پیش‌نویس:جودیت باتلر

جودیت باتلر؛ فمینیسم پساساختارگرا، منتقد فمنیست آمریکایی.

جودیت باتلر، استاد دانشگاه کلمبیا، از نظریه‌پردازان برجسته در حوزۀ جنسیت و فلسفه سیاسی است. اثر مشهور او «آشفتگی جنسیتی» با ارائه نظریه «اجرای جنسیت»، جنسیت را نه یک هویت ذاتی، بلکه یک اجرای اجتماعی و قابل تغییر می‌داند. وی با رد دسته‌بندی‌های ثابت دودویی، معتقد است تقسیم‌بندی جنسیتی ریشه در گفتمان‌های سلطه‌گر دارد. نظریه‌های باتلر پایه‌ای اساسی برای مطالعات کوییر، فمینیسم موج سوم و نظریه‌های پسافمینیستی فراهم کرده‌اند.

زندگی‌نامه

جودیت باتلر، فیلسوف فمینیست و نظریه‌پرداز جنسیت آمریکایی، در ۲۴ فوریه ۱۹۵۶ در کلیولند در یک خانواده یهودی-مجارستانی و یهودی-روسی تبار به دنیا آمد. وی تحصیلات عالی خود را در دانشگاه ییل گذراند و در ۱۹۷۸م مدرک کارشناسی و در ۱۹۸۴م دکترای فلسفه دریافت کرد. باتلر از ۱۹۹۳م به هیئت علمی دانشگاه کالیفرنیا، برکلی پیوست و در نهایت به سمت استاد کرسی مکسین الیوت در گروه‌های رتوریک و ادبیات تطبیقی منصوب شد. وی همچنین از بنیانگذاران برنامه تئوری انتقادی در همان دانشگاه است.

شهرت جهانی باتلر به‌طور عمده مرهون انتشار کتاب اثرگذار «آشفتگی جنسیتی: فمینیسم و برهم زدن هویت» در سال ۱۹۹۰ است. نظریۀ محوری او با عنوان «اجرای جنسیت» که نخست در مقالۀ ۱۹۸۸م با عنوان «کنش‌های اجرایی و تکوین جنسیت» بسط داده شد، جنسیت را نه یک ماهیت ذاتی بلکه یک عملکرد اجتماعی و تکرارشونده می‌داند. این ایده که جنسیت یک هویت از پیش تعیین شده نیست، بلکه طی فرآیندی اجرایی ساخته می‌شود، به یکی از ارکان بنیادین نظریه فمینیستی و به ویژه نظریه کوییر تبدیل شده است.

باتلر در کتاب مهم دیگر خود، «اجساد مهم: درباره حدود گفتمانی جنس» (۱۹۹۳م)، به بسط و تصحیح خوانش‌ها از نظریه اجرایی خود پرداخت و در آثار بعدی خود مانند «زندگی آسیب‌پذیر» (۲۰۰۴م) و «قاب‌های جنگ» (۲۰۰۹م) به مسائل سیاسی‌تری از جمله خشونت، سوگ و آسیب‌پذیری مشترک انسانی پرداخت. باتلر به‌عنوان یک کنشگر سیاسی نیز شناخته می‌شود و درباره حقوق فلسطینیان، مخالفت با صهیونیسم و دفاع از حقوق LGBTQIA به‌طور گسترده سخن گفته و نوشته است.

آثار باتلر که به ده‌ها زبان ترجمه شده، تأثیر عمیقی بر فلسفۀ قاره‌ای، مطالعات جنسیت، نظریۀ فمینیستی و علوم سیاسی گذاشته است. وی یکی از برجسته‌ترین و بحث‌برانگیزترین متفکران معاصر در حوزه نظریه انتقادی محسوب می‌شود.

دیدگاه

از نظر بسیاری از نظریه پردازان مهمترین رویکرد متاخر در مطالعات جنسیت، مفهوم‌پردازی است که جودیت باتلر از مفهوم "اجرای جنسیت " ارائه می کند. از دید باتلر جنسیت نه فقط امری فرهنگی بلکه چیزی شبیه پنداری فرهنگی است که گرچه تا حدی مصالح آن را بدن فراهم می‌کند اما به طور کامل در بستر جامعه شکل می گیرد. جنسیت به بیان باتلر نه نوعی هویت ذاتی که کرداری گفتمانی است. در حالیکه تصور می‌شود جنسیت محصول و معلول هویت جنسی است، رابطه‌ای معکوس وجود دارد؛ این جنسیت است که هویت جنسی را برمی سازد. بنابراین هویت‌های جنسی گونه‌های متفاوتی از "اجرا" هستند که برخی همراه با سیستم و برخی ضد سیستم هستند. جنسیت نسبت به تناقضات و ناپایداری اعمال جنسیتی در افراد بی توجه است. او معتقد است که جنسیت به صورت غیرداوطلبانه ای درون گفتمان‌های دگرجنس‌خواهی "اجرا" می شود. چنین گفتمان‌هایی با اعمال ساده اما مخربی مانند "دگرپوشی " -پوشیدن لباس یک جنس توسط جنس دیگر- به راحتی فرو می ریزند. مفهومی که باتلر ارائه می دهد احتمالا یکی از رادیکال‌ترین مفاهیمی است که می توان از جنسیت ارائه داد. او با به کارگیری مدل فوکویی ادعا می کند که همه‌ی طبقه‌بندی‌های هویتی درحقیقت متاثر از نهادها، اعمال و گفتمان¬هاست. او سپس بحث خود را به اینجا می کشاند که تمایز میان جنس و جنسیت منجر به نوعی انقطاع ریشه‌ای میان بدن‌های جنسی و جنسیت‌‍‌های برساخته‌ی فرهنگی ایجاد می کند؛ چراکه در شرایط اتسحکام و ثبات دوگانه‌ی زن و مرد، ساخت مردانه انحصارا به بدن‌های مذکر تعلق گرفته و ساخت زنانه نیز تنها بدن‌های مونث را تفسیر می کند.

چنین رویکردی کل مسیر هویت یابی انسان را به چالش می کشد. مفهوم جنسیت به مثابه‌ی اجرا، نوعی به بازی گرفتن آزادانه ی طبقه بندی‌های جنسیتی که انسان به صورت اجتماعی به آنها وارد می شود را به رسمیت می‌شمارد. نتیجه‌ی این وضعیت آن است که افراد توان ایجاد "آشفتگی جنسیت " و به چالش کشیدن راه‌هایی که از طریق آن گفتمان‌ها معانی و نهادهای قطعی خود را – مانند دگرجنس خواهی اجباری- ایجاد و تقویت می‌کنند را به دست می‌آورند. ساختارشکنی باتلر از تمایز میان جنس و جنسیت، او را به چهره ای غیرقابل انکار در مطالعات جنسیت تبدیل کرده است. نظرات او مبنای نظریات همجنس‌گرایی کوییر و موج سوم فمینسیم و نیز پست فمینیسم می باشد. در حقیقت، به چالش کشیدن پیش فرضِ اصلی جنبش زنان توسط رویکردهای جدید فمینسیتی مدیون آثار باتلر است: این که زن بر جوهر یا هویت مشترکی دلالت دارد که مبنای دانش و سیاست فمینیستی را تشکیل می‌دهد. درحالیکه مشروعیت اتکا به زن به منزله ی بنیان جنبش زنان مفهومی فاقد انسجام است، این امر به طرد گروه‌هایی از زنان انجامیده و هنجارها و تصوراتی را راجع به زن فمینیست شکل می‌دهد که بسیار محدود کننده است.

جوديت باتلر تصريح مي‌كند: هيچ جنس راستيني وجود ندارد و فرهنگ، هم جنس و هم جنسيت را مي‌سازد و جنس فقط يك امر مصنوعي يا خيالي است.

آنچه جودیت باتلر در مورد برساخت‎‌گرایی از ما می‌خواهد این است که نسبت به تمام مفروضات یقینی خود در نگریستن به پدیده‌های اجتماعی تردید کنیم و آنها را کنار بگذاریم؛ یعنی شک و تردید در روش هایی که جهان به واسطه آنها، خود را بر ما پدیدار می سازد. در واقع این شک و تردید بدین معنا است که ممکن است دسته بندی هایمان برای درک جهان، لزوما منطبق با تقسیم بندی واقعی نباشد؛ مثال رادیکال برساخت بودن اجتماعی در مورد تقسیم بندی جنسیتی است. مشاهدات ما در مورد جهان به ما می گوید که نوع بشر به دو جنس مرد و زن تقسیم می‌شوند. حال آنکه برساخت‌گرایی از ما می‌خواهد تا به طور جدی این سؤال را مطرح کنیم که آیا دسته‌بندی انسان ها به مرد و زن، فقط واکنشی ساده به تمایزی طبیعی (تمایزی که طبیعت خود به خود انجام داده) در نوع بشر است؟ چرا این تمایز مهم است؟ این تردید ما را به سمت فقدان شفافیت چنین شکلی از تقسیم بندی و گرایش به درک بهتر آن با دیدگاه های غیر بیولوژیک سوق می دهد. باید توجه داشت آنچه در دسته بندی، طبیعی به نظر می رسد، ممکن است بیش از هر چیز، برساخت‌های فرهنگی با تبعات اجتماعی گسترده آن باشد. با این دیدگاه، اذعان قطعی به تقسیم بندی جنسیتی، می تواند درست مثل تقسیم بندی مردم به قدکوتاه‌ها و قدبلندها یا حتی تقسیم بندی آنها بر اساس غبغب با نوع لاله گوش و غیره باشد.زیرا این گونه تقیسم بندی ها حداقل اندازه تقسیم بندی جنسیتی جدی نیستند؛ از این رو بنا بر تعبیر ویوین بار هیچ چیز اجتماعی، بدیهی نیست؛ زیرا همه چیز برساخته است و قابل تشکیک مجدد»

افزون بر تأکید جدی برساخت‌گرایی بر لزوم اذعان نکردن به اصل بدیهی در امور اجتماعی و اصرار به بازاندیشی به منظور فهم مجدد آنها، این رویکرد بر تاریخ مندی تحولات، پدیده‌ها و واقعیت های اجتماعی تأکید دارد و بر توجه به زمانمند و مکانمند بودن امور اجتماعی و فرهنگی تمرکز می کند، رویکردی که در نهایت به نوعی نسبیت‌گرایی می‌رسد.

ادعای نسبی بودن همه شناخت‌ها، خود یک قضیه مطلق و کلی و دائمی است بنابراین حداقل یک شناخت مطلق اتفاق افتاده است. و اگر مدعی شوند که این قضیه هم نسبی است، پس دلالت بر مدعای آن‎ها نمی‌‎کند. یعنی در بعضی موارد صحیح نیست پس قضیه مطلق و دائمی وجود دارد. فارغ از نقد کلی نسبیت می‌‎توان به این نکته اشاره کرد که همه انسان‌‎ها حداقل با علم حضوری در درون خود حقایقی را به صورت مطلق درک می‎‌کنند. در دایره علوم حصولی نیز بسیاری از حقایق مطلق وجود دارند که همگان به آن اذعان دارند مانند وجود هستی و اصل وجود انسان. در میان سایر حقایق نیز می‎‌توان موارد بسیاری را یافت که فارغ از جنسیت، نژاد و طبقات اجتماعی و ... ثابت بوده و در برخورد با فاعل شناسا تغییری در آن‎ها رخ نمی‌‎دهد. در برابر نظریه‌ی برساخت‌گرایی و از نظر دانشمندان بسیاری، این سخن (برساختگی بسیاری از تفاوت‌ها) بی‌دلیل است؛ همان‌گونه که نفی ارتباط میان تفاوت‌های جنسیتی و ویژگی‌های طبیعی مربوط به جنس به دلایلی محکم و علمی‌ نیازمند است که فمینیست‌ها هنوز از ارائه‌ آنها عاجزند.برای نمونه، ؛ ؛ ؛ بنابراین و بر پایه‌ی شواهد علمی فراوان، هویت جنسی هر فرد، اگر‌چه به کمک عناصر اجتماعی (مثل برخورد و تربیت والدین، نظام پاداش‌ها، الگو‌گیری و شرطی‌سازی) شکل می‌گیرد، جنبه‌ی زیستی و روانی‌ای که به‌طور طبیعی در هر فرد وجود دارد، این هویت را استوار می‌سازد و به آن مشروعیت می‌بخشد.

منابع

• ریتا ال اتکینسون، ریچاردسی و دیگران، زمینة روان‌شناسی هیلگارد، ترجمه محمد‌نقی براهنی، تهران، رشد، 1385ش.
• مصباح یزدی، محمد تقی، «آموزش فلسفه»، تهران، امیرکبیر، 1383ش.
• ريچارد آپيگنانزي و گريس كارات، «پسامدرنيسم، قدم اول»، ترجمه فاطمه جلالی سعادت، تهران، شیرازه، 1388ش.
• حميرا مشيرزاده، «از جنبش تا نظریة اجتماعی: تاریخ دو قرن فمینیسم»، تهران، شیرازه، 1390ش.
• استیون، سیدمن، «کشاکش آرا در جامعه‌شناسی»، ترجمه هادی جلیلی، تهران، نی، 1386ش.
• میلنر، اندرو؛ براویت، جف، «درآمدی بر نظریه فرهنگی معاصر»، ترجمه جمال محمدی، ققنوس، 1385ش.
• 1988,Butler, Judith, Performative Acts and Gender Constitution: An Essay in Phenomenology and Feminist Theory. The Johns Hopkins University ,Press.
• Butler, Judith (2004). Precarious Life: The Powers of Mourning and Violence. Verso Books. p. 20.
• Burr, Vivien (1995), an introduction to social constructionism, Routledg press.
• "Judith Butler". McGill Reporter. McGill. Archived from the original on September 25, 2015. Retrieved 9 October 2013.
• He, Li "The Construction of Gender: Judith Butler and Gender Performativity" (PDF). Advances in Social Science, Education and Humanities Research. via Atlantis 2017 Press.
• Regina Michalik (May 2001). "Interview with Judith Butler". Lola Press. Archived from the original on December 19, 2006. Retrieved March 1, 2010.
• Rottenberg, Catherine (27 August 2003). "Judith Butler". The Literary Encyclopedia. Retrieved 18 June 2022.
• Thulin, Lesley (19 April 2012). "Feminist theorist Judith Butler rethinks kinship". Columbia Spectator. Archived from the original on September 25, 2015. Retrieved 9 October 2013.