قمپز در کردن
قمپز در کردن؛ اصطلاحی عامیانه در زبان فارسی که به لافزنی توخالی، خودستایی پوچ و ادعای بیپشتوانه اشاره دارد.
قمپز در کردن به معنای لاف زدن بیاساس و خودستایی توخالی است و از نام توپ جنگی توخالی عثمانیها به نام قمپز، گرفته شده است که صدایی بلند اما بیاثر تولید میکرده است. این اصطلاح امروزه برای تمسخر ادعاهای پوچ و فخرهای بیپایه در زبان روزمره استفاده میشود.
واژهشناسی قمپز
در لغتنامهٔ دهخدا، قُمپُز به معنای دعوای بیدلیل، فخر و مباهات بیمورد و بالیدن نابهجا آمده است و قمپز درکردن نیز به دعاوی دروغین کردن اشاره دارد.[۱] در فرهنگ معین غُنپز یا غُمپز به معنی لاف و گزاف، ادعا و فخر فروشی تعریف شده است.[۲] در فرهنگ فارسی عمید نیز قمپز در کردن به معنای لاف زدن و خودستایی عامیانه معرفی شده است.[۳] در زبان انگلیسی قمپز در کردن با دو عبارت to bluff یا swagger شناخته میشود.[۴] اصطلاح بلوفزدن که در زبان روزمرۀ مردم نیز رواج دارد به معنای لافزدن و ادعای بیپایه و اساس است.[۵]
ریشه تاریخی قمپز درکردن
ریشهٔ تاریخی اصطلاح قمپز در کردن به نوعی توپ جنگی به نام «قمپز» بازمیگردد؛ قمپز نوعی توپ جنگی توخالی بود که عثمانیها در نبردهای تاریخی با ایران، بهویژه در قرنهای ۱۶ و ۱۷م بهکار میبردند. این توپ جنگی فقط با باروت و پارچههای فشرده پر میشد و فاقد گلولهٔ واقعی بود و تنها صدایی مهیب برای به وحشت انداختن سربازان و چهارپایان دشمن تولید میکرد، بدون آنکه تخریبی درپی داشته باشد.[۶] پس از کشف شدن بیخطر بودن آن، برای تمسخر ادعاهای بزرگ اما پوچ و بیاثر از عبارت قمپز درکردن، استفاده شد که بهتدریج در زبان عامیانه فارسی برای لافزنی جا افتاد.[۷]
کاربرد قمپز درکردن در زندگی روزمره
اصطلاح قمپز درکردن، در زبان عامیانه برای تمسخر ادعاهای بیپایه، استفاده میشود؛[۸] زیرا این افراد با لاف زدن و بزرگنمایی قصد دارند دیگران را با خود همسو کنند. برخی از این مصادیق عبارتند از:
- در روابط اجتماعی: وقتی کسی موفقیتهای ساختگی خود را به رخ دیگران میکشد، پشت سر او میگویند: فلانی قمپز در میکنه و فقط حرف میزنه.
- در فضای مجازی: برای پستهای خودستایانه و بدون پشتوانهٔ برخی بلاگرها در نمایش ثروت یا دانش خود یا تبلیغات دروغین در فضای مجازی این اصطلاح کاربرد دارد.
- در محیط کار یا سیاست: توصیف وعدههای توخالی مسئولان یا رقبا، به معنای قمپز در کردن بدون عمل نیز تعبیر میشود.[۹]
پانویس
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه قمپز.
- ↑ معین، فرهنگ فارسی معین، ذیل واژه قمپز.
- ↑ عمید، فرهنگ فارسی عمید، ذیل واژه قمپز.
- ↑ «قمپز در کردن به انگلیسی»، وبسایت فست دیکشنری.
- ↑ دهخدا، لغتنامه، ذیل واژه بلف.
- ↑ پیرانی و پیری، «قمپز در کردن»، وبسایت ادبستان شعر پارسی.
- ↑ «قُمپُز در کردن یعنی چه؟»، وبسایت تبیان.
- ↑ «اصطلاح قمپز در کردن از کجا آمد؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «قمپز در کردن»، وبسایت یوتاب.
منابع
- «اصطلاح قمپز در کردن از کجا آمد؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۴ فروردین ۱۴۰۰ش.
- پیرانی، امین و پیری، حامد، «قمپز در کردن»، وبسایت ادبستان شعر پارسی، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- دهخدا، علیاکبر، لغتنامه، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قمپز در کردن»، وبسایت یوتاب، تاریخ درج مطلب: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قمپز در کردن به انگلیسی»، وبسایت فست دیکشنری، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.
- «قُمپُز در کردن یعنی چه؟»، وبسایت تبیان، تاریخ درج مطلب: ۲۴ مرداد ۱۳۹۲ش.
- معین، محمد، فرهنگ فارسی معین، وبسایت واژهیاب، تاریخ بازدید: ۱۵ دی ۱۴۰۴ش.