جزیره ابوموسی
 تصویری هوایی از جزیره ابوموسی | |
پادکست مقاله | 🡇
|
جزیره ابوموسی؛ جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیج فارس.
جزیره ابوموسی جنوبیترین جزیره ایران در خلیج فارس، نزدیک به خط استوا و بین بندر لنگه و دبی واقع شده است. ابوموسی بزرگترین و مهمترین جزیره از جزایر سهگانه خلیجفارس است. حاکمیت بر این جزیره و کنترل راهبردی آن، امکان نظارت بر تنگه هرمز و مسیر نفتکشها و شناورهای دریایی را در ورودی خلیج فارس فراهم میکند. بوموسی از این منظر بهعنوان خط مقدم دفاعی ایران در آبهای سرزمینی آن در جنوب کشور عمل میکند. جمعیت جزیره بوموسی، ترکیبی از ایرانیان بومی و غیربومی و اقلیتی اماراتی بوده و معیشت اصلی ساکنان بومی، با ماهیگیری تأمین میشود. جزیره دارای ذخایر معدنی خاک سرخ و نفت مرغوب بوده و از پایگاههای مهم نظامی ایران محسوب میشود.
موقعیت جغرافیایی
جزیره ابوموسی دنبالهای از چینخوردگیهای زاگرس در آبهای ساحلی ایران بهشمار میرود. این جزیره یکی از چهارده جزیرهٔ استان هرمزگان است و نزدیکترین بخش خشکی ایران به خط استوا محسوب میشود.[۱] جزیره ابوموسی بین بندر لنگه در ایران و دبی در امارات واقع شده[۲] و جنوبیترین جزیرهٔ ایرانی در خلیجفارس است.[۳]
این جزیره در فاصله ۲۲۲ کیلومتری بندرعباس، ۷۵ کیلومتری بندرلنگه، ۶۰ کیلومتری شمال شارجه، ۱۶۰ کیلومتری تنگه هرمز،[۴] ۴۵ کیلومتری جزیرهٔ سیری، ۴۶ کیلومتری تنب بزرگ و ۴۴ کیلومتری تنب کوچک قرار گرفته است. موقعیت ابوموسی پایینتر از خط منصف خلیج فارس قرار دارد.[۵]
ابوموسی بین طول جغرافیایی ۵۵/۰۱ تا ۵۵/۰۴ درجهٔ شرقی و عرض جغرافیایی ۲۵/۵۱ تا ۲۵/۵۴ درجهٔ شمالی واقع شده است. کوه حلوا با ارتفاع ۱۱۰ متر، بلندترین قله در این منطقه بهشمار میرود.[۶]
شکل و مساحت
در بسیاری از منابع شکل جزیره مربع و مساحت آن حدود ۴ کیلومترمربع ذکر شده است؛ اما بر اساس نقشهبرداریهای جدید، شکل آن ذوزنقهای است که قاعدهٔ بزرگ آن در سمت شرق قرار دارد. در این حالت طول هر ساق حدود ۴۵۰۰ متر و مساحت آن ۱۲ کیلومترمربع برآورد شده است.[۷]
تاریخچه
جزیره ابوموسی از هزارهٔ اول پیش از میلاد و در ادوار مختلف باستانی نظیر عیلامیان، مادها، اشکانیان و ساسانیان در قلمرو ایران قرار داشته است. در دوران اسلامی ادارهٔ این جزیره در اختیار نمایندگان خلفای اموی و عباسی و سپس حکومتهای مستقر در ایران از جمله آلبویه، سلجوقیان کرمان و تیموریان بود.[۸]
پس از تسلط موقت پرتغالیها در دورهٔ صفوی، حاکمیت ایران در عصر زندیه و قاجار مجدداً بر این جزیره اعمال شد. در اواخر قرن نوزدهم میلادی، بریتانیا با مداخلهٔ نظامی در خلیج فارس مانع تحرکات دریایی ایران شد و در همین مقطع، شیوخ شارجه تحت حمایت بریتانیا ادعای مالکیت جزیره را مطرح کردند. در نهایت، در سال ۱۹۷۱م و همزمان با خروج بریتانیا و پیش از تأسیس امارات متحده عربی، بر اساس توافقات انجامشده، کنترل جزیره رسماً به ایران بازگشت.[۹] با استقرار نیروهای نظامی ایران در سال ۱۹۷۱م، این جزیره در تقسیمات کشوری ایران ادغام شد. مؤلفههای اعمال حاکمیت ایران بر ابوموسی در دهههای اخیر شامل موارد زیر است:
- سیاسی و اداری: بازدید مقامات ارشد جمهوری اسلامی ایران از جمله سفر ریاستجمهوری در سال ۱۳۹۱ش، ممانعت از نصب پرچم امارات و الزام دریافت مجوز برای فرود بالگردهای امارات.
- امنیتی و حقوقی: نظارت بر تردد شناورهای مسافری، باری و سوخترسان مرتبط با شارجه و برخورد با ورود غیرمجاز اتباع خارجی نظیر بازداشت و اخراج سه آمریکایی.
- اقتصادی: تسلط و مدیریت بر منابع انرژی از جمله میدان نفتی مبارک.[۱۰]
اهمیت
جایگاه ژئوپلیتیک و نقـش راهبردی جزیره ابوموسی آن را به نگهبان خاموش خلیج فارس تبدیل کرده است.[۱۱]
اهمیت سیاسی و حاکمیتی: جزیره ابوموسی از جایگاه سیاسی و راهبردی برجستهای در منطقه برخوردار است و نقش مهمی در تحکیم حاکمیت ایران بر فلات قاره ایفا کرده است. حفظ این موقعیت برای پاسداری از حاکمیت ملی ضروری شمرده شده است.[۱۲]
اهمیت دفاعی و نظارتی: این جزیره، بهعنوان آخرین حلقهٔ دفاعی ایران در دهانهٔ خلیج فارس،[۱۳] امکان کنترل و نظارت بر تنگه هرمز و مسیر تردد نفتکشها را فراهم میکند.[۱۴] بلندترین نقطهٔ آن، کوه حلوا، یک راهنمای طبیعی برای دریانوردان محسوب میشود.[۱۵]
اهمیت در منازعات تاریخی: در طول جنگ عراق با ایران، ابوموسی به پایگاهی برای نیروهای دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تبدیل شد و امکان رصد تحرکات منطقه را فراهم کرد. همچنین در دورهٔ جنگ نفتکشها (۱۹۸۸–۱۹۸۴م)، ایران با استفاده از امکانات مستقر در این جزیره، حملات خود را برای مختلسازی صادرات نفت عراق متمرکز کرد.[۱۶]
نامهای جزیره
نام اصلی جزیره ابوموسی، بوموسو است که از دو بخش بوم بهمعنای سرزمین و سو بهمعنای سبز تشکیل شده است که معنای آن سرزمین سبز یا بوم سبز است. این جزیره در گذشته با نامهایی مانند گپ سبزو بهمعنای سبزهزار بزرگ در میان مردم منطقه شناخته میشد. در اسناد تاریخی نیز با نامهایی مانند بوموو (ترکیب بوم و اوو بهمعنای آب) ذکر شده است.[۱۷] ابوموسی نامی جدید است که سابقهٔ آن به حدود صد سال پیش بازمیگردد.[۱۸] این نام توسط یکی از ساکنان جزیره به نام ابوموسی رایج و جایگزین نام اصلی بوموسو شد.[۱۹] غضنفر، بوم موسی، بوموف، باباموسی نیز از دیگر نامهای این جزیره هستند.[۲۰]
بخشهای جزیره و امکانات آن
از نظر قلمرو سرزمینی، جزیره به دو بخش تقسیم میشود:
بخش اصلی که تحت کنترل ایران است و شهر ابوموسی در آن قرار دارد. در این بخش ساختمانها و تأسیسات متعددی با کاربریهای اداری، نظامی، خدماتی، اقتصادی و آموزشی احداث شده که بزرگترین آنها دو شهرک مسکونی فرمانداری و صیادان هستند. بسیاری از این سازهها در دههٔ هفتاد شمسی ساخته شدهاند.
بخش دوم، منطقهٔ کوچکی است که در اختیار امارات متحدهٔ عربی قرار دارد و امکانات محدودی دارد. ساکنان این بخش پیشتر تبعهٔ شارجه بودند و امروز شهروند امارات محسوب میشوند.
نیروهای نظامی و امنیتی ایران کنترل کامل جزیره را در دست دارند و اتباع امارات مجاز به تردد در دیگر نقاط جزیره نیستند. ارتباط بین دو بخش بسیار اندک است و تنها به موارد اضطراری محدود میشود.[۲۱]
شهر ابوموسی
شهر ابوموسی پس از تحولات سال ۱۹۷۱م و بازگشت مجدد ایران به جزیره شکل گرفت. تا آن زمان، سکونت دائم در ابوموسی بهصورت متمرکز کمتر بود و فقط تعدادی از اعضای نیروی دریایی ایران در پایگاه این نیرو در انتهای غربی جزیره زندگی میکردند. شهر ابوموسی بهتدریج در اطراف همین پایگاه توسعه یافته است.
شهر دارای یک خیابان اصلی شمالی-جنوبی و چند خیابان و میدان است که دو بخش مسکونی و اداری را به یکدیگر متصل میکند. بخش اداری که در نیمهٔ غربی و اطراف پایگاه نیروی دریایی واقع شده، شامل مراکزی مانند فرمانداری، بخشداری، اداره هواشناسی، گمرک، جهاد سازندگی، نیروی دریایی، بانک ملی، بهداری، مخابرات و مهمانسرا است. علاوه بر این، تأسیسات دیگری مانند اسکله، پمپ بنزین، مسجد، کتابخانه، مدارس پسرانه و دخترانه، پاسگاه، درمانگاه، داروخانه، استخر، زمین ورزشی و واحد تبدیل آب شور به شیرین، نقاط مهم شهر ابوموسی را تشکیل میدهند. همچنین، ابوموسی دارای یک باند فرودگاهی است.[۲۲]
اقدامات توسعهای
ازجمله اقدامات مربوط به توسعهٔ شهر ابوموسی میتوان به ایجاد ۱۰۰ واحد مسکونی در شهرک مروارید اشاره کرد که در سال ۱۳۷۰ش افتتاح شد. در جریان سفر اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی به استان هرمزگان در سال ۱۴۰۳ش، تصمیماتی برای توسعه و بهبود دسترسی به جزیره ابوموسی اتخاذ شد:
- توسعهٔ حملونقل هوایی: افزایش پروازهای هفتگی از ابوموسی به بندرعباس از یک به چهار پرواز و راهاندازی یک خط پروازی جدید به مقصد شیراز.
- طرحهای در دست تکمیل: بندرگاه ۱۵ هکتاری ابوموسی، اسکله پهلوگیری و طراحی احداث ۶ پست اسکله جدید برای شناورهای باری، مسافری و شیلاتی تا ظرفیت ۲۰۰۰ تن.
- ناوگان دریایی مسافری: خریداری دو فروند شناور تندروی مسافری به منظور برقراری سرویس روزانه مسافری از بندرعباس و بندرلنگه به ابوموسی.[۲۳]
جمعیتشناسی
بر پایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن در سال ۱۳۹۵ش، جمعیت کل جزیرهٔ ابوموسی ۴۲۱۳ نفر، شامل ۸۵۷ خانوار گزارش شده است.[۲۴] جمعیت ساکن در این جزیره ترکیبی از ایرانیان با اصالت بندر لنگه ساکن در جنوب غربی جزیره و عربهای عضو قبیله سودان در شارجه هستند. ایرانیان غیربومی اغلب برای ارائهٔ خدمات نظامی، عمرانی و دولتی به این جزیره ساکن شدهاند.[۲۵] مقامات شارجه در سال ۲۰۱۳م اعلام کرده بودند که حدود ۳۰۰ اماراتی در این جزیره سکونت دارند؛ اما بر اساس سرشماری سال ۲۰۱۵م امارت، تعداد اماراتیهای ساکن ابوموسی ۴۱ نفر گزارش شده است.[۲۶]
شرایط طبیعی و زیستی
جزیره ابوموسی با آبوهوایی گرم و مرطوب، در بخشهای مرکزی و جنوبی نسبتاً هموار و شنی است و گیاهان سازگار با خشکی در آن میرویند که برای چرای دامهای محلی استفاده میشود. پستیوبلندیها به سمت شمال افزایش یافته و به بلندترین نقطه جزیره، کوه حلوا، میرسد.[۲۷] این جزیره فاقد منابع آب شیرین و اراضی مناسب برای کشاورزی گسترده است. کشاورزی و دامداری در آن رونق چندانی ندارد و تنها به نخلستانهای کوچک و کشت محدود اکتفا میشود.[۲۸] پوشش گیاهی اغلب شامل درختان نخل و کنار در حاشیهٔ شمالی و درختچههایی مانند سمر، چیرخ و تاغ در نقاط مختلف است. از جانوران خشکی نیز تنها خزندگانی مانند بزمجه، مار و انواع مارمولک در جزیره زندگی میکنند. در گذشته کمبود آب آشامیدنی مشکل اصلی ساکنان بود که از طریق چاهها و گاهی تانکر تأمین میشد.[۲۹]
فرهنگ مردم جزیره
گویش مردم محلی جزیره لهجهٔ بندری است. بیشتر مردم این شهر پیرو مذهب شیعه هستند و مراسم ملی و مذهبی را باشکوه برگزار میکنند. غذای مردم انواع خوراکهای دریایی است. پوشاک مردم منطقه نیز بهدلایل اقلیمی لباسهای خنک و بلند به سبک مردم مناطق ساحلنشین ایران است.[۳۰] اقتصاد جزیره بوموسی بر سه پایه ماهیگیری، تجارت دریایی و صنایعدستی استوار است. بازارچههای محلی که در آنها زیورآلات صدفی، پارچههای بومی و محصولات دریایی به فروش میرسند، علاوه بر حفظ فرهنگ منطقه، در تأمین معیشت ساکنان جزیره نیز نقش مهمی ایفا میکنند؛[۳۱] اما معیشت بیشتر مردم از راه ماهیگیری و فعالیتهای دریایی تأمین میشود و ابزارهای مانند تورهای ماهیگیری و قایقهای چوبی کوچک، بهعنوان نمادهایی از هویت و فرهنگ آنان حفظ شدهاند. با توجه به تنوع قومی، فضای چندفرهنگی در جزیره شکل گرفته است.[۳۲]
معماری جزیره
معماری جزیره از سبک موسوم به بوشهری پیروی میکند که با بناهای سفیدرنگ و استفاده از چوب شناخته میشود. تمامی ساختمانهای موجود در آن پس از انقلاب اسلامی ایران احداث شدهاند.[۳۳]
جاذبههای گردشگری
ابوموسی جزیرهای نظامی نبوده و ورود به آن از طریق تماس با فرمانداری امکانپذیر است.[۳۴] ساحلگردی، بازار محلی صنایعدستی و محصولات دریایی، بناهای تاریخی کوچک در مرکز جزیره و تفریحات آبی مانند قایقسواری، ماهیگیری و کایاک در آبهای خلیج فارس از جاذبههای گردشگری در جزیره ابوموسی است.[۳۵]
منابع طبیعی و نظامی
جزیره ابوموسی اغلب بهدلیل داشتن معادن اکسید آهن (خاک سرخ) از اهمیت برخوردار بوده است. نفت استخراجشده از ابوموسی که به میدان نفتی مبارک در بخش دریایی شرقی جزیره محدود میشود، از نظر کیفیت و نوع، بهترین نفت در خلیج فارس شناخته میشود.[۳۶] این جزیره بهعنوان پایگاه استقرار موشکهای ضدکشتی کرم ابریشم و سامانههای SAM HAWK و HY-2 شناخته شده است.[۳۷] تأسیسات موجود در جزیره شامل یک فرودگاه، یک موجشکن و اسکلهای کوچک برای پهلوگیری شناورهای سبک با آبخور محدود و یک جادهٔ کمربندی آسفالته است.[۳۸]
پانویس
- ↑ رضاییسرچقا، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانیت حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه خلیجفارس»، 1395ش، ص72.
- ↑ فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212.
- ↑ جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، 1395ش، ص78.
- ↑ جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، 1395ش، ص78.
- ↑ فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212.
- ↑ حیدری موصلو و کاویانیراد، «تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی ملی (مطالعه موردی: جزایر سهگانه)»، 1393ش، ص69.
- ↑ گنجی، «جزیره ابوموسی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.
- ↑ «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.
- ↑ فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص220.
- ↑ «فیلم| ایران جان، بوموسی؛ نگهبان خاموش خلیج فارس»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ جالینوسی و رستمی، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، 1395ش، ص78.
- ↑ حیدری موصلو و کاویانیراد، «تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی ملی (مطالعه موردی: جزایر سهگانه)»، 1393ش، ص69.
- ↑ امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، 1399ش، ص166.
- ↑ فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212.
- ↑ امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، 1399ش، ص165.
- ↑ «بوموسو؛ نام اصلی جزیره ایرانی موسوم به ابوموسی است»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «بوموسو بهشتی در ایران»، 1391ش، ص1.
- ↑ «ابوموسی را بهتر بشناسیم»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ میرسنجری، «روزی که تنبها و ابوموسی دوباره ایرانی شد»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ قالیباف و میرزاده کوهشاهی، «علل و موانع توسعه جزیره ابوموسی»، 1388ش، ص10.
- ↑ گنجی، «جزیره ابوموسی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «جزایر آریانا و زرکوه طبق اسناد موثق تاریخی به ایران تعلق دارند»، وبسایت روزنامه کیهان.
- ↑ «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران.
- ↑ فرهمندزاده، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، 1401ش، ص212-213.
- ↑ ایامی و دیگران، «بررسی الگوهای توسعه شهری و اسکان در جزایر ایران (مورد مطالعه: جزیره بوموسی)»، 1404ش، ص358.
- ↑ مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.
- ↑ مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.
- ↑ گنجی، «جزیره ابوموسی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
- ↑ «به این منطقه "جزایر آکواریومی" گفته میشود»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
- ↑ «فیلم| ایران جان، بوموسی؛ نگهبان خاموش خلیج فارس»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «جزیره ابوموسی؛ گوهری ناشناخته در قلب خلیج فارس»، وبسایت اعتماد آنلاین.
- ↑ «ابوموسی قابلیت تبدیل شدن به جزیره گردشگری دارد/ اسناد تاریخی گواه بر ایرانی بودن جزایر سهگانه است»، خبرگزاری ایلنا.
- ↑ «ابوموسی قابلیت تبدیل شدن به جزیره گردشگری دارد/ اسناد تاریخی گواه بر ایرانی بودن جزایر سهگانه است»، خبرگزاری ایلنا.
- ↑ «جزیره ابوموسی؛ گوهری ناشناخته در قلب خلیج فارس»، وبسایت اعتماد آنلاین.
- ↑ مجتهدزاده، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، 1371ش، ص6.
- ↑ امیری و نادری، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، 1399ش، ص168.
- ↑ «ابوموسی را بهتر بشناسیم»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران.
منابع
- «ابوموسی را بهتر بشناسیم»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۳۹۱ش.
- «ابوموسی قابلیت تبدیل شدن به جزیره گردشگری دارد/ اسناد تاریخی گواه بر ایرانی بودن جزایر سهگانه است»، خبرگزاری ایلنا، تاریخ درج مطلب: ۵ دی ۱۴۰۱ش.
- امیری، علی و نادری، حجت، «نقش جزایر سهگانه در سیادت دریایی ایران در خلیج فارس»، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، شمارهٔ ۵۶، بهار ۱۳۹۹ش.
- ایامی، محمد و دیگران، «بررسی الگوهای توسعه شهری و اسکان در جزایر ایران (مورد مطالعه: جزیره بوموسی)»، همایش ملی توسعه پایدار از پنجره جزایر ایرانی خلیج فارس، ۱۴۰۴ش.
- «بوموسو بهشتی در ایران»، نامه اتاق بازرگانی، شماره ۵۲۹، اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «بوموسو؛ نام اصلی جزیره ایرانی موسوم به ابوموسی است»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۸ اردیبهشت ۱۳۹۱ش.
- «به این منطقه «جزایر آکواریومی» گفته میشود»، وبسایت تحلیلی خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۳۹۱ش.
- جالینوسی، احمد و رستمی، طیبه، «بررسی دلایل سیاسی و تاریخی ادعاهای امارات متحده عربی و استدلال ایران در مورد مالکیت ایران بر جزایر سهگانة تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی»، فصلنامهٔ تخصصی مطالعات خلیجفارس، سال دوم، شمارهٔ سوم، پاییز ۱۳۹۵ش.
- «جزایر آریانا و زرکوه طبق اسناد موثق تاریخی به ایران تعلق دارند»، وبسایت روزنامه کیهان، تاریخ درج مطلب: ۱۶ آبان ۱۴۰۳ش.
- «جزیره ابوموسی؛ گوهری ناشناخته در قلب خلیج فارس»، وبسایت اعتماد آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۷ بهمن ۱۴۰۳ش.
- حیدری موصلو، طهمورث و کاویانیراد، مراد، «تأثیر چالش ژئوپلیتیک بر همبستگی ملی (مطالعه موردی: جزایر سهگانه)»، تحقیقات سیاسی و بینالمللی، شمارهٔ ۲۱، زمستان ۱۳۹۳ش.
- رضاییسرچقا، مجتبی، «دلایل متقن و محکم در مورد حقانیت حاکمیت ایران بر جزایر سهگانه خلیجفارس»، فصلنامه مطالعات خلیج فارس، سال سوم، شمارهٔ چهارم، زمستان ۱۳۹۵ش و بهار ۱۳۹۶ش.
- فرهمندزاده، زینب، «مروری بر حاکمیت بر جزایر سهگانه، ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک از منظر حقوق بینالملل»، دوفصلنامه حقوق بشر و شهروندی، سال ۷، شمارهٔ ۲، پاییز و زمستان ۱۴۰۱ش.
- قالیباف، محمدباقر و میرزاده کوهشاهی، مهدی، «علل و موانع توسعه جزیره ابوموسی»، انجمن جغرافیای ایران، سال هفتم، شمارهٔ ۲۰ و ۲۱، بهار و تابستان ۱۳۸۸ش.
- گنجی، محمدحسن، «جزیره ابوموسی»، وبسایت مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۹ش.
- مجتهدزاده، پیروز، «تاریخ و جغرافیای سیاسی جزایر «تنب» و «ابوموسی»»، اطلاعات سیاسی-اقتصادی، شمارهٔ ۵۹ و ۶۰، مرداد و شهریور ۱۳۷۱ش.
- میرسنجری، «روزی که تنبها و ابوموسی دوباره ایرانی شد»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۳ آذر ۱۳۹۵ش.
- «نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن-نتایج سال ۱۳۹۵ش»، وبسایت مرکز آمار ایران، تاریخ بازدید: ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵ش.