامیان به دلیل زیرکی استراتژیک و رهبری قاطع تحسین شده، در حالی که منتقدان او را نیرویی قطبی‌کننده و تفرقه‌انگیز ارزیابی کرده‌اند.

دست‌آوردها

در حوزه نظامی و امنیتی، نتانیاهو در دوران نخست‌وزیری خود بر توسعه فناوری‌های دفاعی پیشرفته متمرکز بوده است. از جمله مهم‌ترین اقدامات وی، تقویت سیستم دفاع موشکی گنبد آهنین بوده که به‌عنوان یکی از پیشرفته‌ترین سامانه‌های دفاع موشکی جهان شناخته می‌شود. همچنین به نظر برخی تحلیلگران اسرائیل تحت رهبری او در حوزۀ امنیت سایبری و جنگ‌های الکترونیکی به جایگاه پیشروی جهانی دست یافته است. در عرصۀ سیاست خارجی، او به عادی‌سازی روابط اسرائیل با چندین کشور عربی از جمله امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش از طریق توافق‌نامه‌های ابراهیم اقدام کرد که به تقویت روابط دیپلماتیک و اقتصادی اسرائیل انجامید. اما در مقال مخالفان به نقاط ضعف کارنامۀ او اشاره کرده و معتقدند که در دوران فعلی نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو شمار کشته‌ها و مجروحان به حدود ۲۲۰۰ نفر رسیده و نزدیک به ۲۰ هزار نفر نیز زخمی شده‌اند. حدود ۱۴۳ هزار نفر از سکونتگاه‌های خود تخلیه شده و نزدیک به ۳۸ هزار موشک به سمت سرزمین‌های اشغالی شلیک گردیده است. در حوزه اقتصادی، ۸۰ هزار شرکت با کمبود نیروی انسانی مواجه و ۱۰۰ هزار واحد تجاری تعطیل شده، همچنین بدهی‌های رژیم به حدود ۱.۳۲۹ تریلیون و کسری بودجه به ۱۰۰ میلیارد افزایش یافته است. در بخش اجتماعی، حدود ۲۰۰ هزار نفر سرزمین‌های اشغالی را ترک کرده و ۲.۶ میلیون نفر با ناامنی غذایی روبرو هستند. همچنین ۲۸۰ نظامی اقدام به خودکشی کرده و ۷۰ نفر نیز جان خود را از دست داده‌اند.

رویدادهای خاورمیانه در دوران نخست‌وزیری نتانیاهو

بر اساس گزارش منبع در دوره نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو به‌ویژه از ۲۰۲۲م تاکنون رویدادهای متعددی در خاورمیانه رخ داده است. از جمله در ۷ اکتبر ۲۰۲۳م حماس حملاتی را به‌نام طوفان الاقصی به جنوب اسرائیل انجام داد که طی آن نزدیک به ۱۲۰۰ نفر کشته و حدود ۲۴۰ نفر به گروگان گرفته شدند. اسرائیل در پاسخ، عملیات نظامی گسترده‌ای را در نوار غزه آغاز کرد که با انتقادات بین‌المللی به دلیل تلفات غیرنظامیان و بحران انسانی همراه بود. در جریان این جنگ، درگیری‌های اسرائیل با حزب‌الله در لبنان نیز تشدید شد. همچنین جنبش انصارالله یمن در حمایت از مردم فلسطین، کشتی‌های مرتبط با اسرائیل را در دریای سرخ هدف قرار داد که به مداخله نظامی ایالات متحده و در نهایت آتش‌بس در مه ۲۰۲۵م انجامید. به طور غیرمستقیم، این تحولات به تضعیف موقعیت بشار اسد در سوریه انجامید. همچنین در ژوئن ۲۰۲۵م درگیری مستقیمی میان اسرائیل و ایران روی داد که به آسیب به برخی تأسیسات نظامی و هسته‌ای ایران انجامید.

مواضع بنیامین نتانیاهو در قبال فلسطین

نتانیاهو در دوره نخست نخست‌وزیری خود (۱۹۹۶-۱۹۹۹م) با روند صلح اسلو و گفت‌وگوهای اسرائیل و فلسطین با احتیاط و بدبینی برخورد کرد و نگاه کلی او به مسئله فلسطین امنیتی و محدودکننده بود. دولت‌های او به‌طور معمول ائتلافی و وابسته به احزاب راست‌گرا، مذهبی و شهرک‌نشین بودند که سیاست‌های وی در قبال فلسطین، کرانه باختری و غزه را سخت‌تر کرد. او بارها گفته است که امنیت اسرائیل بر هر توافق سیاسی مقدم است. منتقدان معتقدند سیاست‌های نتانیاهو باعث گسترش شهرک‌سازی، تضعیف روند تشکیل کشور فلسطین و تشدید بحران غزه شده است. پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م نتانیاهو اصرار داشت که حماس باید از میان برداشته شود، در حالی که منتقدان او را به ناتوانی در پیشگیری از حمله، طولانی‌کردن جنگ و بی‌توجهی به هزینه انسانی متهم کردند. بر اساس گزارش دفتر اطلاع‌رسانی دولتی غزه، تا پانصد و شصتمین روز جنگ، بیش از ۶۲ هزار نفر کشته یا ناپدید شده‌اند که شامل بیش از ۱۸ هزار کودک و ۱۲ هزار و ۴۰۰ زن است. همچنین بیش از ۲ هزار خانواده به‌طور کامل از بین رفته‌اند. ۱۱۶ هزار و ۵۰۵ نفر مجروح شده‌اند و بیش از ۲ میلیون نفر نیز در نوار غزه آواره شده‌اند. علاوه‌بر این، هزاران واحد مسکونی و زیرساخت‌های حیاتی تخریب شده و بحران شدید غذایی و دارویی در این منطقه به وجود آمده است.

موضع نتانیاهو در قبال جمهوری اسلامی ایران

بنیامین نتانیاهو همواره جمهوری اسلامی ایران را مهم‌ترین تهدید موجودیتی برای اسرائیل معرفی کرده است. برای مثال او در سخنرانی ۲۰۱۲م خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با ارائه تصویری از یک بمب و کشیدن خط قرمز بر روی آن، خواستار تعیین حد نهایی برای برنامه هسته‌ای ایران شد. نتانیاهو که از مخالفان سرسخت توافق هسته‌ای برجام بود، در ۲۰۱۵م با سخنرانی در کنگره آمریکا تلاش کرد دولت اوباما را از امضای این توافق منصرف کند. او در دوره نخست‌وزیری خود، بارها خواستار اقدام نظامی علیه تأسیسات هسته‌ای ایران شد و سیاست «فشار حداکثری» را دنبال کرد. در جنگ دوازده‌روزه ژوئن ۲۰۲۵م اسرائیل به همراه ایالات متحده حملات مستقیمی را به تأسیسات هسته‌ای ایران انجام داد. در ادامه، در جنگ رمضان (۹ اسفند ۱۴۰۴ش)، حملات هماهنگ اسرائیل و آمریکا ساختمان محل استقرار رهبری جمهوری اسلامی را هدف قرار داد که به شهادت سید علی خامنه‌ای، رهبر وقت ایران، همراه با ده‌ها تن از فرماندهان ارشد نظامی و امنیتی انجامید. نتانیاهو این حملات را «تغییر چهره خاورمیانه» و دستاوردی بزرگ برای امنیت اسرائیل توصیف کرد.

موضع بنیامین نتانیاهو در قبال حزب‌الله لبنان

بنیامین نتانیاهو در طول دوران نخست‌وزیری خود، حزب‌الله لبنان را یکی از مهم‌ترین تهدیدات امنیتی اسرائیل معرفی کرده و بر ضرورت مقابله نظامی با آن تأکید داشته است. پس از حملات ۷ اکتبر ۲۰۲۳، نتانیاهو با تشدید حملات علیه مواضع حزب‌الله در جنوب لبنان و بیروت، هدف خود را «تغییر معادلات امنیتی در شمال» و عقب‌راندن این گروه از مرزهای اسرائیل اعلام کرد. در جریان این حملات در سپتامبر ۲۰۲۴، حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله، و شماری از فرماندهان ارشد این گروه کشته شدند. نتانیاهو پس از این حملات، حزب‌الله را «به شدت تضعیف‌شده» و «دهه‌ها به عقب رانده شده» توصیف کرد و ادعا نمود که توان موشکی و ساختار فرماندهی آن از بین رفته است. با این حال، بر اساس گزارش‌های میدانی و تحلیل‌های برخی ناظران، حزب‌الله در مدت کوتاهی پس از آتش‌بس نوامبر ۲۰۲۴، با بازسازی شبکه‌های ارتباطی، تغییر ساختار فرماندهی و تکیه بر روش‌های غیرمتمرکز، توانست بخشی از توانمندی‌های نظامی خود را بازیابد و در مارس ۲۰۲۶ مجدداً حملاتی را علیه مواضع اسرائیل انجام دهد. با وجود اظهارات نتانیاهو مبنی بر «نابودی قریب‌الوقوع» حزب‌الله، تحولات میدانی نشان داده است که این گروه همچنان توانایی هدف‌قراردادن عمق خاک اسرائیل را حفظ کرده است.

پرونده‌های قضایی

داخلی

بنیامین نتانیاهو در اسرائیل با چندین پرونده فساد مالی از جمله رشوه، کلاهبرداری و نقض اعتماد مواجه است که به محاکمه وی انجامیده است. از پنج پرونده تحقیقاتی، سه پرونده با عناوین ۱۰۰۰، ۲۰۰۰ و ۴۰۰۰ به دادگاه کشیده شده است. در پرونده ۱۰۰۰، نتانیاهو و همسرش سارا متهم شده‌اند که کالاهای لوکسی از جمله جعبه‌های سیگار و شامپاین به ارزش حدود ۱۹۸ هزار دلار از دو تاجر در ازای انجام خدمات سیاسی و اداری دریافت کرده‌اند. در پرونده ۲۰۰۰، وی به توافق با نشریه «یدیعوت آحارونوت» برای دریافت پوشش خبری مثبت در مقابل محدود کردن نشریه رقیب متهم شده است. پرونده ۴۰۰۰ مربوط به دوره وزارت ارتباطات نتانیاهو (۲۰۱۴-۲۰۱۷م) است که در آن او متهم شده با سهامدار اصلی شرکت مخابراتی «بزک» توافق کرده تا وب‌سایت خبری وابسته، پوشش خبری مطلوبی برای او و خانواده‌اش فراهم کند.

بین‌المللی

در ۲۰ مه ۲۰۲۴، کریم احمد خان، دادستان دیوان بین‌المللی کیفری، اعلام کرد به اتهام ارتکاب جنایات جنگی در غزه و جنایت علیه بشریت، برای بنیامین نتانیاهو درخواست حکم بازداشت خواهد کرد. دیوان در ۲۱ نوامبر ۲۰۲۴م حکم بازداشت نتانیاهو، یوآف گالانت و محمد ضیف را صادر کرد. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا تأکید کرد این حکم سیاسی نیست و تمام ۲۷ کشور عضو باید آن را اجرا کنند. در میان متحدان غربی اسرائیل، به جز آلمان و مجارستان، کشورهای اروپایی از جمله هلند، سوئیس، ایتالیا، ایرلند، اسپانیا، بلژیک، اتریش، نروژ، سوئد و نیز کانادا پایبندی خود به این حکم را اعلام کرده و به طور بالقوه نتانیاهو در صورت سفر به این کشورها قابل بازداشت است. بریتانیا نیز به طور تلویحی این موضع را تأیید کرد. در مقابل، دولت مجارستان ضمن رد حکم، نتانیاهو را به بوداپست دعوت کرد. دولت آمریکا که عضو دیوان نیست، این حکم را «شوکه‌کننده» و «غیرقابل قبول» خواند و تأکید کرد در کنار اسرائیل خواهد ماند. دولت چین نیز که عضو دیوان نیست، از تلاش‌های بین‌المللی برای اعمال قوانین بین‌المللی حمایت کرد.

افتخارات

در ۲۰۱۰م نشریه انگلیسی «نیو استیتسمن» بنیامین نتانیاهو را در رتبه یازدهم فهرست پنجاه چهره تأثیرگذار جهان سیاست قرار داد. همچنین در ۲۰۱۲، نشریه صهیونیستی «جروزالم پست» نام وی را در میان پنجاه یهودی تأثیرگذار جهان معرفی کرد.

منابع

• «آمار تلفات و خسارت‌های غزه در ۵۶۰ روز جنگ»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 29 فروردین 1404ش.
• «انتشار کارنامه سیاه نتانیاهو؛ آمار سنگین تلفات و بحران‌های اقتصادی»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1405ش.
• * «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
• «بنیامین نتانیاهو ایران را جدی‌ترین تهدید خاورمیانه خواند»، وب‌سایت دویچه‌وله، 23 فروردین 1400ش.
• «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، پرسمان دانشگاهی، تاریخ درج مطلب: 21 فروردین 1392ش.
• «بنیامین نتانیاهو کیست؟»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1403ش.
• «بیوگرافی بنیامین نتانیاهو/ از کماندوی سایرت متکل تا طولانی‌ترین نخست‌وزیر اسرائیل»، وب‌سایت دیده‌بان اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 13 خرداد 1405ش.
• «بیوگرافی کامل بنیامین نتانیاهو + تصاویر»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 9 دی 1398ش.
• «تندروترین دولت تاریخ اسرائیل به نخست‌وزیری بنیامین نتانیاهو سوگند خورد»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 8 دی 1401ش.
• «جان کری: نتانیاهو بارها روسای جمهور آمریکا را برای حمله به ایران تحت فشار قرار داده، اما فقط ترامپ با طرح‌های او موافقت کرد»، خبرگزاری شفقنا، تاریخ درج مطلب: 22 فرودرین 1405ش.
• «حکم جلب دیوان کیفری بین‌المللی؛ چه کشورهایی ممکن است نتانیاهو را بازداشت کنند؟»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 2 آذر 1403ش.
• «شرح حال بنیامین نتانیاهو؛ نخست وزیر جدید اسرائیل»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 11 فروردین 1388ش.
• صادقی، بهنام، «بنیامین نتانیاهو و تهدید هسته‌ای ایران از ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۵»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 24 اردیبهشت 1405ش.
• «غافلگیری خامنه‌ای در «عملیات پیدایش»؛ جزئیات تازه از حمله برای کشتن رهبر جمهوی اسلامی»، وب‌سایت یورونیوز فارسی، تاریخ درج مطلب: ۴ مارس ۲۰۲۶.
• «فکر می‌کردند حزب‌الله را از بین برده‌اند اما ... / چگونه مقاومت لبنان خود را بازسازی کرد؟ / نابودی حزب‌الله لبنان توهمی ساده‌لوحانه بود»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 2 فروردین 1405ش.
• «نتانیاهو: باید برای برنامه هسته‌ای ایران خط قرمز تعیین کرد»، وب‌سایت بی بی سی فارسی، تاریخ درج مطلب: 6 مهر 1391ش.
• «نتانیاهو، پرونده‌های گشوده و یک دور نخست وزیری دیگر!»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 27 مهر 1404ش.
• «نتانیاهو تغییر چهره خاورمیانه را از جمله دستاوردهای دولت خود برشمرد»، وب‌سایت العربیه، تاریخ درج مطلب: 28 مه 2025م.
• «همه چیز درباره بنیامین نتانیاهو؛ خاخام زاده‌ای که هیتلر قرن شد!»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 2 آبان 1403ش.

"Benjamin Netanyahu," Britannica website, accessed June 11, 2026