روز دختر
روز دختر؛ روز گرامیداشت و تکریم دختران.
روز جهانی دختر توسط سازمان ملل برای ترویج برابری، آموزش و حقوق دختران نامگذاری شده است. در ایران، ولادت حضرت فاطمه معصومه بهعنوان روز ملی دختر ثبت شده تا با ارائه الگوی اسلامی، به تکریم و ارتقای منزلت دختران بپردازد. این روز در ایران با برنامههای فرهنگی، هدیه دادن، تجلیل از نخبگان و برگزاری جشن در حرم حضرت معصومه همراه است. در اسلام، دختران، حسنه، مایه پاداش الهی و مایه آرامش خانواده معرفی شدهاند و حضرت معصومه نیز بهعنوان الگوی عفاف، دانش و ولایتمداری برای دختران مسلمان شناخته میشود.
روز جهانی دختر
روز جهانی دختر، هر سال در ۱۱ اکتبر، به ابتکار سازمان ملل متحد گرامی داشته میشود.[۱] هدف اصلی از نامگذاری این روز، تلاش جهانی برای کاهش تبعیضهای جنسیتی علیه زنان و دختران، و ارتقای جایگاه آنان در ابعاد گوناگون اجتماعی، آموزشی، بهداشتی و حقوقی است.[۲] از مهمترین اهداف این روز میتوان به ایجاد فرصتهای برابر اجتماعی، بهبود وضعیت تغذیه و سلامت، تسهیل دسترسی به آموزش، حمایت از ازدواج آگاهانه و اختیاری، و پرهیز از هرگونه خشونت علیه دختران اشاره کرد.[۳]
بسیاری از کشورهای جهان، این روز را با برنامههای متنوع و نمادین گرامی میدارند.[۴] برای نمونه، در هندوستان کنسرتهای موسیقی، در استرالیا گردهماییهای دخترانه، در آفریقای جنوبی مسابقات فوتبال، و در انگلستان اجرای تئاترهای ویژه برگزار میشود. همچنین کمپینهایی با محوریت زبان بدن و سلامت ذهنی برای دختران در این روز تدارک دیده میشود. یکی از نمادینترین رویدادها در این روز، رنگآمیزی بناهای شاخص جهان به رنگ صورتی است؛ ازجمله آبشار نیاگارا در مرز آمریکا و کانادا و برج مخابراتی برلین، به افتخار دختران و بهعنوان نمادی از توجه به آنان، به این رنگ درمیآیند.[۵]
برخی از این مراسم و گردهماییها با حمایت مالی سازمان ملل متحد برگزار میشوند و روز جهانی دختر فرصتی است تا جوامع بینالمللی نسبت به حقوق، نیازها و ظرفیتهای دختران، آگاهی بیشتری پیدا کنند و گامهای عملی در جهت توانمندسازی آنان بردارند.[۶]
روز دختر در ایران
پیشینه تاریخی توجه به جایگاه زنان در ایران
در ایران باستان، هرچند روز مشخصی بهنام دختر وجود نداشت، اما جشنهایی برگزار میشد که در آنها نقش زنان و دختران مورد توجه قرار میگرفت. ازجمله این مناسبتها، پنجم اسفند بود که با عنوان «جشن سپندارمذ» یا «سپنته آرمئیتی» شناخته میشد. سپندارمذ نماد محبت اهورامزدا، فرشته موکل زمین و جلوهای از باروری و زایش بهشمار میرفت. در این روز، زنان هدیه دریافت میکردند و مورد تکریم قرار میگرفتند. ابوریحان بیرونی نیز از این روز بهعنوان «عید زنان» و «جشن مزدگیران» یاد کرده است. این مناسبت در فرهنگ ایرانی، نمادی از باروری و جریان زندگی از طریق زنان و دختران محسوب میشد.[۷]
نامگذاری روز دختر در ایران معاصر
پساز پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سالروز ولادت حضرت فاطمه زهرا بهعنوان روز زن تعیین شد. بااینحال، برای تکریم جایگاه دختران، مناسبت جداگانهای در نظر گرفته شد. در سال ۱۳۸۵ش، به پیشنهاد فرهنگسرای دختران و پساز بررسیهای لازم، روز ولادت حضرت فاطمه معصومه بهعنوان «روز ملی دختران» در شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب و در تقویم رسمی ثبت شد.[۸] هدف از این نامگذاری، معرفی الگویی مناسب برای دختران مسلمان عنوان شده است.[۹] اگرچه ویژگیهایی مانند دختر بودن و ازدواج نکردن حضرت معصومه مطرح است، اما تأکید اصلی بر ارائه یک الگوی معنوی و اخلاقی برای دختران جامعه است.[۱۰] بهدلیل قمری بودن این مناسبت، تاریخ آن در تقویم شمسی هر سال تغییر میکند.[۱۱]
جایگاه روز دختر در فرهنگ امروز ایران
پساز رسمی شدن این روز، روز دختر بهسرعت در میان ایرانیان جایگاه ویژهای پیدا کرد. خانوادهها در این روز با هدیه دادن و ابراز محبت، از دختران خود قدردانی میکنند. در سطح اجتماعی نیز برنامههای متنوعی با هدف تقویت جایگاه دختران برگزار میشود.[۱۲] این برنامهها شامل اجرای برنامههای فرهنگی در رسانهها، مدارس و فرهنگسراها، آذینبندی فضاهای شهری، شناسایی و تجلیل از دختران نخبه، برگزاری نمایشگاههای تولیدات دختران، برگزاری اردوها و جشنها بهویژه برای مناطق کمبرخوردار، حمایت از دختران بیسرپرست و بدسرپرست[۱۳] و برگزاری مراسم مذهبی، بهویژه در شهر قم میشود. در سطح خانوادهها نیز این روز با جشنهای کوچک و صمیمی همراه است که به تقویت پیوندهای عاطفی کمک میکند.[۱۴]
آداب و مراسم روز دختر
مراسم روز دختر در ایران با برنامههای شاد و متنوعی همراه است، ازجمله:
- اجرای برنامههای سرگرمکننده در بوستانهای بانوان؛
- راهاندازی کاروانهای سرود و مولودیخوانی؛
- تجلیل از دختران توانمند در شهرهای مختلف؛
- برگزاری جشنوارهها و مسابقات فرهنگی، ورزشی و هنری؛
- اهدای گل و هدایا به دختران؛
- نورپردازی بناهای شاخص مانند برج آزادی و برج میلاد در تهران؛
- از آیینهای ویژه این روز، گلآرایی حرم حضرت فاطمه معصومه[۱۵] و برگزاری جشن بزرگ «دختران آفتاب» در صحن این حرم است که هر ساله با حضور گسترده برگزار میشود.[۱۶]
اجرای چنین برنامههایی موجب میشود تا دختران با جایگاه رفیع خود آشنا شده و از آسیبهای اجتماعی مصون بمانند. کارشناسان بر اجرای کارهای شناختی در برنامههای روز دختر تأکید داشته و ارتقای منزلت دختران را نیاز به عزم ملی میدانند.[۱۷]
جایگاه زنان و دختران در اسلام
در منابع اسلامی، زنان و دختران از منزلتی ویژه برخوردارند.[۱۸] براساس آیات قرآن و روایات، زن با لطافت و ظرافتی خاص آفریده شده[۱۹] و بهعنوان امانتی الهی مورد توجه قرار گرفته است.[۲۰] در این چارچوب، زن منشأ آرامش در خانواده معرفی میشود[۲۱] و از او بهعنوان محور عاطفی و مدیریتی در محیط خانه یاد شده است.[۲۲] در متون حدیثی، تمایزی ارزشی میان نعمت و حسنه در مورد فرزندان دیده میشود؛ بهگونهای که پسران نعمت و دختران حسنه دانسته شدهاند.[۲۳] این تعبیر ناظر به آن است که نعمتها محل بازخواست الهی هستند، درحالیکه حسنات مستوجب پاداش هستند.[۲۴] همچنین در برخی روایات، دختران بهعنوان بهترین فرزندان، برخوردار از رحمت ویژهٔ الهی[۲۵] و هدیهای از سوی خداوند معرفی شدهاند.[۲۶] حتی در سنت هدیهدادن نیز، تقدم دختران بر پسران مورد تأکید قرار گرفته است.[۲۷]
در آموزههای اهلبیت، توجه به تربیت، نگهداری و تکریم دختران جایگاه برجستهای دارد. روایات متعدد بیان میکنند که سرپرستی و مراقبت از دختران، موجب جلب عنایت الهی میشود.[۲۸] دختر صالح بهعنوان یکی از عوامل بهرهمندی از رحمت الهی معرفی شده[۲۹] و در برخی احادیث، دختران سپری در برابر عذاب اخروی دانسته شدهاند.[۳۰]
همچنین، پاداش سرپرستی سه دختر یا سه خواهر، دستیابی به بهشت عنوان شده است.[۳۱] این مجموعه تعالیم نشاندهندهٔ اهمیت نقش خانواده در تربیت دختران و ضرورت توجه ویژه به نیازهای مادی و معنوی آنان است.[۳۲]
اهمیت روز دختر در جامعه اسلامی
در نظام معنایی اسلام، تفاوتهای جنسیتی در چارچوبی کارکردی و متناسب با ساختار خلقت تبیین میشود.[۳۳] زن و مرد، در عین برخورداری از ظرفیتهای انسانی مشترک برای نیل به کمال، دارای نقشها و مسئولیتهای متمایزی هستند که مکمل یکدیگر تلقی میشوند.[۳۴] در این راستا، نهادهای جامعهپذیر ازجمله خانواده، نظام آموزشی و نهادهای فرهنگی، وظیفه دارند دختران و پسران را برای ایفای نقشهایی همچون همسری، مادری و پدری آماده سازند تا از طریق تحقق این نقشها، زمینه سعادت فردی و اجتماعی فراهم شود.[۳۵]
بر پایه این نگرش، «روز دختر» صرفاً یک مناسبت نمادین نیست، بلکه فرصتی برای بازشناسی و تقویت کرامت دختران در جامعه اسلامی محسوب میشود. این روز میتواند زمینهای برای ابراز محبت، تقویت هویت فردی و اجتماعی دختران[۳۶] و نیز توجه به مسائل و چالشهای پیشروی آنان فراهم آورد.[۳۷] این مناسبت، یادآور جایگاه مهم دختر در جامعه اسلامی است؛ جایگاهی که در آن، دختر با بهرهگیری از علم، پایبندی به ارزشهای اخلاقی از جمله عفت، و حضور مسئولانه در عرصههای خانوادگی و اجتماعی، در فرایند تعالی جامعه نقشآفرینی میکند.[۳۸]
فاطمه معصومه
حضرت فاطمه معصومه، دختر امام موسی کاظم و خواهر امام رضا، در اول ذیالقعده سال ۱۷۳ هجری قمری در مدینه دیده به جهان گشود.[۳۹] او به القاب معصومه و کریمه اهلبیت شهرت دارد[۴۰] و در منابع حدیثی، کرامات فراوانی برای وی نقل شده و به زائرانش بشارت بهشت داده شده است.[۴۱] فاطمه معصومه، تجسمی از عفاف، تقوا، حیا[۴۲] و دانش بود و باوجود محدودیتهای جدی عصر خود برای زنان، از جایگاه علمی والایی برخوردار بود. وی با هجرتی پرمشقت از مدینه به قم، ضمن تحمل سختیهای بسیار، به دفاع از حریم ولایت پرداخت و نقشی سیاسی و فرهنگی تأثیرگذار در ترویج معارف دینی ایفا کرد.[۴۳] به همین دلیل، شخصیت او همواره بهعنوان الگویی بینظیر برای دختران مسلمان در زمینههای معرفتدینی، عفاف، ولایتمداری و مسئولیتپذیری معرفی شده است.[۴۴]
پانویس
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی؛ «روزجهانی دختر»، وبسایت بیتوته.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز جهانی دختر 2020+تاریخچه و هدف روز دختر بچهها»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «روز زن در آیین زرتشت و تاریخ روز مادر در ایران باستان»، وبسایت نمناک.
- ↑ «روز دختر»، وبسایت تابناک؛ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز دختر ۱۴۰۳+تاریخ ولادت حضرت معصومه»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ زادقناد، «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامیده شده است؟ منابع و تحلیلها درباره علت ازدواج نکردن حضرت معصومه چه میگویند؟»، خبرگزاری ایبنا.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ «روز دختر»، وبسایت تابناک.
- ↑ خزعلی، «تشریح اقدامات معاونت زنان برای روز دختر»، قدس آنلاین.
- ↑ «روز دختر در سال 1404»، وبسایت فردای تازه.
- ↑ «ویژه برنامههای روز دختر»، وبسایت خبر فارسی.
- ↑ «گردهمایی دختران آفتاب»، وبسایت تابناک.
- ↑ طباطبایی، «موضوعات معرفتی در بزرگداشت روز دختر مورد توجه باشد»، خبرگزاری بینالمللی قرآن.
- ↑ «روز دختر ۱۴۰۳+تاریخ ولادت حضرت معصومه»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ ابنبابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص556.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج14، ص255.
- ↑ سوره روم، آیه 21.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص614.
- ↑ ابنبابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص481.
- ↑ نوری، مستدرک الوسائل، 1408ق، ج15، ص115.
- ↑ سوره شورا، آیه 49.
- ↑ حرعاملی، وسائلالشیعه، 1409ق، ج21، ص367.
- ↑ صدوق، آمالی صدوق، 1400ق، ص577.
- ↑ ابنبابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص482.
- ↑ طبرسی، مکارم الأخلاق، 1412ق، ص219.
- ↑ پاینده، نهج الفصاحه، 1382ش، ص659.
- ↑ ابنبابویه، من لایحضره الفقیه، 1413ق، ج3، ص482.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ ابراهیمیپور و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب، 1395ش، ص350.
- ↑ «جنسیت در تربیت اسلامی»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی.
- ↑ هاشمی علیآبادی و خسروی، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران و پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، 1401ش، ص363.
- ↑ «روز دختر در سال 1404»، وبسایت فردای تازه.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
- ↑ «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «روز دختر ۱۴۰۳+تاریخ ولادت حضرت معصومه»، خبرگزاری ایمنا.
- ↑ «زیارت حضرت فاطمه معصومه، دانلود متن، ترجمه و صوت»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت.
- ↑ «روز ملی دختران؛ ضرورتها و فرصتها»، وبسایت کاروان صادقیه.
- ↑ «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامگذراری شده است»، خبرگزاری ایبنا.
- ↑ «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب.
منابع
- قرآن کریم.
- ابراهیمیپور، قاسم و دیگران، شاخصهای خانواده مطلوب از دیدگاه اسلام، قم، موئسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، ۱۳۹۵ش.
- ابنبابویه، محمّد، من لایحضره الفقیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
- پاینده، ابوالقاسم، نهج الفصاحهٔ مجموعه کلمات قصار حضرت رسول، تهران، دنیای دانش، ۱۳۸۲ش.
- «جنسیت در تربیت اسلامی»، وبسایت مجمع جهانی شیعهشناسی، تاریخ بازدید: ۲۲ بهمن ۱۴۰۲ش.
- «چرا زادروز حضرت معصومه روز دختران نامگذاری شده است؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر ۱۳۹۷ش.
- حرعاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعه، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۹ق.
- خزعلی، انسیه، «تشریح اقدامات معاونت زنان برای روز دختر»، قدس آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- «در مورد روز دختر در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «روز جهانی دختر۲۰۲۰»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۹ش.
- «روز جهانی دختر»، وبسایت بیتوته، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز دختر»، وبسایت تابناک، تاریخ بازدید: ۱۴ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز دختر ۱۴۰۳+تاریخ ولادت حضرت معصومه»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۱ مهر ۱۴۰۳ش.
- «روز دختر در سال ۱۴۰۴»، وبسایت فردای تازه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ تیر۱۴۰۳ش.
- «روز دختر سال ۱۴۰۳ چه روزی است؟ علت نامگذاری این روز چیست؟»، وبسایت تصویر زندگی، تاریخ بازدید ۷ اردیبهشت ۱۴۰۴ش.
- «روز دختر سال ۱۴۰۴، چرا روز ولادت حضرت معصومه، روز دختر نامگذاری شده است؟»، وبسایت ثاقب، تاریخ درج مطلب: ۳۰ فروردین ۱۴۰۴ش.
- «روز زن در آیین زرتشت و تاریخ روز مادر در ایران باستان، در سایت نمناک، تاریخ بازدید: ۱۵ خرداد ۱۴۰۱ش.
- «روز ملی دختران؛ ضرورتها و فرصتها»، وبسایت کاروان صادقیه، تاریخ درج مطلب: ۱۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ش.
- زادقناد، سعیده، «چرا زادروز حضرت معصومه «روز دختران» نامیده شده است؟ منابع و تحلیلها دربارهٔ علت ازدواج نکردن حضرت معصومه چه میگویند؟»، خبرگزاری ایبنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ تیر۱۳۹۷ش.
- «زیارت حضرت فاطمه معصومه، دانلود متن، ترجمه و صوت»، وبسایت مؤسسه تحقیقات و نشر معارف اهلالبیت، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۹۴ش.
- صدوق، محمد، أمالی الصدوق، بیروت، اعلمی، ۱۴۰۰ق.
- طباطبایی، مریمالسادات، «موضوعات معرفتی در بزرگداشت روز دختر مورد توجه باشد»، خبرگزاری بینالمللی قرآن، تاریخ درج مطلب: ۱۱ اردیبهشت ۱۴۰۲ش.
- طبرسی، حسن بن فضل، مکارم الأخلاق، قم، شریف رضی، ۱۴۱۲ق.
- «گردهمایی دختران آفتاب»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بازدید: ۱۷ خرداد ۱۴۰۱ش.
- نوری، میرزاحسین، مستدرک الوسائل، قم، مؤسسه آلالبیت، ۱۴۰۸ق.
- «ویژه برنامههای روز دختر»، وبسایت خبر فارسی، تاریخ درج مطلب: ۴ خرداد ۱۳۹۹ش.
- هاشمی علیآبادی، سیداحمد و خسروی، جواد، «بررسی چرایی تفاوت شیوههای تربیتی دختران پسران در خانواده با تکیه بر آیات و روایات»، فصلنامه پژوهشهای اعتقادی- کلامی، سال ۱۲، شماره ۴۸، زمستان ۱۴۰۱ش.
زمان و تقویم | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| واژگان زمان | |||||
| واژگان تقویم | |||||
| ماهها | |||||
| رویدادهای مهم | |||||
| روزها | |||||
| روزهای نامدار |
| ||||
| |||||||||||||||||||
| بهداشت غیر باروری |
| ||||||||||||||||||
| عوامل اجتماعی-فرهنگی | |||||||||||||||||||
| سیاستها، پژوهش و دفاع |
| ||||||||||||||||||
| بهداشت زنان بر پایه کشور | |||||||||||||||||||