بلهبرون؛ مراسمی بعداز خواستگاری و قبلاز عقدکنان و عروسی.
 هدایای بله برون | |
پادکست مقاله | 🡇
|
بَلهبرون یکی از آیینهای ریشهدار و مهم پیشاز ازدواج در فرهنگ ایرانی است که پساز خواستگاری و پیشاز عقد برگزار میشود. این مراسم، مجلس اعلام رسمی رضایت خانوادهها و تثبیت تصمیم ازدواج است و در آن دربارهٔ مهمترین مسائل زندگی مشترک -از مهریه و شیربها تا زمان عقد و عروسی- توافق میشود. بلهبرون افزونبر کارکرد اجتماعی و اقتصادی، نقش مهمی در تحکیم پیوند خانوادگی و تقویت جنبهٔ شرعی ازدواج دارد. آیینها، نامگذاریها و رسوم آن در نقاط مختلف ایران متنوع است، اما در همهجا نشانهای از آغاز رسمی زندگی مشترک، احترام متقابل خانوادهها و پایبندی به سنتهای فرهنگی بهشمار میآید.
مفهومشناسی
بَلهبُرون یا بَلّهبُرون، یکی از مقدمات مهم قبلاز جشن عروسی در ایران است.[۱] محل یا مجلسی که در آن از اولیای عروس، قول و اجازهٔ ازدواج دختر را میگیرند[۲] و قولوقرارهای قبلاز عروسی بین خانوادههای عروس و داماد گذاشته میشود.[۳] بلهبرون از بخشهای مهم مراسم مقدماتی جشن عروسی سنتی در ایران است. این مراسم برای گفتوگو دربارهٔ شرایط مالی ازدواج، تعهدات و پرداختهای مالی و نقدی خانوادهٔ پسر توسط خانوادهٔ دختر، برگزار میشود. در این مراسم، شرایط و تعهدات مالی دو طرف مانند شیربها، مهریه، هزینههای مراسم عروسی و تعداد میهمانان مورد بحث قرار میگیرد و قطعی میشود. در صورت توافق، یک لیست تهیه میشود و به امضای ریشسفیدان هر دو طرف میرسد. مقدار مهر و هزینههای مراسم عروسی بستگی به وضعیت اقتصادی و اجتماعی خانوادهها دارد.[۴] واژهٔ بله در بَلهبُرون یا بَلّهبُرون، محرّف بلی و به معنای قبول پیوند زناشویی از سوی عروس است.[۵]
فلسفه بلهبرون
یکی از دلایل برگزاری مراسم بلهبرون، آشکار شدن ازدواج دختر و پسر در میان اقوام و همسایگان است.[۶] هماهنگی مسائل مهمی از قبیل تعیین میزان مهریه، شیربها، میزان تقریبی جهیزیه، لوازم مهم مراسم عقد، زیورآلات و لباسهای مورد نیاز عروس، هزینهٔ مجالس پیشِرو، مشخص کردن زمان نامزدی، عقد و عروسی و شمار میهمانان در این مراسم اتفاق میافتد.[۷] توافق بر خواندن عقد موقت و محرم شدن دختر و پسر تا زمان عقد دائمی یکی دیگر از محورهای گفتوگو در این مراسم است.[۸]
نحوهٔ برگزاری و موضوعات
زمان و مکان برگزاری
مراسم بلهبرون معمولاً پساز حصول اطمینان دو خانواده از ازدواج دختر و پسر، از سوی خانوادهٔ داماد پیشنهاد میشود.[۹] این مجلس غالبا در شب و با حضور افراد ریشسفید و بزرگ فامیل دو طرف برگزار میشود.[۱۰] مجلس بلهبرون بعداز آخرین جلسهٔ خواستگاری و قبلاز عقد و عروسی برگزار میشود. در گذشته به این مسئله توجه داشتند که بلهبران در ساعات خوشیمن برگزار شود.[۱۱]
آرایش و لباس عروس
ازآنجاکه مراسم بلهبرون نخستین دیدار رسمی عروس با اقوام همسر آیندهاش محسوب میشود، توجه به آرایش و پوشش او از اهمیت ویژهای برخوردار است. در این مراسم، حفظ ظاهری طبیعی و باوقار، اولویت دارد و آرایشی ساده و ملایم که جلوهای دخترانه و متین به چهره ببخشد، بر آرایش غلیظ و پررنگ ترجیح داده میشود.[۱۲] انتخاب لباسی مناسب، متناسب با سلیقه و فرهنگ خانواده،[۱۳] و در عین حال ساده و رسمی،[۱۴] به آراستگی و جذابیت عروس میافزاید.[۱۵] معمولاً در این مراسم از رنگهای روشن و ملایمی چون صورتی، گلبهی و آبی روشن استفاده میشود و از بهکارگیری رنگهای تیره مانند مشکی پرهیز میشود.[۱۶]
دفتر بلهبرون
بعداز اینکه خانوادهٔ عروس و داماد در مورد موضوعاتی مثل مهریه و شیربها به توافق رسیدند، آن را در دفتر بلهبرون ثبت میکنند. در گذشته آن را روی یک برگهٔ ساده مینوشتند؛ اما امروزه بهمنظور زیبایی و همچنین یادگاری برای عروس و داماد، از این دفتر استفاده میشود. توافقاتی که نوشته شده و افراد آن را امضا کردند، بعداً بهصورت قانونی در سند ازدواج ثبت میشود و شروط نوشته شده در آن باید از جانب دو طرف اجرا شود.[۱۷]
جایگاه و اهمیت
مجلس بلهبرون افزونبر کارکرد تشریفاتی، نقشی بنیادین در تحقق پیمان زناشویی و استحکام پیوند میان خانوادههای عروس و داماد ایفا میکند. در این مجلس، با توافق بر سر تعهدات شرعی و خانوادگی، ارزش ازدواج بهعنوان یک پیمان مقدس تثبیت میشود و زمینههای اعتماد متقابل بین دو خانواده فراهم میآید. همچنین این مراسم از جنبهٔ اقتصادی نیز حائز اهمیت است؛ زیرا در آن هزینهها و ترتیبات اصلی مراسم عروسی به گفتگو گذاشته شده و تعیین میشود، که خود به شفافیت و کاهش تنشهای مالی انجامیده و به استحکام نهایی پیوند زناشویی کمک میکند.[۱۸]
بلهبرون در ایران
نامگذاری مراسم در نقاط مختلف ایران
مراسم بلهبرون که بهعنوان نخستین گام رسمی در پیوند زناشویی شناخته میشود، در نقاط مختلف ایران با نامهای گوناگونی خوانده میشود که هریک بازتابدهندهٔ آداب، باورها و ساختار اجتماعی آن منطقه است. در تهران و بسیاری از شهرهای مرکزی، این مراسم با عناوینی چون خَرجبُرون، خَرجبُری، بلهبری و بَعلهبرون شناخته میشود. خراسانیها آن را شب جواباستَنی (شب جواب گرفتن) یا شب کفشپاکِنی (شب کفش پاکردن به عروس) مینامند. در شاهرود به آن حرف تمامکردن، گفته میشود که در دو نشست جداگانه برگزار میشود: نشست نخست با حضور زنان سالخورده دربارهٔ میزان مهریه، شیربها و اسباب عروسی گفتگو میشود و نشست دوم با حضور نمایندگانی از زنان و مردان ریشسفید دو خانواده، توافقات را به امضا میرسانند.
در شیراز و قم این مراسم به ترتیب مَهربُرون و گلابگیرون نامیده میشود. در میان ایلات و عشایر نیز تنوع نامها بسیار است: ایل مَمَسنی فارس آن را باشلُقبرون یا کدخدایی میخوانند؛ بختیاریها خرجبُران و در روستای پاگچ قندشکنان میگویند؛ لرهای بالا گریوهٔ لرستان آن را خرجبُرو و کردهای سنندج، دستماچکردن مینامند. ایلات و عشایر پشتکوه این مراسم را دستگیران، کردهای ایل کلهر (شاهآباد غرب) خازمَنی یا دَزورانی و مردم ایل لِرکیِ خوزستان کاغذگیرانی یا شیربهابُرون میگویند. در ترکمنها این مراسم به تعیین قیمت عروس معروف است.
در سمنان، مراسم خواستگاری و بلهبرون در یک مجلس با نامهای دوخازی، قولگیران یا کدخدایی برگزار میشود. گیل و دیلم آن را صورتهَگیری یا ثبتهَگیری، مردم زیارت (گرگان) قندشکنی و دَوان (کازرون) شرطکنون میگویند. در پیرسواران (ملایر) به آن لَنگُریخُورُو گفته میشود.
در برخی جوامع ایلی-عشیرهای و روستایی، این مراسم در دو نشست مکمل برگزار میشود: نشست اول به تعیین هزینههای مجلس بعدی و نشست دوم به تعیین شیربها و مهریه اختصاص دارد. این گوناگونی نامها و آداب، نشاندهندهٔ غنای فرهنگی ایران و سازگاری این آیین با ساختارهای اجتماعی و اقتصادی هر منطقه است.[۱۹]
رسومات رایج خانوادهها در مراسم بلهبرون
در مراسم بلهبرون، خانوادههای عروس و داماد هریک با توجه به رسومات محلی و فرهنگی خود، وظایف و هدایایی را بر عهده دارند که به استحکام پیوند خانوادگی و اعلام رسمی توافق زناشویی کمک میکند.
- خانواده داماد: خانواده داماد برای ابراز خشنودی و اعلام رسمی توافق، هدایایی را به مجلس بلهبرون میآورند که شامل دو دسته کلی است: نخست هدایای نفیس و نمادین همچون یک سبد گل، کیک مخصوص این مراسم و حلقۀ بلهبرون یا نشان، و دوم هدایای ویژهٔ عروس که شامل یک قواره پارچه برای پیراهن مجلسی، چادر عروس، یک جلد قرآن مجید، کلهقند و بهدلخواه کیف، کفش و مانتو میشود؛[۲۰] همچنین نقل، نبات، قند و شیرینی و گلاب نیز از دیگر هدایای متداول خانوادهٔ داماد در این مراسم بهشمار میرود.[۲۱]
- خانواده عروس: خانوادهٔ عروس نیز با تدارک فضایی مناسب، وظیفهٔ پذیرایی از میهمانان را بر عهده دارند. این پذیرایی معمولاً شامل تهیهٔ نوشیدنی، میوه و شیرینی است و در صورت تمایل، تدارک شام نیز به اختیار آنان است.[۲۲]
بلهبرون در مناطق مختلف ایران در گذر زمان
مراسم بلهبرون در ایران، در حوزههای جغرافیایی و فرهنگی گوناگون، با آدابورسوم متفاوتی برگزار میشود. هرچند ساختار اصلی این مراسم در طول زمان کمابیش ثابت مانده، اما امروزه تشریفات، تجملگرایی و چشموهمچشمی، هزینههای آن را بهطور چشمگیری افزایش داده است.[۲۳]
آدابورسوم در مناطق مختلف ایران
در روستاهای خراسان، خانوادهٔ پسر هدایایی چون انگشتر، کفش، لباس، شکلات، چای و چند سکهٔ نقره به خانهٔ دختر میبرند. پساز توافق، یکی از زنان خانوادهٔ پسر، سکهها را در کفش دختر میریزد و انگشتر را به او تقدیم میکند؛ سپس تنقلات را به دو نیم تقسیم کرده، نیمی را به خانوادهٔ عروس میدهند و نیمی را با خود برمیدارند. در شاهرود، خانوادهٔ داماد برّه سفیدی را بهعنوان هدیه برای عروس آرایش میدادند. آنها دستمال سفیدی را دور گردن برّه میبستند و روی پیشانی و پاهایش حنا میگذاشتند. سپس عبارت «اِنشاءالله مبارکش باد» را با حنا روی پهلوی راست برّه مینوشتند و گردنبند طلایی از گردنش میآویختند. این برّه آراسته را در روز بعداز «حرف تمام شدن» به خانۀ عروس میبردند.[۲۴] در قوچان، پساز ناهار، هدایا و شیربها در دستمالی ابریشمی به ریشسفید خانوادهٔ دختر تقدیم میشود. سپس آخوند دو کلهقند را میشکند و تکهای را به نشانهٔ شگون به داماد میدهد و باقی قند با نخود و کشمش میان مهمانان توزیع میشود.[۲۵] در قم نیز مراسمی با عنوان «گلابگیرون» برگزار میشود که خانوادهٔ پسر پیشاز آن، شکر، شیرینی و گلاب برای خانوادهٔ عروس میفرستند. در روستای زیارت نیز مردان برای قندشکنی و مهربُری گرد هم میآیند و پساز توافق و پرداخت بخشی از مهریه، مادر پسر و زنان با ظروف آراسته و لباس عروس وارد مجلس میشوند.[۲۶]
تغییرات معاصر و افزایش تشریفات
در مراسم بلهبرون براساس سنت قدیمی افراد بیشتری نسبت به مراسم خواستگای حضور داشتند که شامل اقوام درجهٔ یک هر دو خانواده مانند پدربزرگ، مادربزرگ، خاله، عمو، عمه، دایی و در بعضی از موارد، دوستان نزدیک داماد و عروس میشد. پذیرایی نیز در گذشته معمولاً با چای، قلیان، شربت و میوههای فصلی همراه بود و با توافق خانوادهها، شیرینی گردانده میشد.[۲۷] در برخی مناطق نیز این مراسم با شام یا ناهار همراه بود.[۲۸] اما امروزه، بلهبرون با چاشنی تجملگرایی و تشریفات برگزار میشود. این مراسم که به میزبانی پدر عروس برگزار میشود، نهتنها محلی برای توافق بر سر مهریه، شیربها و تعداد مهمانان است، بلکه به عرصهای برای نمایش دکوراسیون، تزئینات کلهقند، پارچههای نامزدی، حلقه و دفتر مخصوص تبدیل شده است. ارائهدهندگان خدمات عروسی با پیشنهاد طرحهای متنوع، هزینهها را بهشدت افزایش دادهاند.[۲۹] به این ترتیب، رسمی که بر پایهٔ سادگی و صمیمیت استوار بود، امروزه به یکی از عوامل افزایش هزینههای ازدواج تبدیل شده است.[۳۰]
پانویس
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ بله بران.
- ↑ «بلهبران»، وبسایت جدولیاب.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی؛ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت دانشنامة جهان اسلام.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه بله بران.
- ↑ «آدابورسوم بله برون»، وبسایت آخرین خبر.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «آدابورسوم بله برون»، وبسایت آخرین خبر.
- ↑ «تاریخچۀ مراسم بلهبرون چیست؟»، وبلاگ آسوریگ.
- ↑ «تاریخچۀ و رسومات مراسم بله برون در فرهنگهای ایرانی»، وبلاگ آرایشگاه عروس، تشریفات مجالس، آتلیه عروس.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «بله برون؛ همه چیز در مورد مراسم بله برون»، وبسایت راهنمای عروسی.
- ↑ مقدمفر، «مراسم بله برون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.
- ↑ «بله برون؛ همه چیز در مورد مراسم بله برون»، وبسایت راهنمای عروسی.
- ↑ «مهمترین نکات مراسم بله برون که حتماً باید بدانید»، وبسایت تشریفینو.
- ↑ «بله برون؛ همه چیز در مورد مراسم بله برون»، وبسایت راهنمای عروسی.
- ↑ «دفتر بلهبرون چیست و چه چیزهای در آن نوشته میشود؟»، وبسایت سالن عقد نقره.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی؛ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت دانشنامة جهان اسلام.
- ↑ مقدمفر، «مراسم بله برون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.
- ↑ «تاریخچه و رسومات مراسم بله برون در فرهنگهای ایرانی»، وبسایت آرایشگاه عروس، تشریفات مجالس، آتلیه عروس.
- ↑ مقدمفر، «مراسم بلهبرون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.
- ↑ «بلهبرون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، خبرآنلاین؛ مقدمفر، «مراسم بلهبرون چیست؟ صفر تا 100 رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما.
- ↑ شریعتزاده، «فرهنگ مردم شاهرود»، 1371ش، ج2، ص۲۶۳–۲۷۵.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ بلوکباشی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ کتیرایی، «از خشت تا خشت»، 1378ش، ص127-128.
- ↑ رسولی، «پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران»، 1380ش، ص327؛ شهری، «طهران قدیم»، 1383ش، ج3، ص63.
- ↑ «5 وسیلة ضروری بلهبرون و 100 دیزاین و ایدة جذاب برای این مراسم»، وبسایت تشریفات آفوریبا (تیموری).
- ↑ «1+5 نکتة مهم مراسم بلهبرون»، خبرگزاری رجانیوز؛ «بلهبرون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، خبرآنلاین.
منابع
- «بله برون؛ همه چیز در مورد مراسم بله برون»، وبسایت راهنمای عروسی، تاریخ درج مطلب: ۱۲ مرداد ۱۳۹۸ش.
- «بلهبران»، وبسایت جدولیاب، تاریخ بازدید: ۱۴ فرودین ۱۴۰۲ش.
- «بلهبرون و نامزدی چه رسوم و هدایایی دارند؟»، خبرآنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۰ فروردین ۱۴۰۱ش.
- بلوکباشی، علی، «بلهبرون»، دانشنامة جهان اسلام، وبسایت دانشنامة جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۲۸ دی ۱۴۰۲ش.
- بلوکباشی، علی، «بلهبرون»، وبسایت مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۸ دی ۱۳۹۸ش.
- «تاریخچهٔ مراسم بلهبرون چیست؟»، وبلاگ آسوریگ، تاریخ درج مطلب: ۱ شهریور ۱۴۰۱ش.
- «تاریخچهٔ و رسومات مراسم بلهبرون در فرهنگهای ایرانی»، وبسایت آرایشگاه عروس، تشریفات مجالس، آتلیه عروس، تاریخ درج مطلب: ۳ اسفند ۱۳۹۴ش.
- «دفتر بلهبرون چیست و چه چیزهای درآن نوشته میشود؟»، وبلاگ سالن عقد نقره، تاریخ درج مطلب: ۱۷ شهریور ۱۴۰۱ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۷ بهمن ۱۴۰۲ش.
- رسولی، غلامحسین، «پژوهشی در فرهنگ مردم پیرسواران»، تهران، نشر بلخ، چاپ اول، ۱۳۸۰ش.
- شریعتزاده، علیاصغر، «فرهنگ مردم شاهرود»، تهران، شرکت مؤلفان و مترجمان ایران، ۱۳۷۱ش.
- شهری، جعفر، «طهران قدیم»، تهران، معین، ۱۳۸۳ش.
- کتیرایی، محمود، «از خشت تا خشت»، تهران، ثالث، ۱۳۷۸ش.
- مقدمفر، مهسا، «مراسم بلهبرون چیست؟ صفر تا ۱۰۰ رسم و رسوم بلهبرون»، وبسایت شادیما، تاریخ درج مطلب: ۱۶ تیر ۱۴۰۱ش.
- «مهمترین نکات مراسم بله برون که حتماً باید بدانید»، وبسایت تشریفینو، تاریخ درج مطلب: ۲۳ فروردین ۱۳۹۹ش.
- «۱+۵ نکتة مهم مراسم بلهبرون»، خبرگزاری رجانیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مرداد ۱۳۹۹ش.
- «۵ وسیلة ضروری بلهبرون و ۱۰۰ دیزاین و ایدة جذاب برای این مراسم»، وبسایت تشریفات آفوریبا (تیموری)، تاریخ بازدید: ۱ بهمن ۱۴۰۲ش.