جشن سیرسور؛ آیین کهن ایرانی در چهاردهم دی، با محوریت سیر و باورهای مرتبط با تندرستی.[دیدگاه ۱]
۱۴ دی روز جشن سیرسور از آیینهای کهن ایرانی است که در روایتهای تاریخی با روز گوش در دیماه همزمان است. این جشن با خوراکهای دارای سیر و باورهای مربوط به تندرستی و دوری از بیماری شناخته شده و گزارشهایی از آن در منابع دورۀ اسلامی برجای مانده است.
معرفی
جشن سیرسور یا جشن سیر، از آیینهای کهن ایرانی است.[۱] این نام از دو جزء سیر، بهمعنای ثوم و سور، بهمعنای جشن، تشکیل شده است.[۲] این جشن در چهاردهم دی، همزمان با روز گوش، برگزار میشده است.[۳] ابنخلف تبریزی در برهان قاطع، سیرسور را با روز گوش مرتبط دانسته و آن را چهاردهم هر ماه خورشیدی معرفی کرده است. این در حالی است که محمد معین در حاشیۀ این اثر، با استناد به گزارش بیرونی، این برداشت را اصلاح کرده و سیرسور را جشنی ویژۀ چهاردهم دی معرفی کرده است.[۴]
تاریخچه
قدیمیترین گزارشهای شناختهشده دربارۀ سیرسور در آثار ابوریحان بیرونی دیده میشود. او در آثارالباقیه، این جشن را مربوط به روز چهاردهم دی و روز گوش دانسته و قدمت آن را به زمان جمشید نسبت داده است. بر اساس این گزارش، مردم در این روز سیر و شراب و خوراکهایی از سبزی و گوشت مصرف میکردند.[دیدگاه ۲] بیرونی در قانون مسعودی نیز به سیرسور اشاره کرده است. گردیزی در زینالاخبار نیز سیرسور را از آیینهای این روز دانسته است. پرهیز از خوردن چربی در این گزارش از رسوم سیرسور شمرده شده است.[۵][دیدگاه ۳]
آیین و خوراک
سیر بخش اصلی آیین سیرسور بوده است. بر اساس گزارشهای بیرونی، گردیزی و ابن خلف تبریزی، در این روز خوراکهایی با سیر، سبزی و گوشت تهیه میکردند. سیر گاه همراه غذا مصرف میشد و گاه در ترکیب خوراک قرار میگرفت.[۶]
در گزارشهای موجود، خوردن گوشت در سیرسور منع نشده است. این نکته اهمیت دارد زیرا در برخی منابع جدید، این جشن بهعنوان جشنی گیاهخواری معرفی شده است؛ در حالیکه گزارشهای تاریخی موجود از مصرف گوشت در خوراکهای این روز خبر میدهند.[۷]
بیرونی همچنین از سنتی در میان برخی بهدینان یاد کرده است که بر اساس آن، چهار روز هر ماه، شامل روزهای دوم، دوازدهم، چهاردهم و بیستویکم، روز نَبُر نام داشت و در آنها از کشتن حیوانات و خوردن گوشت پرهیز میکردند. با این حال، گزارش او دربارۀ سیرسور نشان میدهد که این جشن با مصرف گوشت و سبزی همراه بوده است.[۸]
در برخی گزارشهای متأخر، برای روز پس از سیرسور نیز آیینی ذکر شده است. بر اساس این روایت، در پانزدهم دی صورتی از خمیر یا گل سرخ میساختند و آن را بالای درگاه خانه قرار میدادند.[۹]
خوراک آیینی سیروسدو
سیروسدو[دیدگاه ۴] از خوراکهای آیینی مرتبط با سنت زرتشتی است که در برخی منابع دربارۀ آن گزارش شده است. این خوراک از سیر، سداب، روغن کنجد، سرکه، پیاز و نان تهیه میشده و در گاهنبار و برخی مراسمهای مربوط به درگذشتگان تهیه میشده است میرفته است. این خوراک با آیین سیرسور ارتباط موضوعی دارد اما گزارشهای موجود دربارۀ سیروسدو آن را بهعنوان خوراکی آیینی در سنت زرتشتی معرفی میکنند و نه فقط خوراک ویژۀ جشن سیرسور.[۱۰][دیدگاه ۵]
باورهای مرتبط
سیرسور با باور به دفع بیماری و زیان دیوان مرتبط است. در گزارش بیرونی، خوردن سیر و خوراکهای همراه آن برای دور شدن اندوه و بیماری و دستیابی به شفا بیان شده است. گردیزی نیز خوراکهای این روز را در ارتباط با دفع زیان دیوان معرفی کرده است.[۱۱] در برهان قاطع نیز خوردن گوشت و سیر در این روز برای در امان ماندن از جن و آسیب آن سودمند دانسته شده است. همچنین چهاردهم دی روزی نیک برای سپردن فرزند به مکتب و آموختن پیشه و صنعت شمرده شده است.[۱۲]
در برخی روایتها، سیرسور با کشته شدن جمشید و غلبۀ دیوان بر انسانها ارتباط دارد. بر اساس این روایت، مردم پس از این رویداد برای دفع شر دیوان به خوردن سیر روی آوردند و این رسم در چهاردهم دی ادامه یافت.[۱۳][دیدگاه ۶] این روایت در برخی گزارشهای جدید نیز تکرار شده و در ارتباط با روایتهای مربوط به جمشید در شاهنامه قرار گرفته است.[۱۴]
پانویس
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «سیرسور»، وبسایت منظومۀ ایرانیان.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان»، پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز.
- ↑ یوسفنژاد، «سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان»، وبسایت کجارو.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ یوسفنژاد، «سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان»، وبسایت کجارو.
- ↑ «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)»، وبسایت آسمونی.
- ↑ «جشنی که در آن سیر میخوردند»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ یوسفنژاد، «سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان»، وبسایت کجارو.
- ↑ «جشنی که در آن سیر میخوردند»، خبرگزاری ایسنا.
دیدگاههای ارزیابان
- ↑ تمام مطالب این مدخل از وبسایتها است در حالی که با توجه به موضوع و قدمت مدخل، لازم است که از منابع مهمتری استفاده شود. از جمله به این سه مقاله و نیز منابع آنها میتوانید استناد کنید. لطفا در منابع دیگر نیز جستجو شود و تا جایی که امکان دارد از منابعی از سایت ها آدرس بدهید. 1- https://www.cgie.org.ir/fa/news/153679/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%86%D9%84%D9%87-%D9%88-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%DA%A9%D9%87%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D8%A7%D9%87%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87---%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%A9-%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%84%D9%88 2- https://www.cgie.org.ir/fa/article/257793/%D8%B3%DB%8C%D8%B1 3- https://www.cgie.org.ir/fa/news/116000/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2%D8%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D9%84%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86---%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D9%84%D9%88%D9%83-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%DB%8C
- ↑ این جمله برای بخش بعدی مناسب است
- ↑ جمله اخیر برای بخش بعدی مناسب است
- ↑ درست نوشته شده؟
- ↑ لینک این مطلب اشکال دارد ضمنا این منبع اعتبار ندارد خصوصا برای چنین مطالبی
- ↑ منبع دیگری آورده شود
منابع
- «14 دی روز جشن گیاه خواری در ایران باستان». پایگاه خبری گردشگری لبخند سبز. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «14 دی، سیرسور (جشن گیاه سیر)». وبسایت آسمونی. ۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «جشن سیرسور». وبسایت مردان پارسی. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «جشنی که در آن سیر میخوردند». خبرگزاری ایسنا. ۱۰ دی ۱۳۹۴. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «سیرسور». وبسایت منظومۀ ایرانیان. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- «سیرسور یا جشن سیر چیست؟ تاریخچه و خواص سیر». خبرگزاری ایمنا. ۱۶ دی ۱۳۹۹. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.
- یوسفنژاد، آزاده (۱۵ دی ۱۳۹۴). «سور سیر، جشنی بجا مانده از ایران باستان». وبسایت کجارو. دریافتشده در ۷ شهریور ۱۴۰۵.