بتی فریدان

بتی فریدان؛ نویسنده، فعال اجتماعی، فمینیست و از پایه‌گذاران موج دوم جنبش زنان در آمریکا.

بتی فریدان، از پایه‌گذاران موج دوم فمینیسم، با نوشتن کتاب آیین زنانه به نقد نقش سنتی زنان خانه‌دار و ضرورت استقلال اقتصادی آنان پرداخت. او اشتغال خارج از خانه را راهکار اصلی هویت‌یابی زنان می‌دانست، اما بعد از چند سال در کتاب مرحلهٔ‌ دوم با نگاهی انتقادی، بر ضرورت توازن بین کار و خانواده تأکید کرد. منتقدان، فردگرایی افراطی در اندیشهٔ او را عاملی برای تضعیف نهاد خانواده و ایجاد فشار مضاعف بر زنان ارزیابی کرده‌اند. همچنین، تأکید صرف بر قوانین بی‌طرف جنسیتی از سوی او با چالش نادیده‌گرفتن تفاوت‌های واقعی مواجه شده است.

زندگی‌نامه

بتی فریدان با نام بتی نائومی گلدستین در ۱۹۲۱م در ایلینوی در یک خانوادهٔ یهودی با تبار روسی و مجارستانی متولد شد. مادرش، میریام هورویتز، پیش از ازدواج، روزنامه‌نگار بود و پس از تشکیل خانواده شغل خود را ترک کرد، اقدامی که همواره از آن ابراز نارضایتی می‌کرد. این تجربه نخستین تأثیرات را بر نگرش فریدان نسبت به نقش‌های جنسیتی باقی گذاشت.

او در جوانی در حلقه‌های روشنفکری مارکسیستی و یهودی فعال بود و نسبت به بی‌عدالتی‌های اجتماعی حساسیت داشت. فریدان در ۱۹۳۸م وارد کالج اسمیت و در ۱۹۴۲م با مدرک روان‌شناسی فارغ‌التحصیل شد. وی برای یک سال در دانشگاه کالیفرنیا در برکلی به تحصیل در مقطع فوق‌لیسانس پرداخت، اما آن را ناتمام گذاشت.

بتی در ۱۹۴۷م با کارل فریدان، یک مدیر تبلیغاتی، ازدواج کرد و دارای سه فرزند شد. او در این دوران به‌عنوان روزنامه‌نگار آزاد برای نشریات کارگری و زنانه فعالیت می‌کرد. تجربهٔ شخصی او از زندگی در حومهٔ شهر به‌عنوان یک زن خانه‌دار تحصیل‌کرده، همراه با تعارضات زندگی خانوادگی و شغلی، بذرهای اصلی اندیشه‌های بعدی او را کاشت. این زوج در ۱۹۶۹م از یکدیگر جدا شدند.

تحول فکری بتی فریدان زمانی رقم خورد که در ۱۹۵۷م به‌مناسبت گردهمایی همکلاسی‌های سابق خود در کالج اسمیت، اقدام به انجام یک نظرسنجی کرد که نگاه او را تغییر داد. نتایج نشان می‌داد که بسیاری از این زنان تحصیل‌کرده، علی‌رغم زندگی مرفه در حومهٔ شهر، از زندگی خود به‌طور فزاینده ناراضی و دچار نوعی بی‌هویتی و افسردگی هستند. این پژوهش مبنای کتاب او، The Feminine Mystique (آیین زنانه) بود که در ۱۹۶۳م منتشر شد و به یکی از محرک‌های اصلی موج دوم فمینیسم در آمریکا تبدیل شد.

دیدگاه‌های بتی فریدان

مخالفت با همجنس‌گرایی

فریدان در نوشته‌های خود آشکارا بیان کرده که جنبش زنان نباید با جنبش همجنس‌گرایان پیوند بخورد. با این حال، به باور تحلیلگرانی مانند جودیت استیسی، فریدان در نهایت شکل‌های نامتعارف زندگی را پذیرفت و معتقد بود که الگوهای سنتی مردانۀ غربی باید جای خود را به الگوهایی انعطاف‌پذیرتر، حساس‌تر و مبتنی بر روابط بین‌فردی بدهند. این دیدگاه هرچند به‌طور مستقیم از همجنس‌گرایی دفاع نمی‌کرد، اما در عمل فضایی را برای به رسمیت‌شناختن شیوه‌های زندگی متفاوت از جمله همجنس‌گرایی گشود.

سقط جنین

بتی فریدان از حق انتخاب زنان در سقط جنین دفاع می‌کرد و انجمنی تأسیس کرد که پس از قانونی‌شدن سقط جنین در ۱۹۷۳م، لیگ اقدام برای حقوق سقط جنین نامیده شد. او این اقدام را در دورانی انجام داد که بسیاری از افراد و نهادها، آشکارا از سقط جنین حمایت نمی‌کردند. این موضع‌گیری موجب شد فریدان بارها تهدید به مرگ شود و برخی از سخنرانی‌های برنامه‌ریزی‌شدۀ او در دانشگاه‌ها لغو شد.

هویت‌یابی زنان

فریدان باور داشت تصور رضایت زنان تنها در نقش‌های سنتی همسری و مادری، به‌ویژه میان زنان خانه‌دار طبقهٔ متوسط سفیدپوست شهری، به احساس پوچی و درماندگی منجر شده است. به نظر او، راه درمان این وضعیت، اشتغال زنان در بیرون از خانه است.

بازنگری در فمینیسم

فریدان در کتاب مرحلۀ دوم، به دشواری‌های تلفیق کار خانگی با اشتغال خارج از خانه پرداخت. او اعلام کرد اگر زنان در دهۀ ۱۹۶۰م قربانی آیین زنانه بودند، در دهۀ ۱۹۸۰م به قربانیان آیین فمینیستی تبدیل شده‌اند. در این کتاب، او نگرانی خود را از وضعیت زنانی بیان می‌کند که موفقیت شغلی را بر تشکیل خانواده ترجیح داده‌اند، زنان مطلقه فقیر و مادران مجرد با آینده‌ای نامعلوم. فریدان در این مرحله، خواستار به‌رسمیت شناخته‌شدن تفاوت‌های جنسیتی شد.

دیدگاه‌های منتقدان

• لازمه پذیرش دیدگاه بتی فریدان درباره تفاوت‌های زن و مرد، نادرستی دیدگاه لیبرالیسم در نادیده گرفتن تفاوت‌های طبیعی زنان و مردان و اصرار بر قوانین کاملاً بی‌طرف جنسیتی است. در نتیجه، رسالت فمینیست‌های لیبرال، تدوین چارچوب آزادی و برابری برای زنان و مردان در زندگی واقعی است. این وظیفه دچار تناقض است: اعطای مزایای ویژه به زنان، آنان را در معرض اتهام کم‌ارزش‌تر بودن قرار می‌دهد و انکار کامل تفاوت‌ها نیز رنج‌ها و محرومیت‌های خاص آنان را پنهان می‌کند.
• در منظومهٔ فکری بتی فریدان، آزادی به‌مثابهٔ ارزشی مطلق تلقی می‌شود، اما از منظر دین، آزادی ذاتی انسان، مطلق نیست و محدود به حقوق دیگران، ارزش‌های اخلاقی و قواعد دینی است. در این چارچوب، رعایت این محدودیت‌ها مسیر دستیابی به سعادت واقعی را هموار می‌سازد.
• یکی از پیامدهای فردگرایی لیبرال فمینیستی در اندیشه فریدان، تضعیف نهاد خانواده ارزیابی شده است. در این نگاه، اصالت فرد و خواسته‌های شخصی تا حدی اهمیت می‌یابد که حتی نهاد خانواده نمی‌تواند محدودیتی برای آن ایجاد کند. این رویکرد به ارائه الگوهای جدیدی از زندگی خانوادگی انجامیده که بیشتر بر قرارداد و منفعت استوارند تا بر عاطفه و مسئولیت‌پذیری. به اعتقاد منتقدان، این امر در بلندمدت به فروپاشی کانون خانواده و واگذاری وظایف طبیعی آن به نهادهای خارجی می‌انجامد.

آثار

آثار بتی فریدان به‌طور عموم بر نقد نقش سنتی زنان، ضرورت استقلال اقتصادی و دستیابی به برابری حقوقی و اجتماعی متمرکز است. دو اثر مهم او عبارتند از:

1. آیین زنانه (The Feminine Mystique) که به بررسی نارضایتی پنهان زنان خانه‌دار طبقه متوسط می‌پردازد و نقطه آغاز موج دوم فمینیسم در آمریکا تلقی می‌شود.
2. مرحلهٔ دوم (The Second Stage) که در آن فریدان با نگاهی انتقادی به جنبش فمینیستی، بر ضرورت هماهنگی بین کار و خانواده تأکید می‌کند.

افتخارات

• دکترای افتخاری ادبیات انسانی از کالج اسمیت (۱۹۷۵م)
• دکترای افتخاری ادبیات از دانشگاه کلمبیا (۱۹۹۴م)
• کسب عنوان انسان‌گرای سال از انجمن انسان‌گرای آمریکا (۱۹۷۵م)
• جایزهٔ مورت وایزینگر از انجمن نویسندگان و روزنامه‌نگاران آمریکا (۱۹۷۹م)
• جایزهٔ رهبری النور روزولت (۱۹۸۹م)
• راهیابی به تالار مشاهیر ملی زنان در ایالات متحده آمریکا (۱۹۹۳م)
• درج نام او در فهرست ۷۵ زن مهم ۷۵ سال گذشته توسط مجلهٔ گلامور (۲۰۱۴م).

پانویس

منابع

• تانگ، رزماری، «نقد و نظر: درآمدی جامع بر نظریه‌های فمینیستی»، ترجمۀ منیژه نجم عراقی، تهران، نی، ۱۳۸۷ش.
• حسینی‌زاده، سیدعلی، جنسیت و تربیت از منظر اسلام و فمینیسم لیبرال، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، ۱۳۹۳ش.
• زیبایی‌نژاد، محمدرضا، «ملاحظات بر مقاله فمینیسم از سوزان جیمز» در مجموعه مقالات فمینیسم و دانش‌های فمینیستی، ترجمۀ عباس یزدانی، قم، دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، ۱۳۸۸ش
• سوئیزی، مهری، «کنوانسیون رفع کلیه اشکال ظلم علیه زنان، یک ضرورت»، فصلنامۀ کتاب زنان، شمارۀ ۳۱، ۱۳۸۵ش.
• فرهمند، مریم و بختیاری، آمنه، «واگردهای فمینیستی در ازدواج»، فصلنامۀ کتاب زنان، شمارۀ ۳۱، ۱۳۸۵ش.
• «نگاهی به زندگی و مرگ بتی فریدان، مدافع حقوق زنان در غرب»، وب‌سایت مجلۀ ویستا، تاریخ بازدید: ۲۶ بهمن ۱۴۰۱ش.

• Betty Friedan, in 300 Women Who Changed the World. Encyclopædia Britannica, Retrieved February 2, 2010.
• "(left to right): Billington; Betty Naomi Goldstein Friedan (1921–2006); Barbara Ireton (1932–1998); and Marguerite Rawalt (1895–1989)". Smithsonian Institution Archives. Smithsonian Institution. Retrieved July 11, 2013.
• "Columbia University Record – Texts of Citations for Honorary Degree Recipients". columbia.edu. Vol. 19 No. 30. May 27, 1994. Archived from the original on October 31, 2021. Retrieved February 3, 2022.
• Felder, Deborah G. ; Rosen, Diana (2017). Fifty Jewish Women Who Changed The World. Citadel Press. ISBN 978-0806526560 – via Google Books.
• Henderson, Margaret (ژوئیه ۲۰۰۷). "Betty Friedan 1921–2006". Australian Feminist Studies.
• "Home – National Women's Hall of Fame". National Women's Hall of Fame. Archived from the original on January 13, 2013.
• Spender, Dale (1985). For the Record: The Making and Meaning of Feminist Knowledge. London: Women's Press.
• "The Most Inspiring Female Celebrities, Entrepreneurs, and Political Figures". Glamour. February 7, 2014. Archived from the original on March 4, 2016. Retrieved April 15, 2015.
• Yenor, Scott (۱۲ اکتبر ۲۰۱۸). "Betty Friedan and the Birth of Modern Feminism". The Heritage Foundation. Archived from the original on December 8, 2019. Retrieved September 24, 2024.